II OZ 1078/13

Dnia 27 listopada 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 października 2013 roku, sygn. akt II SA/Bk 561/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2012 roku, nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 14 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnianie jego żądania. Sąd podkreślił, że rozpoznawany wniosek jest trzecim wnioskiem o przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Dwa poprzednie wnioski dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym zostały oddalone postanowieniami z dnia 25 września 2012 r. oraz z dnia 27 marca 2013 r., zaś zażalenia na te postanowienia zostały oddalone postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 20 12 r., sygn. akt II OZ 967/12 oraz z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13. Sąd zaznaczył, że nieuwzględnienie dotychczasowych wniosków o prawo pomocy spowodowane było uznaniem ich za niewiarygodne, nieobrazujące w sposób wszechstronny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. W postanowieniach sądu I instancji zwracano uwagę na występowanie znacznej dysproporcji w deklarowanych wydatkach i dochodach oraz ich nieudokumentowanie. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast podkreślał nieprzedłożenie przez skarżącego postanowień o bezskuteczności prowadzonych wobec niego egzekucji, co stanowiłoby dowód na brak wystarczającego majątku i dochodów umożliwiających uiszczenie kosztów sądowych. Sąd uznał, że aktualnie rozpoznawany wniosek również budzi poważne wątpliwości. Wnioskodawca nie wyjaśnił, skąd uzyskuje środki na bieżące potrzeby, skoro jego renta jest zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, a gospodarstwo – jak on sam deklaruje – utraciło dochodowość wskutek jego braku zdolności do pracy. Do wniosku nie dołączono także żadnych dowodów ponoszonych wydatków (za wyjątkiem dokumentów wskazujących na zajęcia egzekucyjne). Deklarując zadłużenie w wysokości około 14.000 zł skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów na tę okoliczność. Również powołując się stale na zajęcia egzekucyjne nie przedstawił postanowienia o bezskuteczności egzekucji, które mogłoby świadczyć o jego niewypłacalności. Sąd uznał, że brak załączenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji przy jednoczesnym deklarowaniu trudnej sytuacji majątkowej podważa wiarygodność złożonych oświadczeń majątkowych, uprawnia do wniosku o wybiórczym charakterze przedkładanej dokumentacji, a przez to jej niewiarygodności. Sąd pokreślił, że nie neguje trudnej sytuacji skarżącego oraz, że prowadzenie działalności rolniczej, zwłaszcza przez osobę w podeszłym, wieku wiąże się z wieloma trudnościami. Jednak przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie po przedłożeniu oświadczenia majątkowego niebudzącego istotnych wątpliwości. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł E.S. zarzucając mu bezpodstawne przyjęcie, że posiada nieujawnione środki finansowe, którymi może pokryć koszty sądowe oraz brak rzetelnej oceny sytuacji osobistej i materialnej osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo rolne, do tego uznanej za czasowo niezdolną do pracy w tym gospodarstwie. Skarżący podniósł, że prowadzenie w stosunku do niego postępowań egzekucyjnych niewątpliwie świadczy o tym, że nie ma on wystarczających środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo do zażalenia skarżący załączył odpis odroczenia przez Prezesa Sądu Rejonowego w Zambrowie spłaty kosztów sądowych oraz postanowienie o umorzeniu wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania prawa pomocy było niewystarczające udowodnienie przez wnioskodawcę, że jego sytuacja finansowa uzasadniani zwolnienie go z obowiązku uiszczenie kosztów sądowych, a tym samym opłacenie tych kosztów z budżetu państwa. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy stanowi więc odstępstwo od powyższej zasady, jego udzielenie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą finansowania strony z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Sąd I instancji w niniejszej sprawie stwierdził, że nie budzi jego wątpliwości trudna sytuacja skarżącego, jednakże brak dowodów potwierdzająca niemożność pokrycia kosztów sądowych, przede wszystkim nieprzedstawienie postanowień o bezskuteczności prowadzonych wobec niego egzekucji, powoduje że nie można przyznać skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Wskazać należy, że w chwili wydania zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji nie posiadał wymienionego wyżej postanowienia, jednakże wobec dołączenia takiego postanowienia do rozpoznawanego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadną uznaje potrzebę ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Tym bardziej, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, że jest świadomy jego trudnej sytuacji i problemów związanych z samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku, które to okoliczności samodzielnie mogą już stanowić przesłankę do przyznania stronie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.