II OZ 908/11

Dnia 12 października 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 492/10 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Ł. na uchwałę Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 31 marca 2010 r., nr LXXXIII/1447/10, w przedmiocie uznania skargi na działanie Prezydenta Miasta Łodzi za zasadną postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 492/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów wpisu sądowego od zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] Organizacji pożytku publicznego z siedzibą w Łodzi na uchwałę Rady Miejskiej w Łodzi z 31 marca 2010 r. nr LXXXIII/1447/10. W dniu 19 listopada 2010 r. R. K. wystąpił z wnioskiem o dopuszczenia go do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Postanowieniem z dnia 9 marca 2011 r. Sąd Wojewódzki odmówił dopuszczenia R. K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W zażaleniu na postanowienie z dnia 9 marca 2011 r. R. K. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów wpisu sądowego od zażalenia. Zażalenie na postanowienie o odmowie dopuszczenia w charakterze uczestnika postępowania zostało oddalone przez NSA postanowieniem z 2 czerwca 2011 r. (sygn. akt II OZ 452/11). Postanowieniem z 15 czerwca 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. R. K. pismem z 18 lipca 2011 r. złożył sprzeciw od rozstrzygnięcia referendarza. Kolejnym wnioskiem z 19 lipca 2011 r. zażądał udzielenia mu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia zażalenia na postanowienie referendarza z 15 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w zaskarżonym postanowieniu podniósł, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepis ten wyraźnie uzależnia możliwość rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy od tego, czy wnioskodawca jest stroną postępowania przed sądem administracyjnym. Ustalenie, że wnioskodawca nie ma przymiotu strony postępowania oznacza, że złożony przez niego wniosek – jako niedopuszczalny – nie będzie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Z treści art. 32 p.p.s.a. wynika, że stronami w postępowaniu sądowoadministracyjnym są skarżący i organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Ustawa przyznaje prawa strony także uczestnikom postępowania, tj. osobom, które nie wniosły skargi, ale brały udział w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczył ich interesu prawnego, a także określonym w przepisach osobom i organizacjom społecznym, dopuszczonym do udziału w postępowaniu przez sąd (art. 33 § 1–2 p.p.s.a.). Sąd I instancji doszedł do przekonania, że analiza powołanych regulacji, w kontekście art. 243 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wyłącznie stronie postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym oraz uczestnikowi tego postępowania, przysługuje uprawnienie do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie jest ani stroną postępowania w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ani też uczestnikiem postępowania, o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. Natomiast o tym, że R. K. nie przysługuje status uczestnika postępowania przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 2 czerwca 2011 r. Z tych względów Sąd I instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy jako niedopuszczalny. R. K. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił, na podstawie art. 183 §1 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie go możliwości obrony jego praw. W ocenie wnoszącego zażalenie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy dopiero po rozpoznaniu zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny i to z taką argumentacją, iż skoro prawomocnie przesądzona jest kwestia jego udziału w sprawie to niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy - w sposób rażący narusza uprawnienia skarżącego, co stosownie do treści art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. przesądza o nieważności postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że R. K., który nie był stroną postępowania sądowego w sprawie zainicjowanej skargą Stowarzyszenia [...] Organizacji pożytku publicznego z siedzibą w Łodzi na uchwałę Rady Miejskiej w Łodzi z 31 marca 2010 r. nr LXXXIII/1447/10, nie mógł ubiegać się o przyznanie w tym postępowaniu prawa pomocy. Przytoczone przez Sąd unormowanie zawarte w zdaniu pierwszym art. 243 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że prawo pomocy może być przyznane jedynie stronie postępowania. Art. 32 p.p.s.a. jednoznacznie określa strony postępowania sądowoadministracyjnego. Z kolei art. 12 p.p.s.a. przewiduje, że: "Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania". R. K. nie był uczestnikiem postępowania na prawach strony, o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., nie został też dopuszczony do udziału w sprawie na podstawie § 2 tego artykułu. Odnosząc się do postawionego w zażaleniu zarzutu nieważności postępowania, należy stwierdzić, że pozbawienie strony możności obrony swych praw, o jakim mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zachodzi wtedy, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień, przy czym pozbawienie możności obrony praw musi mieć charakter realny, a nie hipotetyczny. Wnoszący zażalenie mylnie wywiódł, że wskutek rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie dopuszczenia go do udziału w charakterze uczestnika postępowania przed rozpoznaniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych został pozbawiony prawa do sądu. R. K. skorzystał z możliwości zaskarżenia postanowienia o odmowie dopuszczenia go do udziału w charakterze uczestnika postępowania, a Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia postanowieniem z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 452/11. Podkreślenia wymaga okoliczność, że na etapie zaskarżenia postanowienia z 9 marca 2011 r. o odmowie dopuszczenia R. K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania – w zażaleniu z 20 kwietnia 2011 r. zawarł on tylko wniosek o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego, przy czym jednocześnie uiścił kwotę 100 zł tytułem wpisu od zażalenia. W konsekwencji zażalenie zostało przedstawione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Natomiast wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika złożony został dopiero 19 lipca 2011 r., a więc po wydaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2011 r., a ponadto wyraźnie dotyczył postępowania związanego z oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tych okolicznościach nieuprawnione jest twierdzenie, że skarżący był pozbawiony możliwości obrony swych praw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z tego względu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zażalenie należało oddalić.