II OZ 411/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2678/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2678/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Podała, że są współwłaścicielami działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 2.488 m² w Nowym Dworze. Oświadczyła, że domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodała, że w mieszkaniu brak posiadają ogrzewania i wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżąca podała, że mieszkają w Nowym Dworze w mieszkaniu o nr [...], o pow. 57 m2. Wskazała, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Nadto wskazała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa wraz z dziećmi, są tylko zameldowane pod tym adresem. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodała, że J. W. nie prowadzi żadnej firmy. M. W. również nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, przy czym zaznaczono, że być może założyła działalność gospodarczą pod adresem w Nowym Dworze, ale jeżeli została zarejestrowała, to bardzo niedawno, i nie osiąga jeszcze żadnych dochodów, być może, że będzie to działalność internetowa, do której też są potrzebne nakłady na opłaty czy ZUS. Skarżąca dodała, że na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. Załączyła kopie dokumentów PIT 40A za 2013 r., z których wynika, że M. W. osiągnął w 2013 r. dochód w kwocie: 21401 zł, a D. W. w kwocie: 17673 zł. W ocenie Sądu I instancji z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczył, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Podała, że są współwłaścicielami działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 2.488 m² w Nowym Dworze. Oświadczyła, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodała, że w mieszkaniu nie ma ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nie mają kont bankowych. Dzieci nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowane pod tym adresem i wynajmują własne mieszkania. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Sąd I instancji zaznaczył, że pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżąca nie podała jakie ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny (żywność, opłaty stałe, media), a jest to informacja istotna, gdyż dopiero porównanie koniecznych wydatków z dochodami skarżącej i jej męża pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych. Brak informacji o kosztach utrzymania nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się jej możliwości finansowe. To jednak, co skarżąca ujawniła we wniosku, podlega ocenie i prowadzi do przyjęcia, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki wynika, że syn skarżącej J. W. prowadzi firmę Usługi Transportowe J. W. (data rozpoczęcia działalności 1 sierpnia 1996 r., firma prowadzona jest nadal), natomiast córka skarżącej – M. W. prowadzi firmę J. (od dnia 9 września 2014 r. do dziś). Firmy te mają swoje siedziby pod adresem zamieszkania skarżącej. W związku z powyższym oświadczenie skarżącej, zdaniem Sądu I instancji, na temat nieprowadzenia przez jej dzieci firm należy uznać za niewiarygodne. W ocenie Sądu I instancji lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy i pism skarżącej dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiodła skarżąca D. W. wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 ppsa, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Nadto wielość spraw inicjowanych przez skarżącą nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji wezwał skarżącą do udzielenia informacji wskazujących m. in. na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny i przedstawienia dokumentów z których wydatki te będą wynikać, do wskazania i udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym skarżąca aktualnie mieszka wraz z mężem. Informacji tych skarżąca nie udzieliła, nie przedstawiła także żadnych dokumentów (np. rachunków), z których wynikałyby koszty utrzymania mieszkania i rodziny. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd I instancji, że skarżąca nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. W konsekwencji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu. Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.