II OZ 766/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia ... z siedzibą w Bytowie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 785/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wojewody Pomorskiego na uchwałę Rady Gminy Borzytuchom z dnia 26 czerwca 2012 r. nr XV/114/2012 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 785/12, odmówił Stowarzyszeniu ...z siedzibą w Bytowie, zw. dalej Stowarzyszeniem, przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wojewody Pomorskiego na uchwałę Rady Gminy Borzytuchom z dnia 26 czerwca 2012 r., nr XV/114/2012, w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku wyjaśniono, że Stowarzyszenie działa tylko społecznie i nie prowadzi działalności gospodarczej a tym samym nie uzyskuje dochodów z działalności. Jedynym dochodem Stowarzyszenia są składki członkowskie, które nie pokrywają nawet kosztów związanych z bieżącymi zadaniami. Stowarzyszenie nie uzyskało ponadto żadnych darowizn, dotacji itd. Z uwagi na brak zdolności kredytowej Stowarzyszenie nie może uzyskać również kredytu bankowego a kwota, która obecnie znajduje się na jego rachunku bankowym tj. 1079,91 złotych, jest zabezpieczona na pokrycie opłat sądowych w dziewięciu wniesionych do sądu skargach. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 785/13, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych oceniając, że stowarzyszenie nie wykazało braku środków pozwalających na opłacenie wniesionego środka zaskarżenia w niniejszej sprawie. Stowarzyszenie, reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniosło sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego, domagając się jego uchylenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku mając na uwadze treść art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., stwierdził, że Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze Statutu wynika zaś, że Stowarzyszenie zostało utworzone w celu działania na rzecz mieszkańców Ziemi Bytowskiej i ochrony wartości (§ 2). Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez udział na prawach strony w procesie kształtowania, stanowienia, wykonywania i zaskarżania prawa miejscowego oraz innych aktów prawnych mających związek z obszarami działania stowarzyszenia oraz występowanie przed organami państwowymi, samorządowymi i sądowniczymi (§ 3). Środki finansowe na wykonywanie zadań statutowych Stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich, środków z funduszy publicznych, grantów, kontraktów, świadczeń członków wspierających, darowizn, dotacji, odsetek od kapitału, lokat i akcji, odpisów 1% podatku dochodowego od osób fizycznych, ze zbiórek publicznych i kampanii, nawiązek sądowych, spadków i zapisów, sponsoringu, dochodów z działalności gospodarczej oraz dochodów z działalności odpłatnej pożytku publicznego. Na podstawie uchwały stowarzyszenie może podjąć działalność gospodarczą, z której dochody przeznacza się na realizację celów statutowych (§ 25). Skoro więc wnoszące sprzeciw Stowarzyszenie w taki sposób rozumie cel swojej działalności, że wiąże się ona z koniecznością wnoszenia skarg na niekorzystne rozstrzygnięcia organów administracji, to powinno uzyskane ze składek członkowskich środki przeznaczać również na koszty sądowe i bez znaczenia pozostaje tu ilość wniesionych skarg. Niemniej, oceniając przedstawione dokumenty Sąd zauważył, że na rachunku bankowym widnieje aktualnie kwota 1079,91 złotych a nadto, zgodnie ze statutem, Stowarzyszenie może podjąć w każdej chwili działalność gospodarczą, z której dochody przeznaczy na realizację swoich celów statutowych. Sąd oceniał sytuację majątkową Stowarzyszenia w odniesieniu do zakresu złożonego wniosku w niniejszej sprawie. Konieczności poniesienia kosztów wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 złotych, wobec dysponowania kwotą 1000 złotych na rachunku bankowym, nie uzasadniała przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów tego wpisu. Rzeczą Stowarzyszenia - domagającego się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - jest wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie części kosztów sądowych objętych wnioskiem w konkretnej sprawie. Nie jest podstawą do uwzględnienia wniosku okoliczność powstania kosztów sądowych w innych sprawach, w których wnioskodawca uczestniczy. W konsekwencji należało uznać, że z dokumentów przedłożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż dysponuje ono dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów wpisu sądowego od zażalenia w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego złożyło Stowarzyszenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzających do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem, Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Dlatego też należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że okoliczność, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność ( por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Wskazując na szeroko zakreślony przedmiot działalności Stowarzyszenia, należy zauważyć, iż z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia innych niż składki członkowskie środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności, w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.