II OZ 199/16

Dnia 25 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 679/12 o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: odrzucić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzył postępowanie w sprawie z wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata z urzędu. Orzeczenie to zapadło w związku z rozpoznanym przez Sąd I instancji sprzeciwem J. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2015 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), art. 260 (w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", a także aktualnie obowiązujących art. 243 § 1 i art. 249a p.p.s.a., wskazał, że w niniejszej sprawie zapadło kończące orzeczenie o odrzuceniu skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r., nr [...], (postanowienie z 2 września 2013 r.), które uprawomocniło się w dniu 12 października 2013 r. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez Sąd. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwe ze względu na fakt, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało prawomocnie zakończone przed złożeniem tego wniosku. Ponadto skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał, że ma na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie np. poprzez złożenie skargi o wznowienie postępowania, wskazując, że jego celem jest zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest wydana przez Wojewodę [...] decyzja w sprawie "braku wydania adresu zamieszkania" (rubryka 3 formularza PPF, k-902). Sąd wskazał, że w dniu złożenia ww. wniosku na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca miał pełną świadomość co do tego, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie jest już prawomocnie zakończone. Fakt ten podniesiony został m.in. w pisemnej informacji skierowanej do skarżącego w dniu 24 marca 2015 r. w trybie art. 6 p.p.s.a. (k-777). Ponadto kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy związany był wezwaniem wnioskodawcy do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wykonanie i doręczenie żądanych kserokopii z akt sprawy. Trudno zaś uznać aby wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za "sporządzenie i doręczenie [...] odpisów dokumentów z akt sprawy w całości bez kopert [...]" (vide: treść wniosku z dnia 16 września 2015 r., k-57 akt sprawy) stanowiło, po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie, czynność związaną bezpośrednio z dochodzeniem przez stronę swoich praw w prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności w zestawieniu z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. uzasadniają uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowiący następstwo wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej uznać należy za niedopuszczalny, w sytuacji gdy wnioskodawca składa go już po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Sąd stwierdził, że z uwagi na powyższe podniesiona w sprzeciwie argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Ponadto wskazał, że w myśl art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Mając na uwadze, że wnioskodawca ograniczył swoje działania do złożenia przedmiotowego wniosku, w ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że nie został złożony ani przed wszczęciem postępowania ani w jego toku (art. 243 § 1 p.p.s.a.), tym samym jego rozpoznanie stało się zbędne. Zażalenie na ww. postanowienie złożył J. J., wnosząc o jego uchylenie. Wskazał, że we wniosku podnosił nowe okoliczności i wniosek powinien być merytorycznie rozpoznany, gdyż w każdym czasie może złożyć skargę o wznowienie postępowania i nie tylko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne. W związku z zaskarżonym postanowieniem zaistniało kilka problemów wynikłych z błędnie ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy. Zaskarżone postanowienie pomija fakt, że po prawomocnym zakończeniu kolejnego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, co nastąpiło w związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt II OZ 974/15, J. J. w nowym piśmie z dnia 12 listopada 2015 r. (k-882) wnioskował nie tylko w sprawie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem i doręczeniem odpisów dokumentów z akt sprawy, ale także wnosił o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) do wniesienia "skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie tegoż wyroku oraz skargi na przewlekłość postępowania". Jest to nowy wniosek, który w całości został złożony już pod rządami znowelizowanych przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie III SA/Gd 679/12, jak i po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Takie wnioski skarżący ponawiał w kolejno nadsyłanych pismach z 28 października 2015 r. (k-888) i z 10 listopada 2015 r. (k-896), które należało potraktować jako uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. To oznacza, że skarżący aktualnie, już w nowym stanie prawnym, wnioskuje o przyznanie prawa pomocy nie tylko celem uzyskania odpisów dokumentów z akt sprawy ale także celem zainicjowania postępowań nadzwyczajnych, tj. o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, o wznowienie postępowania oraz skargi na przewlekłość. Oceny tej nie zmienia treść uzupełnionego formularza PPF, ponieważ wniosek o prawo pomocy powinien być rozpoznany w oparciu o wszystkie wnioski procesowe skarżącego w tym zakresie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony także przed wszczęciem postępowania. Taki zaś wniosek należy zakwalifikować do kategorii wniosków prowadzących do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego zgodnie z art. 63 p.p.s.a. (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.): Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 3. wydanie, Wyd. C.H.BECK, Warszawa 2015, s. 392; a także B. Dauter, B. Gruszczyński i inni: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 3. wydanie, Wyd. a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 215). W związku z tym do tego rodzaju postępowania w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a., dotyczącego nowych przyszłych nadzwyczajnych postępowań, zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym od dniu 15 sierpnia 2015 r. nie przewiduje natomiast wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, chyba że zaszła okoliczność o jakiej mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a., co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Powyższe miało wpływ na błędne pouczenie skarżącego o przysługującym mu środku odwoławczym od postanowienia Sądu I instancji z dnia 22 stycznia 2016 r. Jednak nie miało to już wpływu na możliwość zastosowania przez Sąd I instancji art. 249a p.p.s.a. i wypowiedzenie się w zakresie zbędności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wynika z treści wskazanych powyżej pism przez skarżącego, swój aktualnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył w sytuacji, gdy prawomocnie zakończono postępowanie w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 679/12, zaś wskazane we wniosku nadzwyczajne postępowania miałyby dotyczyć "wyroku Sądu II instancji", który to wyrok nie został wydany w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 679/12. Takie okoliczności wyłącznie mogą potwierdzać zasadność zastosowania przez Sąd I instancji art. 249a p.p.s.a. Po pierwsze, prawomocne orzeczenie kończące z uwagi na treść art. 243 § 1 p.p.s.a. czyni zbędnym przyznanie prawa pomocy; po drugie, odniesienie wniosku o przyznanie prawa pomocy do nowych nadzwyczajnych postępowań, które miałyby dotyczyć niewydajnego w sprawie wyroku przez Sąd II instancji, także czyni zbędnym rozpoznawanie takiego wniosku. Potwierdza to wyłącznie treść zażalenia, w którym skarżący nie wyjaśnia jakich konkretnie orzeczeń miały by dotyczyć nowe postępowania. Jednak decydująca dla rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny była data złożenia nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został złożony po 15 sierpnia 2015 r., po prawomocnych odrzuceniu skargi i odmowie przyznania prawa pomocy; a tym samym zachodziła konieczność zastosowania art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co uprawniało do uznania wniesionego zażalenia jako niedopuszczalne. Takie rozstrzygnięcie nie godzi w prawa procesowe strony, ponieważ wniosek o prawo pomocy został rozpoznany dwukrotnie w wyniku wniesionego sprzeciwu (zaskarżone postanowienie Sądu I instancji zapadło po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2015 r. o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy). Skarżący miał zatem możliwość przedstawienia swojej argumentacji w zakresie "zbędności" przyznania prawa pomocy, wnosząc odpowiedni środek zaskarżenia, który został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający zgodnie z ustawą, ale już jako sąd drugiej instancji. Oceny tej nie zmienia treść wydanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia, które de facto sprowadza się do podtrzymania rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Nie można w tym zakresie dopatrzeć się istotnego (bo mającego wpływ na wynik sprawy) naruszenia art. 260 § 1 p.p.s.a. w nowym brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Z tego względu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.