II OZ 759/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 330/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] grudnia 2011r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd uzasadnił brakiem rzetelnego wykazania przez wnioskodawcę, deklarującego prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego i utrzymywanie się z emerytury wynoszącej 886,48 zł oraz diety radnego w kwocie 700 zł, swojej sytuacji majątkowej, co przejawiało się nieudzieleniem informacji o kondycji finansowej osób mieszkających z wnioskodawcą w tym samym lokalu, w tym jego małżonki, z którą według złożonych oświadczeń, skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej, przy jednoczesnym wskazaniu, że korzysta on z pomocy finansowej innych osób. Prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych przez osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym, zdaniem Sądu I instancji, powinno być wykazane w sposób niebudzający wątpliwości. W niniejszej sprawie wnioskodawca zaś tego nie uczynił. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że wszczęte przez niego postępowanie sądowe dotyczy interesu społecznego, zaś biedne miejscowe społeczeństwo, łącznie ze skarżącym, nie posiada środków na opłatę wpisu sądowego w sprawie. Skarżący oświadczył ponownie, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 886, 48 zł, zaś dietę radnego w całości przeznacza na sprawowanie tej funkcji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia, gdyż zaskarżonemu postanowieniu nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia tego przepisu. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, w szczególności poprzez rzetelne wyjaśnienie wątpliwości powziętych przez Sąd w toku rozpoznawania wniosku o prawo pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W kontekście powyższych uwag należało stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu niebezpodstawnie przyjęto, iż skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że złożony przez niego wniosek jest zasadny, co uzasadniało odmowę zwolnienia go od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenia, w świetle których prowadzi on odrębne od osób z nim zamieszkujących gospodarstwo domowe, a jednocześnie nie ponosi samodzielnie wszystkich wydatków na utrzymanie się, uzasadniały skierowanie do skarżącego wezwania do przedłożenia dodatkowych informacji i dokumentów, które pozwoliłyby ustalić stan rodzinny skarżącego oraz ocenić stopień przyczyniania się osób trzecich do jego utrzymania się. Wbrew twierdzeniom wnoszącego zażalenie, sytuacja majątkowa członków jego najbliższej rodziny, w tym żony, nie pozostaje bez wpływu na ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani, m.in. do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę w sposób przejrzysty swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, w szczególności niewykazanie braku możliwości wypełnienia obowiązku pokrycia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kosztów wpisu od skargi w wysokości 100 zł, z pomocą małżonki, uniemożliwia przerzucenie obowiązku finansowania w tym zakresie postępowania na budżet państwa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.