II OZ 1308/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 657/14, o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 657/14, oddalił wniosek A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt II OZ 421/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. K. na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 31 marca 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 28 lipca 2015 r. A. K. złożył kolejny formularz PPF w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Podniósł, że utrzymuje się z bardzo niskiego wynagrodzenia, które wynosi 1193 zł., które w całości przeznaczane jest na bieżące potrzeby oraz, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 4,20 ha. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2015 r. wezwano skarżącego o wyjaśnienie czy prowadzi gospodarstwo domowe sam czy z innymi osobami, czy osiąga dochody z innych źródeł oraz wykazanie dochodów osiąganych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i miesięcznych obciążeń budżetu domowego. W odpowiedzi na powyższe skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, nie osiąga innych dochodów niż wskazane we wniosku, a ponadto gospodarstwo rolne również nie przynosi dochodów. Dotacje z Unii Europejskiej są zużywane przez bieżące potrzeby gospodarstwa. Dalej Sąd podniósł, że prawomocnym postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że mimo wyraźnego wezwania skarżący nie nadesłał kompleksowej informacji o ciążących na nim opłatach i innych obciążeniach finansowych. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego Sąd ponownie wezwał go do nadesłania wymaganych dokumentów czego wnioskodawca nie wykonał. W tej sytuacji rozpoznanie kolejnego wniosku strony nastąpiło w oparciu o art. 165 p.p.s.a., dającego prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Sąd podkreślił, że przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy może być jedynie uznanie, że od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja finansowa strony wnioskującej. Sąd nie ma obowiązku przy kolejnym wniosku zajmować się ponownie oceną tych samych okoliczności i argumentów przedstawionych już we wcześniejszym wniosku. To na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, które ze zmienionych okoliczności uzasadniały obecnie przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu taki warunek nie został spełniony, bowiem okoliczności, na które powołał się skarżący są zasadniczo tożsame z tymi, które podnosił już w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podał, że obecnie osiąga dochód o 107 zł niższy od deklarowanego poprzednio. W ocenie Sądu okoliczność ta nie może jednak przesądzić o przyznaniu prawa pomocy, gdyż pomimo jednoznacznego wezwania sądu skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji finansowej poprzez wskazanie posiadanych przez niego rachunków bankowych oraz nie przedstawił wysokości uzyskiwanych przychodów związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które stanowiłoby podstawę do uznania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Z tych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 p.p.s.a. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie podkreślił, że udokumentował fakt, że osiąga niższy dochód z wynagrodzenia za pracę, co w jego ocenie powinno stanowić przesłankę do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu odmówiono przyznania prawo pomocy w zakresie częściowym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżącej zawartej w prawomocnym postanowieniu z 31 marca 2015 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie więc Sąd Wojewódzki kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącej w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Oznacza to, że również w tym przypadku zastosowanie miał art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie. Skarżący, pomimo wezwania nie przedstawił wymaganych przez Sąd dokumentów, konsekwentnie odmawiając podania informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz wysokości uzyskiwanych przychodów związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Zarówno przy poprzednim rozpoznaniu wniosku, jak i obecnie, oświadczenie złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości uzasadniające skierowanie do niego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadniało zaś oddalenie wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uniemożliwił bowiem Sądowi Wojewódzkiemu dokonanie oceny jego stanu majątkowego, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 165 § 1 p.p.s.a. Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie Sądu z dnia 31 lipca 2015 r. zawierało wyszczególnienie konkretnych danych, jakie skarżący miała uzupełnić. Tymczasem udzielone informacje nie są kompletne, precyzyjne, a ponadto niepoparte żadnymi dokumentami. W rezultacie złożone oświadczenia nie zawierały wystarczających informacji pozwalających na rzetelną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Jak słusznie wskazał Sąd Wojewódzki powołana przez skarżącego okoliczność nieznacznego obniżenia wynagrodzenia z pracę nie mogła stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa zmieniła się na tyle istotnie, że zasadna stała się zmiana stanowiska wyrażonego we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.