II OZ 1500/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie 5 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2017 r. w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 45/17 ze skargi M. R. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. 2 Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt IV SAB/Po 45/17 w sprawie ze skargi M. R. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (pkt 1 sentencji); stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności (pkt 2 sentencji); stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji); w pozostałym zakresie oddalił skargę (pkt 4 sentencji); zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej M. R. kwotę 300 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 5 sentencji). Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał na art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - P.p.s.a. Podkreślił, że uwzględniono koszt poniesionego skarżącą wpisu, wynagrodzenie reprezentującego ją radcy prawnego oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Jednocześnie Sąd uznał, że w sprawie zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., uzasadniający odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Przemawia za tym w szczególności okoliczność, iż skarga podlegała w części oddaleniu, a także wysoce wątpliwy udział zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącą w postępowaniu sądowym – r.pr. G. W. w przyczynieniu się do wyjaśnienia sprawy oraz jego śladowy nakład pracy. Z treści skargi wynika bowiem, że została ona sporządzona przez inną osobę (wskazanego w nagłówku J. K., który reprezentował skarżącą w postępowaniu administracyjnym), a przez ww. radcę prawnego jedynie podpisana. W ocenie Sądu nie bez znaczenia jest również okoliczność, że skarga ta powielała wzorzec zastosowany w dwóch innych sprawach, rozpoznanych przez Sąd na tym samym posiedzeniu. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie 5 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2017 r., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia od organu kosztów postępowania zażaleniowego w kwocie 240 zł. Jako podstawę zażalenia skarżąca wskazała: art. 174 pkt 2 w związku z art. 193, art. 200, art. 201 § 1, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 206, art. 209 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż naruszone zostały przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy; w szczególności zarzucając naruszenie art. 200 w związku z art. 201 § P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez ich niezastosowanie polegające na niezasądzeniu całości kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, art. 206 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w przypadku, gdy brak było przesłanek do jego zastosowania, art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie, jakie składniki składają się na zasądzoną sumę 300 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zgodnie z przepisem art. 206 P.p.s.a. w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z literalnego brzmienia powyższego przepisu wynika zatem, że dotyczy on jedynie zwrotu kosztów między stronami postępowania, dokładnie zwrotu kosztów od organu na rzecz skarżącego, w przypadku częściowego uwzględnienia skargi. Zgodnie natomiast z art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednakże nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach (...). Stosownie do treści art. 205 § 3 P.p.s.a., zawierającego odesłanie do stosowania odrębnych przepisów w zakresie ustalania wysokości przysługujących należności stronie, do określania stawek opłat za czynności radców prawnych stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U.poz. 1804 ze zm.) - rozporządzenie. Zgodnie z §14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie – 480 zł. Według § 15 ust. 1 rozporządzenia opłaty stanowiące podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego ustala się w uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4 rozporządzenia. Z kolei ust. 2 powołanego paragrafu wskazuje, że opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej, a według ust. 3 – w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeżeli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego załatwienia sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartość przedmiotu sprawy; 3) wkład radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. W świetle powyższych przepisów należy wskazać, że Sąd ma możliwość miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika jedynie w zakresie przyznania go w kwocie stanowiącej wielokrotność stawki minimalnej, nie może natomiast orzec o przyznaniu wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej, określonej dla danego rodzaju sprawy. Wynika to między innymi z faktu, iż ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. Tym samym w przyjętych stawkach minimalnych oddana została swoista wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił jedynie możliwość uwzględnienia przez sąd orzekający pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pomocnika procesowego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II AKz 643/09). W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji nie mógł miarkować wysokości opłaty za czynności radcy prawnego poniżej stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu, bowiem jak już wskazano, zgodnie z obowiązującą zasadą zwrotu kosztów postępowania w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, którą w doktrynie określa się mianem "zasady kosztów celowych", Sąd nie ma możliwości pominięcia tych kosztów lub (w odniesieniu do wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika) zasądzenia ich poniżej zagwarantowanej przepisami prawa wysokości. Z kolei okoliczność powołana przez Sąd, iż pełnomocnik skarżącej sporządził w dwóch kolejnych analogicznych sprawach jednobrzmiące skargi na bezczynność, nie ma żadnego wpływu na określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08, [w:] CBOSA). Okolicznością powodującą obniżenie wynagrodzenia, jak słusznie podniesiono w zażaleniu, nie może stanowić podanie w nagłówku pisma J. K. (będącego pełnomocnikiem skarżącej w postępowaniu administracyjnym) zamiast r.pr. G. W. Jak wskazano w zażaleniu, stanowi to oczywistą omyłkę i nie oznacza, że skarga nie została sporządzona przez fachowego pełnomocnika. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wobec istnienia szczegółowych zasad ustalania wysokości przysługujących stronie należności, powinien zasądzić w oparciu o odpowiednie przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, opłatę za czynności radcy prawnego w kwocie nie niższej niż wynikająca z minimalnej stawki przewidzianej przepisami rozporządzenia i to w każdej ze spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny z wyżej wskazanych względów postanowił – na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. – uchylić postanowienie WSA w Poznaniu zawarte w pkt 5. sentencji wyroku tego Sądu z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt IV SAB/Po 45/17. Ponownie rozpoznając sprawę w przedmiotowym zakresie Sąd pierwszej instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji. ----------------------- 5