II OZ 457/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt II SO/Op 6/14: oddalające wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sygn. akt II SAB/Wr 4/13 sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Haliny Filipowicz-Kremis, Anny Siedleckiej, Olgi Białek, Józefa Kremisa, Anny Moskały, Jerzego Strzebinczyka, Alicji Palus, Zygmunta Wiśniewskiego, Andrzeja Wawrzyniaka, Mieczysława Górkiewicza, Ryszarda Pęka, Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, Tadeusza Kuczyńskiego, Wandy Wiatkowskiej-llków, Alojzego Wyszkowskiego, Lidii Serwiniowskiej, Henryki Łysikowskiej, Katarzyny Radom, Lidii Błystak, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Marty Semiczek, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Tomasza Świetlikowskiego, Ireneusza Dukiela, Władysława Kulona, Macieja Guzińskiego, Bogumiły Kalinowskiej, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, Magdaleny Jankowskiej-Szostak, Marcina Miemca, Henryka Ożoga, Julii Szczygielskiej, Barbary Ciołek, Darii Gawlak-Nowakowskiej; odrzucające wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz oraz umarzające postępowanie o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Haliny Betty w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie wykonania decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] postanawia oddalić zażalenie. W dniu 20 grudnia 2012 r. D. W. i M. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie wykonania decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...]. Następnie pismem z dnia 30 maja 2013 r. skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania we wszystkich sprawach, w których występują jako strona, wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, powołując się na dobro interesu społecznego, interesu Rzeczpospolitej Polskiej i interesów materialnych skarżących. Zarzucili sędziom nie przeprowadzenie dowodów z map geodezyjnych, pomimo wielokrotnych wniosków i wyrażenia chęci uiszczenia opłaty za kserokopie. Nadto w opinii skarżących, postępowania w ich sprawach prowadzone były wadliwie, z naruszeniem Konstytucji i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wezwaniem z dnia 6 maja 2013 r. zobowiązano skarżących do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 30 maja 2013 r., przez wskazanie sędziów, których wniosek ten dotyczy, wymieniając ich z imienia i nazwiska oraz wskazanie na okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 4 lipca 2013 r. skarżący podali, iż strona przeciwna sporu, jaki toczą od 2003 r. wskazywała, iż posiada znajomości w organach administracji publicznej i Sądzie Administracyjnym. Wszystkie postępowania prowadzone w sprawach przez nich zainicjowanych kończyły się wynikiem dla nich niekorzystnym, sędziowie wykorzystywali swoje stanowiska służbowe by narzucić skarżącym obowiązki sprzeczne z prawem i usankcjonować nielegalne pozbawienie ich własności nieruchomości. Również organy administracji publicznej wydawały w sprawach wadliwe decyzje. Na powyższe nie zareagowała sędzia Olga Białek i Anna Siedlecka. Ponadto sędziowie Halina Kremis, Józef Kremis, Anna Moskała, Jerzy Strzebinczyk, Alicja Palus, Zygmunt Wiśniewski, Andrzej Wawrzyniak, Mieczysław Górkiewicz wykorzystywali swoje stanowiska dla celów prywatnych i ochrony bezprawia. Strona skarżąca została pozbawiona prawa do dokumentów, prawa do rzetelnego procesu, prawa do obrony. Sędziowie orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu dopuścili się naruszenia art. 2, 7, 21, 31, 32 i 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, praw człowieka, byli stronniczy i niesprawiedliwi. Pozostałym sędziom, a to Ryszardowi Pękowi, Jolancie Sikorskiej, Mirosławie Rozbickiej-Ostrowskiej, Tadeuszowi Kuczyńskiemu, Wandzie Wiatkowskiej-Ilków, Alojzemu Wyszkowskiemu, Lidii Serwinowskiej, Henryce Łysikowskiej, Katarzynie Radom, Halinie Betta, Lidii Błystak, Katarzynie Borońskiej, Anetcie Chołuj, Dagmarze Dominik, Ludmile Jajkiewicz, Ewie Kamienieckiej, Zbigniewowi Łobodzie, Jadwidze Danucie Mróz, Markowi Olejnikowi, Marcie Siemiczek, Marii Tkacz-Rutkowskiej i Tomaszowi Świetlikowskiemu skarżący zarzucili solidarność zawodową i koleżeńską oraz stronniczość. Dodatkowo, w piśmie z dnia 4 lipca 2013 r., skarżący wnieśli o wyłączenie od prowadzenia w sprawie sędziów: Ireneusza Dukiela, Władysława Kulona, Macieja Guzińskiego, Bogumiły Kalinowskiej, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, Małgorzaty Jankowskiej-Szostak, Macieja Miemca, Henryka Ożoga, Beaty Ciołek, Juli Szczygielskiej, Alojzego Wyszkowskiego z uwagi na ich stronniczość i niesprawiedliwość. W dniu 6 września 2013 r. przeprowadzono losowanie uzupełniające składu orzekającego. Wybrano do orzekania w sprawie Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Darię Gawlak-Nowakowską, wyłączając jednocześnie sędziów imiennie wymienionych przez skarżących we wniosku o wyłączenie. Pismem z dnia 16 października 2013 r. wezwano skarżących do złożenia oświadczenia, czy złożony uprzednio przez skarżących wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów WSA we Wrocławiu od orzekania w sprawie, dotyczy także sędziego Darii Gawlak - Nowakowskiej. W odpowiedzi na powyższe, skarżący pismem z dnia 10 października 2013 r. wnieśli o wyłączenie sędziego Darii Gawlak - Nowakowskiej od orzekania w sprawie, z uwagi na jej stronniczość w wymienionych w piśmie sprawach. Sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: Olga Białek, Władysław Kulon, Bogumiła Kalinowska, Halina Kremis, Zygmunt Wiśniewski, Magdalena Jankowska - Szostak, Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Alojzy Wyszkowski, Anna Siedlecka, Ireneusz Dukiel, Alicja Palus, Lidia Serwiniowska, Jolanta Sikorska, Henryk Ożóg, Danuta Mróz, Tomasz Świetlikowski, Dagmara Dominik - Ogińska, Ewa Kamieniecka, Lidia Błystak, Anna Moskała, Maciej Guziński, Julia Szczygielska, Marek Olejnik, Maria Tkacz-Rutkowska, Marcin Miemiec, Barbara Ciołek, Tadeusz Kuczyński, Wanda Wiatkowska-Ilków, Anetta Chołuj, Zbigniew Łoboda, Katarzyna Borońska, Józef Kremis, Małgorzata Malinowska-Grakowicz, Jerzy Strzebinczyk, Henryka Łysikowska, Marta Semiczek, Ryszard Pęk, Katarzyna Radom, Andrzej Wawrzyniak, Mieczysław Górkiewicz, Daria Gawlak-Nowakowska złożyli do akt postępowania oświadczenia, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; daje jako p.p.s.a.), ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r., sygn. akt II OW 200/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów. Uzasadniając wydane postanowienie NSA wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziów powoduje sytuację, iż brak jest sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, którzy mogliby podjąć postanowienie w przedmiocie wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt II SO/Op 6/14: 1) oddalił wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sygn. akt II SAB/Wr 4/13 sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Haliny Filipowicz-Kremis, Anny Siedleckiej, Olgi Białek, Józefa Kremisa, Anny Moskały, Jerzego Strzebinczyka, Alicji Palus, Zygmunta Wiśniewskiego, Andrzeja Wawrzyniaka, Mieczysława Górkiewicza, Ryszarda Pęka, Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, Tadeusza Kuczyńskiego, Wandy Wiatkowskiej-llków, Alojzego Wyszkowskiego, Lidii Serwiniowskiej, Henryki Łysikowskiej, Katarzyny Radom, Lidii Błystak, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Marty Semiczek, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Tomasza Świetlikowskiego, Ireneusza Dukiela, Władysława Kulona, Macieja Guzińskiego, Bogumiły Kalinowskiej, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, Magdaleny Jankowskiej-Szostak, Marcina Miemca, Henryka Ożoga, Julii Szczygielskiej, Barbary Ciołek, Darii Gawlak-Nowakowskiej; 2) odrzucił wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz; 3) umorzył postępowanie o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego NSA Haliny Betty. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia sędziów WSA we Wrocławiu od orzekania. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnili zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Powołanie się na takie abstrakcyjne przyczyny, jak dobro interesu społecznego, interesu Rzeczpospolitej Polskiej, czy materialnego skarżących, twierdzenia strony przeciwnej sporu, iż posiada znajomości w sądzie, czy wreszcie stronniczość, niesprawiedliwość czy solidarność koleżeńska, które w przekonaniu wnioskodawców dają wszelką podstawę do wyłączenia sędziów, nie jest zdaniem Sądu wystarczające. Dla uwzględnienia wniosku konieczne jest wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być bowiem oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności. Wszelkie zaś nieprawidłowości proceduralne orzekającego sądu, wadliwe prowadzenia postępowania, winny być podnoszone w środkach zaskarżenia. Ponadto odnosząc się do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., Sąd podkreślił, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przez niego wyjaśnienia na temat wniosku o jego wyłączenie, a w przedmiotowej sprawie brak okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczeń załączonych do akt. Za niedopuszczalny Sąd uznał wniosek w części odnoszącej się do wyłączenia sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz, skoro w dniu jego zgłoszenia sędzia ta nie orzekała w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu - z dniem 17 stycznia 2013 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnośnie pkt 3 orzeczenia, Sąd wskazał, że sędzia Halina Betta nie orzeka już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, gdyż z dniem 31 sierpnia 2013 r. przeszła w stan spoczynku. W związku z tym, postępowanie z wniosku o wyłączenie ww. sędziego należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Pismem z dnia 15 marca 2014 r. D. W. i M. W. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 powołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Wskazać należy, że w obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie wskazanych wyżej sędziów. Podnieść należy, że z oświadczeń złożonych przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a. Skarżący natomiast zarówno we wniosku (i w pismach uzupełniających), jak również w zażaleniu nie wykazali w żaden sposób, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia takich okoliczności. O wyłączeniu sędziego nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, do czego w istocie sprowadzają się argumenty zawarte zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów, jak i w zażaleniu. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Ponadto, co słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, zarzuty skarżących co do niewłaściwego, ich zdaniem, sposobu orzekania sędziego w innej sprawie mogły być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zasadnie oddalił wniosek skarżących o wyłączenie wskazanych sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Za prawidłowe należy uznać również orzeczenie Sądu zawarte w pkt 2 i 3 sentencji. Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.