II OZ 605/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 733/11, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 733/11, po rozpoznaniu wniosku E. S., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia 11 marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, powyższe skutkuje tym, iż zachodzi konieczność wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez urząd skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, a także otrzymał kwotę 1.033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest siedem postępowań egzekucyjnych. E. S. ma zadłużenie na kwotę 15.000 zł (k. 404 – 405). W lutym br. skarżący doznał ostrego zawału serca, w rezultacie nie może on wykonywać żadnych prac w gospodarstwie. W ocenie Sądu, analizując oświadczenia skarżącego oraz przedłożone dokumenty, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na częściowe pokrycie kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł, czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz jednorazowy dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł i dopłat unijnych w wysokości 1.033 zł. W skład jego majątku wchodzą nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Skarżący ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 15.000 zł, co znacznie ogranicza produkcję rolną. Jednakże w powyższym wniosku skarżący nie wskazał, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu, tytułem spłaty za zniesienie współwłasności określonych użytków rolnych, co ustalono z informacji sądów powszechnych oraz Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem. Została ona zajęta przez komornika jedynie w niewielkiej wartości – 1.421.26 zł. Tym samym, to skarżący może swobodnie dysponować kwotą ponad 100.000 zł. Okoliczność, że kwota ta znajduje się w depozycie sądowym, bowiem wnioskodawca nie chciał wskazać numeru konta bankowego, na które mają być wpłacone pieniądze przez zobowiązanego, w żaden sposób nie przeczy temu, że to skarżący nadal jest dysponentem tych środków. Ponadto, z informacji przekazanych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem wynika, że skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy. Powyższe zdaniem Sądu jednoznacznie wskazuje, że oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego dotyczących jego stanu zdrowia, wieku, braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego, w ocenie Sądu, okoliczności te nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, a zatem mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą. W ocenie Sądu, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w prowadzonym gospodarstwie pomagały skarżącemu osoby trzecie, co nie wyklucza znacznej dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego. Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego, w aspekcie przyznania prawa pomocy była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2014 r. II OZ 1303/14, w którym to Sąd uznał za uzasadnione cofnięcie skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na nowe okoliczności zaistniałe w majątku skarżącego – dysponowanie kwota ponad 100.000 zł złożoną w depozycie sądowym Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił dowolną i stronniczą ocenę jego sytuacji życiowej i materialnej, a w szczególności bardzo złego stanu zdrowia, zadłużenia i faktycznej bezdomności. Jego zdaniem bezzasadnie za wiarygodny uznano dowód z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem, który "pisze oczywiste kłamstwa" Podkreślił, że do obsługi gospodarstwa musi wynajmować sąsiada i ponosić koszty z tego tytułu. Z kwoty wpłaconej do depozytu sądowego skarżący nie podjął ani złotówki, gdyż nie są to jego pieniądze. Prowadzone postępowania egzekucyjne paraliżują mu życie i powodują rozstrój zdrowia. Na wizyty lekarskie zmuszony był wydać 680 zł. Odnosząc się do argumentów Sądu dotyczących posiadanych maszyn rolniczych pokreślił, że są to maszyny przestarzałe i wymagające ciągłych napraw, podobnie jak i dom, który w każdej chwili może się zawalić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd Wojewódzki oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej analizie okoliczności sprawy. Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia miała wskazana przez Sąd okoliczność posiadania przez skarżącego depozytu sądowego w kwocie 121.779,25 zł. Warto zaznaczyć, że oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jaki majątek jest faktycznie wykorzystywany, ale także jakie są jej możliwości finansowe. W konkretnej sprawie istotne było zatem jakim majątkiem skarżący mógłby rzeczywiście dysponować, gdyby wykorzystał możliwości finansowe, które posiada. Ponadto zasadnie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na to, że skarżący nie przedstawił rzetelnych informacji co do sytuacji majątkowej. Niewątpliwie skarżący zataił tę informację co do depozytu sądowego, a Sąd prawidłowo w wyniku podjętych czynności zweryfikował wiarygodność oświadczeń skarżącego co do jego stanu majątkowego. Należy również wskazać, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 16ha, co również wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony. Mając powyższe na uwadze zasadnie Sąd Wojewódzki uznał, że sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na ponoszenie przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.