II OZ 631/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2005r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2005r., sygn. akt II SA/Kr 3299/00 oddalające wniosek o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 grudnia 2000r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich p o s t a n a w i a oddalić zażalenie Dnia 3 stycznia 2005r. J. F. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie, w której Sąd ten wydał wyrok z dnia 15 listopada 2004r. oddalający skargę J. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 grudnia 2000r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Postanowieniem z 5 stycznia 2005r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego 14 stycznia 2005r., a wniosek został rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2005r. (sygn. akt II SA/Kr 3299/00) oddalającym wniosek skarżącego o ustanowienia radcy prawnego. Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone przez J. F. zażaleniem z dnia 18 marca 2005r., w którym skarżący wnosi o jego uchylenie. W toku postępowania, w którym rozpoznawany był wniosek skarżącego o przyznanie radcy prawnego z urzędu skarżący podnosił, że tak on, jak i jego żona pozostająca w nim we wspólnym gospodarstwie są osobami schorowanymi i ponoszą miesięczne wydatki na leki w wysokości 800 zł łącznie oraz na wizyty lekarskie od 100 do 300 zł. Nadto alimentują bezrobotną córkę, pomagają synom, którzy mało zarabiają i ich rodzinom i spłacają kredyt zaciągnięty na mieszkanie w kwocie 399 zł miesięcznie. Dodatkowo ponoszą koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Skarżący podniósł także, że opłata za sporządzenie skargi kasacyjnej jest w rzeczywistości przy ustanowieniu pełnomocnika z wyboru dużo wyższa niż najniższa stawka (120 zł) wskazana w zaskarżanym postanowieniu na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Sygn. akt. II OZ 631/05 Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje w sytuacji, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ppsa. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku), znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a ich miesięczny dochód osiągany z tytułu emerytury skarżącego (w kwocie 1.700 zł) i renty żony (640 zł) kształtuje się na poziomie 2.340 zł. Skarżący posiadają mieszkanie o powierzchni 54m². Sygn. akt. II OZ 631/05 W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego żona posiadają stałe dochody w wysokości umożliwiającej poczynienie oszczędności na wynagrodzenie dla radcy prawnego i to nawet w wysokości przewyższającej minimalną stawkę za sporządzenie skargi kasacyjnej powołaną w zaskarżanym orzeczeniu. Wysokość osiąganych przez nich dochodów pozwala na dokonanie takich oszczędności bez poniesienia uszczerbku koniecznego dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Powoływane przez skarżącego okoliczności dokonywania wydatków na utrzymanie domu i pomoc dzieciom i ich wysokość nie została przez skarżącego udowodniona, wobec czego przy ustalaniu kwoty pozostającej miesięcznie do dyspozycji skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny nie wziął ich pod uwagę. Podobnie skarżący nie udowodnił wysokości opłat przeznaczanych miesięcznie na wizyty lekarskie swoje i żony. Biorąc jednak pod uwagę wiek tych osób Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w istocie poniesienie przez nich pewnych wydatków na ten cel może być konieczne. Wysokość tych wydatków nie wpływa jednak na sposób rozpoznania wniosku skarżącego. Zauważyć tu należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Dlatego brak podstaw do uznania, że wydatki skarżącego związane ze spłatą kredytu zaciągniętego (prawdopodobnie w toku postępowania sądowego) na zakup mieszkania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie Sądu I instancji należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji.