II OZ 74/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Z. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 241/13 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r. odrzucił skargę K. Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postanowienia, z uwagi na nieuzupełnienie w terminie jej braków formalnych (podpisanie skargi) i fiskalnych. W dniu 24 czerwca 2013 r. skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu, przy czym zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżący został wezwany do podpisania skargi kasacyjnej lub nadesłania podpisanej skargi kasacyjnej w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. Odbiór wezwania skarżący pokwitował w dniu 1 lipca 2013 r. W dniu 15 lipca 2013 r. skarżący podpisał własnoręcznie skargę kasacyjną, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do podpisania skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 16 maja 2013 r. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną K. Z. oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej podpisania. Pismem z dnia 30 października 2013 r. skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi od postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, składając jednocześnie podpisany egzemplarz skargi. W treści wniosku skarżący wyjaśnił, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone per aviso, o czym dowiedział się z postanowienia o odrzuceniu jego skargi. Podniósł, że korespondencja nie zawierała pouczenia o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Skarżący samodzielnie sporządził "skargę od postanowienia WSA (...)" (pismo z dnia 24 czerwca 2013 r.). Pismo to zostało uznane przez Sąd za skargę kasacyjną, podczas gdy jego treść, zdaniem skarżącego, jednoznacznie wskazuje na okoliczności, które są podstawą przywrócenia terminu. Skarżący podniósł bowiem, że wezwanie do usunięcia braków skargi nie zostało mu doręczone oraz że nie otrzymał awiza, ponadto wskazał, że kierowana do niego korespondencja wielokrotnie była zabierana przez sąsiada, z którym pozostaje w konflikcie. Dodatkową okolicznością uprawdopodabniającą, że skarżący nie wiedział o sądowej przesyłce jest adnotacja listonosza na przesyłce, iż awizo pozostawiono "na bramie", a zatem na zewnątrz posesji. Wskazał, że doręczenie zastępcze było skuteczne, jednak nie ponosi winy w nieuzupełnieniu braków skargi, gdyż nie wiedział o tym zobowiązaniu. Zdaniem skarżącego, zgodnie z art. 6 p.p.s.a., Sąd winien pouczyć stronę o istnieniu instytucji przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi oraz o sposobie skorzystania z tej instytucji, tymczasem skarżący został pouczony jedynie o prawie do wniesienia skargi kasacyjnej. W jego opinii było to pouczenie wprowadzające w błąd, gdyż biorąc pod uwagę przyczyny odrzucenia skargi, w sprawie nie było możliwości wywiedzenia skargi kasacyjnej od postanowienia sądu z dnia 16 maja 2013 r. Jak podniósł, dodatkowym czynnikiem wskazującym na brak samodzielności strony jest powoływana choroba psychiczna. Zdaniem skarżącego stan jego niewiedzy co do istnienia instytucji przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi trwał do dnia, w którym zawiadomiono pełnomocnika o jego wyznaczeniu z urzędu tj. od dnia 25 października 2013 r., dlatego też siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu należy liczyć od tej daty. Czynności uzupełnienia braków skargi dokonano po udzieleniu zwolnienia od kosztów sądowych, zatem strona nie była zobowiązana do jednoczesnego uiszczenia wpisu celem uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 listopada 2013 r. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wskazując iż został on złożony z uchybieniem terminu o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków skargi ustała w momencie powzięcia przez stronę skarżącą informacji o odrzuceniu skargi, zatem z momentem doręczenia postanowienia sądu z dnia 16 maja 2013 r. Okoliczność ta, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sądowych, miała miejsce w dniu 24 maja 2013 r. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej to w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków skargi i od tej daty powinien być liczony siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Termin do wystąpienia z wnioskiem ekspirował więc w dniu 31 maja 2013 r., tymczasem wniosek o przywrócenie terminu został złożony przez stronę dopiero w dniu 31 października 2013 r. Sąd podkreślił, że na powyższe ustalenia nie ma wpływu argumentacja strony skarżącej, bowiem treść pisma K. Z. z dnia 24 czerwca 2013 r. wyraźnie wskazuje na jego intencję. Ponadto art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych. Odpowiednie pouczenia odnosić się jednak mają do skutków prawnych danych czynności bądź zaniedbań. W niniejszej sprawie strona prawidłowo została pouczona o możliwości wzruszenia postanowienia o odrzuceniu skargi, jednakże do pouczenia tego się nie zastosowała. Sąd przytoczył ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że przepisy nie wymagają od sądu, aby pouczał stronę o działaniach, które należy podjąć w razie zaniedbań w celu zniwelowania ich skutków. Dlatego też, obowiązek pouczenia o potrzebie wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu do usunięcia braków formalnych skargi wykracza poza zakres wskazówek co do czynności procesowych, do których zobligowany jest sąd na podstawie art. 6 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. Z. reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego, to jest art. 86 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a. poprzez odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji gdy wniosek ten został złożony w przepisanym terminie, a także błędna wykładnie pojęć "winy w uchybieniu terminu" i "ustanie przyczyn uchybienia terminu". W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. W myśl art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie natomiast do art. 88 powołanej ustawy spóźniony lub na mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że Sąd oceniając złożony wniosek o przywrócenie terminu sprawdza w pierwszej kolejności, czy spełnia on wymogi formalne, m.in. to czy został złożony w terminie określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu podlegał odrzuceniu, gdyż został wniesiony po upływie ustawowego terminu do jego złożenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że najpóźniej w dniu doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych tej skargi i od tej daty należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd I instancji nie badał kwestii związanych z brakiem winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi albowiem istota sprawy sprowadza się do oceny, czy skarżący zachował siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu zatem Sąd I instancji nie dokonywał wykładni pojęć "winy w uchybieniu terminu" i "ustanie przyczyn uchybienia terminu". Co zaś się tyczy podniesionego w uzasadnieniu zażalenia zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi art. 6 p.p.s.a. wskazać należy, że obowiązek informowania stron wynikający z tego przepisu nie oznacza, że sąd ma obowiązek pouczenia strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego co do wszelkich możliwych zachowań i mogących wystąpić okoliczności. Obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej (vide: postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 981/09). O najistotniejszych z punktu widzenia toczącego się postępowania kwestiach Sąd jest obowiązany pouczać strony działające bez adwokata lub radcy prawnego stosownie do przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Są to w szczególności wskazówki co do sposobu i terminu wniesienia środka odwoławczego (od wyroku, art. 140 § 1 i 3), środka zaskarżenia (od wyroku, art. 140 § 2), czy dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (od postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, art. 163 § 2). Wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek odnosi się zatem do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy wskazać, że prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jako spóźniony podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.