II OZ 310/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 546/08 w pkt 1 zwalniające skarżącego od kosztów sądowych, w pkt 2 oddalające wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na wznowienie robót postanawia uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie Skarżący A. F. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podając, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, po przebytych trzech zawałach serca, co zmusza go do stałego przyjmowania leków. Ponadto podał, że uzyskuje miesięczny dochód z renty w wysokości [...] zł, a jego żona z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Podał również, że dwie jego córki, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uczą się w gimnazjum i szkole średniej. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pkt 1 zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, w pkt 2 oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Jak wskazał Sąd wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, natomiast wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Sąd stwierdził, że instytucja prawa pomocy służy zabezpieczeniu prawa do sądu, zaś na prawo do sądu składa się sama możliwość przedstawienia przez stronę sprawy pod ocenę sądu, jak również możliwość właściwej obrony swoich praw przez stronę w postępowaniu przed tym sądem. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zostało zagwarantowane skarżącemu prawo do sądu, ponieważ będzie on mógł skutecznie wnieść sprawę do sądu bez konieczności uiszczania wpisu. Natomiast dla zapewnienia skarżącemu prawa do sądu w niniejszej sprawie nie jest uzasadnione ustanawianie adwokata z urzędu, ponieważ zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga nie będąc związanym granicami skargi i dlatego jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Strona, działając bez adwokata, nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw, a więc jej prawo do sądu nie zostanie naruszone. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 27 września 2004 r. (sygn. akt FZ 330/04) oraz 28 września 2004 r. (sygn. akt FZ 246/04). Na powyższe postanowienie A. F. złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie pkt 2 i przyznanie adwokata w urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie do art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższego wynika, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wyłącznie od wykazania przez wnioskodawcę, iż znajdują się w sytuacji materialnej wskazanej w art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a.. Jedyna zatem przesłanka, która decyduje o przyznaniu prawa pomocy ma charakter materialny. Takie stanowisko zajmował Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie dotyczącym instytucji prawa pomocy (m.in. postanowienie NSA z dnia 19.05.2005, II OZ 402/05; z 9.11.2006, I OZ 1488/06 czy z 23.01.2007, I OZ 13/07). W takiej sytuacji powoływanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jako przyczynę odmowy ustanowienia adwokata na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny rozstrzyga nie będąc związanym granicami skargi i dlatego jest, zdaniem Sądu, zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze - nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczących prawa pomocy a zatem jest pozbawione podstawy prawnej i uzasadnia konieczność uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.