II OZ 1303/14

Dnia 9 grudnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 736/13 o cofnięciu skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku cofnął skarżącemu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie już trzykrotnie odmawiano skarżącemu przyznania prawa pomocy z tej przyczyny, że skarżący, informując Sąd o swojej sytuacji majątkowej, skupia się jedynie na wykazaniu wysokich wydatków i niskich dochodów w postaci renty, gdy tymczasem z akt sprawy wynika, że musi on dysponować jeszcze innymi źródłami dochodu, których nie ujawnia, bo w przeciwnym razie nie byłby w stanie pokrywać wydatków które deklaruje. Kolejnym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz ocenił, że wysokość osiąganego stałego miesięcznego dochodu (renta w wysokości 465,14 zł, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł) w połączeniu z posiadanym zadłużeniem oraz brakiem zgromadzonych oszczędności pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 r. ustalono, że uczestnik niniejszego postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił skarżącemu kwotę 121000 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bo skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. skarżący podał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika. Powyższe informacje zostały doprecyzowane przez Sąd Okręgowy w Ł., który w dniu 5 września 2014 r. przesłał odpisy postanowień: - Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że T. M. przyznano na własność nieruchomość rolną położoną we wsi Ż. złożoną z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: [...] o łącznej powierzchni 12,9590 ha i zasądzono od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121779,25 zł płatną w dwóch ratach: I rata w wysokości 100000 zł w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, II rata w wysokości 21779,25 zł w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (pkt V i VI sentencji postanowienia); - Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt [...], oddalającego apelacje od postanowienia z dnia 9 stycznia 2013 r.; Jednocześnie poinformowano, że E. S. w dniu 25 lipca 2014 r. złożył skargę kasacyjną. Natomiast z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W. wynika, że postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt [...], zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100000 zł, a dniu 25 czerwca 2014 r. kwota 17779,25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1421,26 zł – pisma z dnia 18 września 2014 r. i 23 września 2014 r. Nadto Sąd wskazał, że z urzędu wiadomym jest, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. złożył w sprawie II SAB/Bk 50/13 wniosek o cofnięcie przyznanego E. S., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2014 r., prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że E. S. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy K. i gminy C., składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego oraz trzech kombajnów : zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk) – kserokopia tego wniosku została dołączona do akt sądowych sprawy niniejszej k. 390-391. Zdaniem Sądu, skarżący w toku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i prawdziwy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał dane przedstawione przez skarżącego za niewiarygodne i z tego względu nie mogące stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy, nie istniały, albowiem skarżący zataił przed Sądem istotne fakty mogące mieć znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie może dysponować zasadzoną kwotą spłaty bo znajduje się ona w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika nie znajduje potwierdzenia w informacji uzyskanej z Sądu. Wynika z niej, że z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia jedynie w wysokości 1421,26 zł Zażalenie na ww. postanowienie wniósł E. S., podnosząc, że: - cofnięcie prawa pomocy jest dla niego krzywdzące, w sytuacji gdy biegnie termin do wniesienia skargi kasacyjnej, a wnioskodawca nie posiada środków na opłacenie adwokata; - ocena dowodów była stronnicza, że na dzień 2 października 2014 r. wnioskodawca posiadał środki na ponoszenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; - doszło do całkowitego pominięcia dowodów świadczących o złym stanie zdrowia wnioskodawcy co uniemożliwia mu prowadzenie działalności zarobkowej; - na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy z 19 marca 2014 r. orzeczenie Sądu Rejonowego nie było prawomocne; - ponadto jest osobą bezdomną, ponieważ mieszka w domu, który nie spełnia warunków technicznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona m.in. może uzyskać uprawnienie do przyznania jej przez sąd administracyjny pełnomocnika z urzędu (adwokata, radcy prawnego) bez konieczności ponoszenia kosztów jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w pełnym zakresie, o jaki zawnioskował E. S., polega właśnie na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto wskazania wymaga, że istotą prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wnioskuje skarżący, jest możliwość zapewnienia prawa do sądu osobom, które wykażą, że z uwagi na swoją sytuację majątkową nie mogą pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że koszty takiego postępowania obciążają społeczeństwo. Tymczasem wykazana przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia by koszty postępowania sądowego w tej sprawie ponosili wszyscy podatnicy. Zważywszy bowiem na ustalone przez Sąd okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji, oceniając przedstawioną sytuację majątkową przez skarżącego, prawidłowo stwierdził, że oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Wobec takich ustaleń Sądu I instancji, nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez skarżącego w zażaleniu. Nie zawiera bowiem żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącego niż wynikająca z zaskarżonego postanowienia. W szczególności, nie zmienia tej oceny to, że w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowienie Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że T. M. przyznano na własność nieruchomość rolną położoną we wsi Ż. złożoną z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: [...] o łącznej powierzchni 12,9590 ha i zasądzono od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121779,25 zł – nie było prawomocne. Skarżący powinien mieć na względzie, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wiąże się z określonymi obowiązkami wnioskodawcy w zakresie wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej, a w niniejszej sprawie przedmiotowy wniosek został sporządzony w sposób nierzetelny, co w zasadzie dyskwalifikowało możliwość jego pozytywnego rozpoznania. Ponadto w zażaleniu skarżący nawet nie próbował odnieść się do wykazanego przez Sąd zatajenia przez skarżącego również posiadanych środków trwałych, tj. maszyn i pojazdów rolniczych, oraz chowu bydła, wskazując, że działania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w tym zakresie miały charakter donosu. Z tych względów, Sąd I instancji niewadliwie cofnął skarżącemu przyznane uprzednio prawo pomocy. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że w każdej sprawie sąd administracyjny odrębnie i samodzielnie podejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy na podstawie oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy. W rezultacie argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie mogła podważyć stanowiska Sądu I instancji zajętego w zaskarżonym postanowieniu, ponieważ Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu podczas dokonywania stosownej oceny sytuacji majątkowej skarżącego w postanowieniach o sygn. akt II OZ 1078/13, II OZ 223/14 i II OZ 243/14 nie były znane okoliczności, które ustalił w niniejszej sprawie Sąd I instancji. Orzeczenia te pozostają więc bez wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie, ponieważ przy zażaleniu skarżący nie przedstawił takich dokumentów, które by potwierdzały, że nie doszło w niniejszej sprawie do zatajenia istotnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej. Ponadto przedstawione w załączeniu do zażalenia dokumenty świadczą wyłącznie o tym, że skarżący posiada należności pieniężne do zapłaty z różnych tytułów, co przy braku rzetelnego wykazania przez skarżącego swojego majątku, nie stanowi okoliczności przesądzającej o zaistnieniu podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.