II OZ 1276/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 81/07 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi A. P. i Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać A. P. i Z. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. P. i Z. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Powyższe postanowienie wydane zostało przez Sąd w wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, na podstawie akt sprawy, że skarżący mieszkają we wspólnym gospodarstwie domowym w domu o pow. [...] m- z pięciorgiem dzieci (22-letni syn P., 21-letni syn Ł., 20-letni syn P., 8-letnia córka M. oraz 7-letni J.) a ich łączne dochody wynoszą około [...] złotych. Jak ustalił Sąd Wojewódzki, z kserokopii zeznania podatkowego wynika, że skarżący Z. P. w roku 2006 uzyskał przychód w wysokości [...] złotych przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości [...] złotych brutto, co dało w efekcie dochód w roku 2006 w wysokości [...] złotych. Jednocześnie A. P. uzyskiwała przychody z tytułu emerytury w wysokości [...] złotych. Stan konta małżonków P. na dzień [...] marca 2007 r. wykazywał saldo w wysokości [...] złotych a w dniu [...] marca - [...] złotych. Z zaświadczeń Urzędu Skarbowego w S. wynika, że poszczególni członkowie rodziny skarżących uzyskali następujący dochód: A. P. - [...] złotych, P. P. - [...] złotych, Ł. P. - [...] złotych. Skarżący przedłożył informacje o zawartym z Bankiem [...] porozumieniu, dotyczącym spłaty wierzytelności wobec tego banku w kwocie [...] złotych i kwota ta rozłożona została na raty płatne od [...] r. do [...] r. Biorąc pod uwagę sytuację materialną stron skarżących na podstawie powyższych informacji, Sąd stwierdził, iż nie uzasadnia ona zwolnienia skarżących od kosztów sądowych w wysokości 500 złotych. Strona ma obowiązek partycypacji w kosztach postępowania, "nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania siebie i rodziny". Powołując pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 24 września 1984 r. sygn. II CZ 104/84, LEX nr 8623, Sąd I instancji wskazał, że ubiegający się o prawo pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Konieczne przy tym jest odpowiednie ograniczenie innych niebędących niezbędnymi dla utrzymania wydatków. Stan rachunków bankowych i obroty skarżącego jak i dochody pozostałych członków jego rodziny w zestawieniu z kwotą wpisu sądowego wskazuje na możliwość poniesienia kosztów procesu bez uszczerbku dla utrzymania skarżącego oraz całej jego rodziny. W związku z powyższym Sąd I instancji orzekł jak wyżej na podstawie art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. P., zarzucając mu brak wnikliwego, rzeczowego przeanalizowania dokumentacji sprawy. Skarżąca podniosła, że dochód na jednego członka jej rodziny wynosi [...] złotych. Skarżąca od 2002 r. jest na rencie chorobowej, z kolei mąż poniósł straty w ostatnim roku swej działalności, na co zaciągnął także kredyt. Podkreśliła również, że wbrew stanowisku Sądu, o dochodzie nie decydują obroty. Cała jej rodzina z kolei żyje już bardzo skromnie, zwłaszcza, iż mając dzieci w wieku szkolnym zawsze jest wiele nieprzewidzianych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Przesłanki jakie musi spełnić osoba fizyczna, aby nastąpiło przyznanie jej prawa pomocy, czy w zakresie całkowitym, czy też częściowym określono tylko w przepisie art. 246 p.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sposób więc sformułowania przepisu art. 246 p.p.s.a. wskazuje, że w razie spełnienia warunków, o których mowa w § 1 pkt 1 i 2 osobie fizycznej należy przyznać prawo pomocy w zakresie - odpowiednio - całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Dopełnienia innych warunków przez osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie im prawa pomocy ustawodawca nie nałożył. Nie będzie zatem znajdywać uzasadnienia dokonywanie czy to oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy, czy też wskazywanie, aby strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wydatki związane z postępowaniem sądowo - administracyjnym planowała przed wszczęciem takiego postępowania. Przytaczane w tym zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego, jako odnoszące się do zupełnie innego stanu prawnego nie znajduje zastosowania przy obecnej regulacji zawartej w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można również podzielić stanowiska wyrażonego w skarżonym orzeczeniu, iż partycypacja w kosztach postępowania nie wyklucza uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, bowiem jest to bezwzględnie sprzeczne z przytoczonym zapisem ustawy W związku z powyższym dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia w oparciu o dokumentację przedłożoną w aktach dawały podstawy do uznania zasadności wniosku skarżącego co do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na uwadze mieć trzeba, że rodzina skarżących liczy siedem osób, stąd też koszty utrzymania takiej rodziny są znaczne. W szczególności zatem jeżeli przyjąć, iż dochód na jedną osobę w domu skarżących wynosi [...] złotych, to ocena przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżących jest jednoznaczna. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przez współskarżącego tj. małżonka A. P., działalności gospodarczej i osiągania z tego tytułu wysokich obrotów stwierdzić należy, że nie jest to miarodajna informacja o rzeczywistym stanie dochodów rodziny wnioskodawców. Informacją taką nie jest również stan konta bankowego na marzec 2007 r. jeżeli wziąć pod uwagę liczebność rodziny skarżącego i doświadczenie życiowe, z którego wynika, że prowadzenie działalności gospodarczej nie gwarantuje satysfakcjonujących rezultatów finansowych w gospodarce rynkowej. Tak więc w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do wniesionego zażalenia ma zastosowanie art. 188 p.p.s.a., ponieważ istota rozstrzygnięcia sprowadza się do wyprowadzenia jedynie odmiennych wniosków ze stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym postanowieniu. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie w sytuacji, gdy na podstawie stanu faktycznego, przyjętego w zaskarżonym postanowieniu, wniosek ten powinien być uwzględniony, jest naruszeniem przepisów innych niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącym poprzez jego uwzględnienie.