II OZ 540/21

Dnia 8 września 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 8 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 149/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia złożenia z uchybieniem terminu zażalenia na postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania decyzji zatwierdzającej projekt budowlany postanawia: oddalić zażalenie. Przedmiotowa sprawa dotyczy skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia przez skarżącą zażalenia na postanowienie nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Starosty W. orzekającego o odmowie wstrzymania wykonania decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Starosty W. o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na nadbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego (obiekt kategorii I) zlokalizowanego na działce o nr geod. [...], obręb [...], gmina W.. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę jako wniesioną po terminie, o jakim mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Sąd wskazał, że skargą do sądu administracyjnego na zaskarżone postanowienie Wojewody nie jest pismo skarżącej z 5 lutego 2021 r. pt.; "SKARGA", lecz jej pismo z 8 stycznia 2021 r. pt.: "Wniosek-Odwołanie". Jak wynika bowiem jednoznacznie z pisma z 5 lutego 2021 r., będącego odpowiedzią na wezwanie organu do określenia charakteru jej pisma z 8 stycznia 2021 r., skarżąca wniosła o "potraktowanie pisma z dnia 08.01.2021 r. jako skargi. Sąd badając "terminowość" skargi stwierdził, że zaskarżone postanowienie Wojewody zostało doręczone skarżącej 1 grudnia 2020 r.; a zatem termin do wniesienia skargi upływał skarżącej 31 grudnia 2020 r. Tymczasem skarga w niniejszej sprawie – pismo z 8 stycznia 2021 r. – została wniesiona przez skarżącą za pośrednictwem operatora pocztowego 9 stycznia 2021 r, tj. z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Tym samym skarżąca nie zachowała trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi, co uniemożliwia skuteczne wszczęcie postępowania sądowego. Ponadto Sąd, relacjonując przebieg okoliczności towarzyszących wniesieniu przez skarżącą skargi do Sądu Administracyjnego, wskazał, że postanowieniem z [...] marca 2021 r, nr [...], Wojewoda działając w trybie autokontroli, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., uchylił zaskarżone do Sądu postanowienie Wojewody z [...] listopada 2020 r. Z uwagi na tą okoliczność Wojewoda zawarł w odpowiedzi na skargę wniosek o umorzenie w niniejszej sprawie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji, odnosząc się do tego wniosku, stwierdził, że umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy zostało ono prawidłowo i skutecznie wszczęte, co oznacza, że nie istnieją jakiekolwiek przeszkody formalne do merytorycznego rozpoznania skargi oraz gdy wystąpi jedna z przesłanek umorzenia postępowania wyczerpująco wymienionych w art. 161 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego następuje w momencie skutecznego wniesienia skargi, która nie jest dotknięta brakami uniemożliwiającymi nadanie jej dalszego biegu (formalnymi, brakiem wpisu). Skarga dotknięta takimi brakami podlega odrzuceniu i nie wywołuje skutku w postaci wszczęcia postępowania. Niedopuszczalne jest zatem umorzenie postępowania zainicjowanego taką skargą (por. postanowienie WSA w Białymstoku z 19 października 2006 r., II SA/Bk 525/06). Z powyższego wynika, że Sąd nie jest związany wydanym w trybie autokontroli ww. postanowieniem Wojewody z [...] marca 2021 r., bowiem skarga została wniesiona z uchybieniem terminu, a więc Sąd nie może umorzyć postępowania w trybie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., które nie zostało skutecznie wszczęte. Innymi słowy postanowienie autokontrolne Wojewody nie może wywołać żadnych skutków. Na marginesie Sąd wskazał, że w piśmie z 5 lutego 2021 r., skarżąca wskazała, żeby jej pismo z 8 stycznia 2021 r. potraktować nie tylko jako skargę do sądu na zaskarżone postanowienie Wojewody, ale również jako wniosek o przywrócenie terminu do "rozstrzygnięcia zażalenia z 30.10.2020r." [na postanowienie Starosty W. z [...] października 2020 r., nr [...], odmawiające wstrzymania wykonania decyzji zatwierdzającej projekt budowlany]. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła skarżąca, wskazując, że ww. postanowienie Starosty nie zawierało stosownego pouczenia, co Sąd I instancji pominął przez co naruszył art. 1 w zw. z art. 3 p.p.s.a. W ocenie skarżącej, Sąd zbyt późno doręczył jej także odpowiedź organu na skargę, tj. wraz z postanowieniem Sądu I instancji. Z odpowiedzi tej wynikało zaś, że zaskarżone postanowienie Wojewody zostało uchylone, jednak do chwili obecnej nie wywołało żadnych skutków prawnych, o które wnoszono. W ocenie skarżącej, takie działanie narusza zasadę praworządności i wskazuje na dopuszczanie łamanie prawa czego nie zauważył WSA, gdyż w trakcie złożenia do Sądu wniesionej skargi Wojewoda uchylił wydane postanowienie, narażając skarżącą na zbędne koszty oraz Skarb Państwa. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o: 1) uchylenie wydanego postanowienia przez WSA z 21 maja 2021 r. oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z zachowaniem przez WSA zasad praworządności oraz właściwej interpretacji przepisów przez Wojewodę w zakresie objętym skargą; 2) zwolnienie skarżącej jako strony z kosztów sądowych oraz postępowania sądowego z uwagi na sytuacje rodzinną i materialną skarżącej, obecnie będącej po zawale serca na leczeniu sanatoryjnym; 3) zobowiązanie Wojewody do uwzględnienia i rozpatrzenia stawianych roszczeń do ww. postanowienia Starosty przez wznowienie postępowania z uwagi na naruszanie prawa w tej sprawie przez Starostwo Powiatowe w W. pomimo uznania przez Sąd za stronę postępowania, a niedopatrzenia się błędu w tym zakresie przez Wojewodę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie podlega uwzględnieniu. Wbrew twierdzeniom skarżącej okoliczności związane z zaskarżeniem postanowienia organu I instancji nie stanowią prawnie argumentacji, która mogłaby skutecznie podważać ocenę Sądu I instancji, co do wniesienia po terminie skargi na postanowienie organu II instancji. A zatem kwestie merytoryczne dotyczące oceny legalności postanowienia Wojewody o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie Starosty (w tym co do istnienia ewentualnych podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Starosty) nie mają znaczenia dla oceny legalności postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi jako wniesionej po terminie. W takich okolicznościach brak terminowego wniesienia skargi zasadniczo wyklucza możliwość merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia Wojewody. Skarżąca nie podważyła oceny Sądu I instancji, że skarga została wniesiona po terminie. Ma rację Sąd I instancji, że zaskarżone postanowienie Wojewody zostało doręczone skarżącej 1 grudnia 2020 r. Tym samym istniały usprawiedliwione podstawy do stwierdzenia na podstawie art. 53 § 1 p.p.s.a., że termin do wniesienia skargi upływał skarżącej 31 grudnia 2020 r. Skoro skarżąca w dniu 9 stycznia 2021 r. wniosła skargę, istniały podstawy do stwierdzenia, że skarga ta została wniesiona po terminie – co też uprawniało Sąd I instancji do odrzucenia skargi. W tych warunkach Sąd I instancji trafnie też ocenił, że nie jest związany ww. postanowieniem Wojewody wydanym w trybie autokontroli. Skuteczność procesowa skargi, tj. możliwość jej merytorycznego rozpoznania, także w trybie autokontroli, jest uzależniona o jej terminowego wniesienia, co wynika z art. 53 w zw. z art. 54 p.p.s.a., które nie przewidują żadnych wyjątków przy zastosowaniu przez organ odwoławczy trybu autokontroli. A zatem w okolicznościach przedmiotowej sprawy zaistniała podstawa do odrzucenia skargi, jako wniesionej po terminie, pomimo że Wojewoda w trybie autokontroli uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody w wyniku tak wniesionej skargi. Odrzucenie skargi w niniejszej sprawie nie wywiera zaś skutku prawnego w postaci wzruszenia rozstrzygnięcia Wojewody w trybie autokontroli. Prawodawca nie uregulował bowiem ekstraordynaryjnego postępowania przed sądem administracyjnym w odniesieniu do rozstrzygnięcia autokontrolnego wydanego na skutek rozpatrzenia przez organ odwoławczy skargi wniesionej po terminie. Taka kontrola może nastąpić tylko w sytuacji zaskarżenia rozstrzygnięcia autokontrolnego do sądu administracyjnego przez uprawniony podmiot. Ponadto ewentualne wady rozstrzygnięcia autokontrolnego mogą podlegać stosownej ocenie legalności we właściwym trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bezwzględnym warunkiem uruchomienia autokontroli jest ustalenie przez organ odwoławczy, że skarga spełnia wymagania stawiane pismu sądowemu, w tym czy wniesiono je w sposób określony w przepisach prawa i zachowano termin. Uchybienie terminowi jest zawsze okolicznością obiektywną, niezależną od swobodnego uznania organu lub sądu administracyjnego. Dlatego mając na względzie uprawnienia procesowe skarżącej Sąd I instancji trafnie zaznaczył, że złożona w niniejszej sprawie skarga stanowiła również wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do rozpatrzenia zażalenia skarżącej na ww. postanowienie Starosty. Uwzględniając skomplikowaną sytuację prawną skarżącej spowodowaną wniesieniem skargi po terminie, jednocześnie potwierdzono możliwość realizacji praw skarżącej, mających na celu ewentualne wzruszenie postanowienia Starosty. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącej w zażaleniu dotycząca naruszenia przez Sąd I instancji zasady praworządności i łamania prawa, skoro w sposób obiektywny stwierdzono, że skarga została wniesiona po terminie. W odniesieniu zaś do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania tego rodzaju wniosków. W tym zakresie właściwe są Wojewódzkie Sądy Administracyjne (art. 254 § 1 p.p.s.a.). Ponadto w związku z zaistniałym w niniejszej sprawie zagadnieniem prawnym dotyczącym "terminowości" skargi na postanowienie Wojewody o stwierdzeniu uchybienia do wniesienia zażalenia, nie istniały także podstawy do wypowiedzenia się przez Sąd Administracyjny w sposób merytoryczny co do zasadności wniosku skarżącej o wznowienie postępowania w sprawie nadbudowy budynku mieszkalnego parterowego w budowie zagrodowej /teren wsi T./ na działce [...] obręb [...]. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.