II OZ 1271/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1254/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie uzgodnienia warunków środowiskowych realizacji przedsięwzięcia polegającego na przebudowie kotłowni węglowej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1254/07 odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie uzgodnienia warunków środowiskowych realizacji przedsięwzięcia polegającego na przebudowie kotłowni węglowej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skoro skarżące Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe powinno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W myśl art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855, ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Zatem skarżące Stowarzyszenie może m.in. uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Sąd podkreślił, że jeżeli skarżące Stowarzyszenie nie pobiera od swych członków składek, to nie może przerzucać ciężaru swej działalności na koszt Państwa, czyli wszystkich podatników. Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06, w którym Sąd ten stwierdził, że stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Ponadto wskazał, że Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Sąd Wojewódzki dodatkowo stwierdził, że ze statutu Stowarzyszenia oraz odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (w rubryce nr 4) wynika, iż strona może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. W ocenie Sądu niewykorzystanie przewidzianych w statucie skarżącego Stowarzyszenia możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych, niezbędnych do prowadzenia statutowej działalności jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił, że skarżące Stowarzyszenie nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiłyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków Stowarzyszenia składek członkowskich. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Stowarzyszenie [...] w B. Skarżące stowarzyszenie podniosło, że jako organizacja pożytku publicznego w celu realizacji statutowych zadań użyteczności publicznej powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych. Ponadto oświadczyło, że od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia wniesienia zażalenia uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym okresie zaś wydatki Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł. Środki finansowe odnotowane na rachunku bankowym w kwocie [...] zł znajdowały się na rachunku jedynie "przejściowo" i od około trzech miesięcy na koncie Stowarzyszenia stan rachunku wynosi [...] zł, a ponadto Stowarzyszenie jest zadłużone. Dodatkowo skarżące Stowarzyszenie podniosło, że nie ma żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, wobec czego przysługuje mu całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie skarżące Stowarzyszenie wskazało, że jego statut jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowego i stosownie do art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest wyjątkiem od tej zasady i zastosowanie tej instytucji ogranicza się do szczególnie uzasadnionych przypadków. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jaki wnioskuje Stowarzyszenie, następuje w przypadku wykazania nieposiadania przez wnioskującego żadnych środków finansowych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, skarżące Stowarzyszenie posiadało środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, a więc dysponowało kwotą znacznie przekraczającą wysokość wpisu (tj. 100 zł), do jakiego uiszczenia zostało wezwane. Okoliczności, na jakie powołuje się strona skarżąca, że odnotowana na rachunku bankowym kwota była "przejściowym stanem" i na obecnym etapie postępowania już tych środków nie posiada nie może być w żadnym przypadku przesłanką do uwzględnienia zażalenia strony skarżącej. Skoro w dniu, w którym wpłynął do Sądu pierwszej instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżące Stowarzyszenie wykazywało saldo na rachunku bankowym kilkakrotnie przewyższające kwotę żądanego wpisu sądowego, to nie można przyjąć, że nie posiadało jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Okoliczność, że kwota znajdująca się na rachunku przeznaczona została na spłatę innych zobowiązań, nie może skutkować przyznaniem skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji z przedstawionego odpisu z KRS wynika, że Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, jakoby Stowarzyszenie, jako organizacja pożytku publicznego, powinno być zwolnione od kosztów sądowych w całości. W myśl bowiem art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873) zwolnienie takie przysługuje organizacjom pożytku publicznego tylko wówczas, gdy przepisy odrębne dotyczące postępowań, w których opłaty sądowe są pobierane, takie zwolnienie przewidują. Natomiast przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Przepis art. 239 P.p.s.a., który określa zamknięty katalog uprawnionych do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego jako podmiotu zwolnionego od kosztów sądowych. Wprawdzie przepis art. 240 P.p.s.a. przewiduje możliwość zwolnienia, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, organizacji społecznych z obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach związanych z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej, jednak dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Przyznanie organizacji pożytku publicznego prawa pomocy w zakresie całkowitym bez względu na posiadanie środków pieniężnych oznaczałoby, że organizacja ta powinna być zwolniona od kosztów sądowych z uwagi na regulację prawną statuującą jej działalność. To zaś prowadziłoby do generalnego zwolnienia takich organizacji od kosztów sądowych, co byłoby nie do pogodzenia z istotą instytucji prawa pomocy. Gdyby ustawodawca chciał zwolnić organizacje pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych wprowadziłby określoną regulację prawną. Tymczasem brak jest takiego generalnego zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu.