II OZ 2047/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K. P. i R. P., D. K. i D1. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 537/24 o odrzuceniu zażaleń w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 17/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenia K. P. i D. K. 2. odrzucić zażalenie R. P. i D1. K., Postanowieniem z 15 października 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 537/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił zażalenia K. P. i D. K. (dalej jako "skarżące") na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 3 września 2025 r. wzywające je do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 17/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Za odrzuceniem zażaleń przemawiał fakt, że skarżącym nie przysługiwał środek zaskarżenia na przesłane im prawomocne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd wskazał bowiem, że NSA postanowieniami z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OZ 505/25 i OZ 506/25 odrzucił zażalenie skarżących na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu z 22 stycznia 2025 r. a w konsekwencji tego kolejny raz zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 3 września 2025 r. wezwano skarżące do wykonania prawomocnego zarządzenia z 22 stycznia 2025 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Zostały one pouczone o tym, że nie przysługuje im już zażalenie. Skarżące wpisu nie dokonały a pomimo zastrzeżenia o braku środków zaskarżenia wniosły zażalenie, które w okolicznościach sprawy było niedopuszczalne. K. P. i R. P., D. K. i D1. K. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 99 i 106 akt). Podnosząc, że wpis sądowy nie został uiszczony z przyczyn obiektywnych. Odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia im opłacenie wpisów we wszystkich prowadzonych przez sąd postępowaniach. Wskazują, że Sąd nie uwzględnia faktu, że całkowite koszty, które mają ponieść, oscylują wokół 368 000 zł, co wynika z naliczenia opłat sądowych od każdego z 368 toczących się postępowań. Tak wysokie kwoty są nierealne dla osoby fizycznej i prowadzą do faktycznej blokady dostępu do sądu, naruszając gwarancję wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Nie zgadzają się z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Twierdzą, że nastąpiło wydanie zarządzenia bez rozpoznania ich wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, co narusza art. 246 § 1 P.p.s.a. Przy tak dużej ilości spraw nie są w stanie ponieść kosztów wpisów ani kosztów adwokata. Tygodniowo odbierają z sądu po 130 pism. Otrzymują nakazy zapłaty lub odmowy wszczęcia postępowania bo brak jest wpisu ale nie uwzględnia się błędów PINB za wadliwe sporządzenie protokołu. PINB błędnie wyliczył ponad 368 budowli i od każdej nakazuje każdemu z nich zapłacić. Sąd bierze pod uwagę tylko jedną sprawę do opłaty a oni mają ich ponad 368 po 100 zł i po 500 zł (nikt nie liczy ile tego jest razem do zapłaty a PINB nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą sytuację). Dalej wskazują na nakładane na nich przez sąd i urząd obowiązki pomimo że status własności poszczególnych budowli i działek nie został ustalony – trwa bowiem odrębne, niezakończone postępowanie spadkowe dotyczące nabycia prawa do tych nieruchomości po zmarłych rodzicach. Nadal nie jest ustalone kto jest prawnym właścicielem budowli. Do czasu prawomocnego zakończenia sprawy spadkowej nie sposób jednoznacznie ustalić, kto jest właścicielem poszczególnych budynków i nieruchomości. Zarówno PINB jaki i sąd nie uwzględniają tej okoliczności, pomimo iż kwestia ta ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego określenia stron postępowania, ich obowiązków oraz odpowiedzialności. Wobec powyższego domagają się rozpoznania zażalenia z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji stron, zobowiązania PINB do prawidłowego ustalenia właścicieli budowli, ustalenia właściwego adresata decyzji. Wskazują na niemożność uiszczenia wpisu z powodu braku prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie K. P. i D. K. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie R. P. i D1. K. podlega odrzuceniu. Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że D. K. i K. P. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienia WSA w Warszawie z 9 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 298/24 – D. K., z 2 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 297/24 – K. P.), na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 22 stycznia 2025 r. do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego - uwzględniające odmowę prawa pomocy, nie uiściły tego wpisu. Zamiast tego wniosły zażalenie na powyższe wezwanie Przewodniczącego, które postanowieniami NSA z 8 kwietnia 2025 r. oddalił w stosunku do jednej ze skarżących i odrzucił w stosunku do drugiej - sygn. akt II OZ 505/25 (oddalono zażalenie K. P.), II OZ 506/25 (oddalono zażalenie D. K.). Następnie Przewodniczący Wydziału VII kolejny raz 3 września 2025 r. wezwał D. K. i K. P. do wykonania prawomocnego zarządzenia o wpisie z 22 stycznia 2025 r. (k. 71 akt). Zażalenie wniosły D. K. i K. P. Wówczas poinformowano skarżące o braku możliwości zażalenia gdy prawomocnie odmówiono im prawa pomocy. Mimo to skarżące wniosły kolejne zażalenie z 8 października 2025 r. Zdaniem NSA, Sąd I instancji postąpił prawidłowo bowiem w istocie skarżące nie mogły wnieść skutecznie zażalenia w sprawie gdy było już ono niedopuszczalne. W takiej sytuacji należało je odrzucić, co słusznie uczynił WSA zaskarżonym postanowieniem. Przy kolejnym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi wystosowanym 3 września 2025 r. (k. 71 akt) skarżące zostały wprost poinformowane w treści wezwania o niezaskarżalności zarządzenia. Skoro jednak i tym razem zostało wniesione zażalenie przez D. K., D1. K. to Sąd zaskarżonym postanowieniem z 15 października 2025 r. postąpił prawidłowo odrzucając te zażalenie. Nie budzi żadnych wątpliwości okoliczność, że po prawomocnym rozpatrzeniu wniosków skarżących o prawo pomocy właściwym było wezwanie ich do uiszczenia wpisu. Zarządzenia te zostały zaskarżone do NSA wspólnie wniesionym zażaleniem, które NSA postanowieniami z 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OZ 505/25 i II OZ 506/25 odrzucił bowiem na zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia. Wobec powyższego kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi została prawomocnie wyjaśniona i Sąd kolejnym zarządzeniem o charakterze informacyjnym wezwał skarżące do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie z 3 września 2025 r. – k 71 akt). W treści tego wezwania przypomniano skarżącym, że nie przysługuje im na te wezwanie żaden środek zaskarżenia. Niestety skarżące i tak wniosły zażalenie, które jak uprzedzał Sąd było niedopuszczalne i będąc konsekwentnym odrzucił je w zaskarżonym postanowieniu na podstawie art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. i art. 198 P.p.s.a. W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia braku środków zaskarżenia na zarządzenie wzywające do wpisu od skargi (po odmowie udzielenia prawa pomocy) była już wcześniej przedmiotem oceny NSA. NSA rozpoznając zażalenia skarżących – postanowieniami z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OZ 505/25 i II OZ 506/25 odrzucił zażalenia. W tym stanie sprawy każde kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu jest tylko informacją, że należy wpis uiścić a przy tym skarżące nie posiadają już żadnych środków zaskarżenia na tego rodzaju wezwanie. Taki stan odpowiada treści art. 178 P.p.s.a., który nakazuje w sytuacji niedopuszczalności zażalenia odrzucić je. Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia zażalenia z uwagi na jego niedopuszczalność na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących w kontekście innych postępowań toczących się z ich inicjatywy (skarg). Skarżące skorzystały z prawa pomocy jednak ich wnioski prawomocnie zostały rozpatrzone odmownie. Na kolejne informacyjne wezwanie Sądu z 3 września 2025 r. skarżące zobligowane były do opłacenia skargi i powstrzymania się od wnoszenia zażaleń bowiem te nie przysługiwały im. Skargi nadal nie opłaciły i wbrew wskazaniom Sądu wprost wyartykułowanym w wezwaniu skierowały zażalenie. W tej sytuacji należało zażalenie odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zażalenie wniesione zaś przez R. P. i D1. K. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez R. P. i D1. K. na postanowienie Sądu o odrzuceniu zażalenia K. P. i D. K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nim wyłącznie skarżące. Sąd w zaskarżonym postanowieniu słusznie zauważył, że nie byli oni wnoszącymi skargę ani adresatem wezwania o wpisie. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia R. P. i D1. K. W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.