II OZ 316/14

Sygn. akt II OZ 316 / 14 POSTANOWIENIE Dnia 2 kwietnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2784/13 w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Sygn. akt II OZ 316 / 14 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż ze złożonego przez stronę skarżącą formularza PPPr i regulaminu oraz informacji zawartej w piśmie z dnia 28 stycznia 2014 r. wynika, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada ani majątku, ani rachunku bankowego. Treść pkt 7 regulaminu wskazuje na to, że jego działalność opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim dwie osoby w formie wolontariatu. Obowiązująca składka członkowska wynosi 10 zł miesięcznie, ale realne wydatki związane z działalnością Stowarzyszenia przypadające na poszczególnego członka wyniosły ok. 60 zł miesięcznie w 2013 r. Aktualnie składkę opłaciło tylko siedmiu członków, zaś reszta członków zapowiada wycofanie się z działalności społecznej. Zebrane pieniądze w styczniu wydane zostały na opłacenie skargi kasacyjnej w innej sprawie w kwocie 117 zł. W piśmie z dnia 28 stycznia 2014 r. Stowarzyszenie oświadczyło, że ma dług w wysokości 300 zł i koniecznym jest zapłacenie w bieżącym miesiącu prawie 500 zł za wniesione skargi kasacyjne. W roku 2013 r. na sprawy sądowe Stowarzyszenie wydało łącznie 3.034 zł, w tym na opłaty za wniesienie nowych spraw 2.500 zł, zaś na opłaty za skargi kasacyjne 534 zł. Wydatki sądowe w III i IV kwartale 2013 r. wyniosły 1.451 zł, a zwroty za wygrane sprawy 857 zł. Wydatków na znaczki, opłaty za telefony i za udzielenie informacji publicznej Stowarzyszenie nie wlicza, gdyż każdy członek Stowarzyszenia pokrywa je ze swoich środków. W związku z powyższym bilansem Stowarzyszenie stwierdziło, że każdy członek w II półroczu 2013 r. wyłożył na jego działalność przeciętnie ok. 50 zł na miesiąc, zatem nie można mu zarzucić, że na jego działalność członkowie płacą niskie składki. Natomiast pomoc w umożliwieniu zaskarżenia orzeczenia naruszającego prawo powinna być udzielona Stowarzyszeniu z uwagi na trwający od dłuższego czasu deficyt finansowy skutkujący niemożnością wnoszenia opłat sądowych, czego skutkiem jest odrzucanie skarg Stowarzyszenia. Celem działania Stowarzyszenia jest szeroko pojęta ochrona środowiska. Odmawiając skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd pierwszej instancji wskazał na wyjątkowy charakter prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadającą osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno, więc wziąć pod uwagę koszt swego udziału w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że nie zdecydowało się ono podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich w wysokości adekwatnej do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności. Wskazać, bowiem należy, że przesłany regulamin Stowarzyszenia zakłada w pkt 7, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jej członków. Nic nie stoi, więc na przeszkodzie, aby członkowie Stowarzyszenia, w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Ponieważ skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Wnioskodawca w piśmie z dnia 28 stycznia 2014 r. wskazał, że wysokość składki członkowskiej wynosi 10 zł miesięcznie. Tymczasem ze znanych Sądowi z urzędu innych spraw rozpoznawanych z udziałem skarżącego Stowarzyszenia wiadomym jest, że składka w takiej wysokości obowiązywała już w 2006 r., zatem od ośmiu lat w tej samej symbolicznej wysokości. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w sytuacji rezygnacji z podjęcia uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie adekwatnym do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej Stowarzyszenia na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie powinno było, co do zasady we własnym zakresie zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej. W konsekwencji Sąd uznał, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jest podmiotem, któremu przysługuje możliwość skorzystania z prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...], stwierdzając, iż podejmuje ono skuteczne działania dla poprawy swojej sytuacji finansowej takie jak zwiększenie liczby członków Stowarzyszenia, korzystanie ze współpracy z radcą prawnym świadczącym bezpłatną pomoc prawną. W ocenie strony skarżącej Sąd pominął to, iż Stowarzyszenie może nie mieć realnych środków finansowych, a jego członkowie nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na jego działalność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym normuje art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że prawo pomocy takiemu podmiotowi może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy wykaże on, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Redakcja art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków niewystarczających na pokrycie kosztów związanych z jej uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie, jak również to, iż podjęła skuteczne działania zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie postępowania. Takich okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji strona skarżąca nie zdołała wykazać. Podkreślić trzeba, iż obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Takiej sytuacji z pewnością nie może stanowić okoliczność, iż skarżące Stowarzyszenie prowadzi liczne sprawy w sądach powodujące konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych. Wyjaśnić należy, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II OZ 1166/12). Trafnie Sąd pierwszej instancji wymienił działania, jakie skarżące Stowarzyszenie winno było podjąć celem zwiększenia swych dochodów oraz trafnie też Sąd zauważył, iż były one wskazywane stronie skarżącej przy okazji wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy i do których konsekwentnie Stowarzyszenie się nie stosuje. Logicznym wydaje się być to, że Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, na co wskazywano zarówno w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w treści rozpoznawanego zażalenia, winno zadbać również o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można przerzucać ciężaru finansowania Stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje, bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego, co również słusznie eksponował Sąd pierwszej instancji. Z powyżej wskazanych przyczyn podzielić należało stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, iż skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, iż jest podmiotem, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Ocena ta nie została również podważona w rozpoznawanym zażaleniu. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.