II OZ 650/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 461/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym postanawia oddalić zażalenie Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" złożyło w dniu 7 kwietnia 2008 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony. Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym finansowanym z pieniędzy członków, których dochody są bardzo przeciętne. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego trwałego majątku ani kont bankowych. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że Stowarzyszenie decydując się na skorzystanie z drogi sądowoadministracyjnej powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki finansowe na ten cel. Środki te powinny być pozyskiwane ze składek członkowskich. Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to z kolei prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ponadto, Sąd wskazał, że w myśl art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenie może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności i prowadzić działalność gospodarczą. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że Sąd nie uwzględnił aktualnych możliwości ponoszenia kosztów przez Stowarzyszenie. Powołując się na Konwencję z Aarhus gwarantującą dostęp do sprawiedliwości sądowej, wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2. powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Słusznie więc zauważył Sąd I instancji, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego. W myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sad I instancji stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie natomiast, z wyjaśnień oraz dokumentów (Regulamin Stowarzyszenia) złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż jego działalność opiera się jedynie na pracy społecznej jej członków, Stowarzyszenie nie ustaliło natomiast dla swej działalności składek członkowskich. Wskazać zatem należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Podnieść również należy że wydatkowanie środków na wpis od skargi nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2008 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. . Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.