II OZ 924/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2257/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.L. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2257/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J.L. zmiany postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wyjaśnił, iż postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania J.L. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd wskazał, że zgodnie z oświadczeniami skarżącego jego rodzina utrzymuje się nie tylko z wynagrodzenia żony 1920 złotych brutto miesięcznie, ale także ze środków z pracy dorywczej w kwocie 900 złotych miesięcznie oraz 900 złotych miesięcznie przekazywanych na rzecz skarżącego przez jego matkę jako czynsz najmu za mieszkanie, w którym mieszka skarżący z rodziną. Jednocześnie koszty ponoszone przez wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około 750 złotych miesięcznie (około 400 złotych pozostałych kosztów utrzymania mieszkania oraz 350 złotych na utrzymanie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Skarżący nie przedstawił innych wydatków ponoszonych we wspólnym gospodarstwie domowym, ani też przez któregoś z członków rodziny. Sąd stwierdził, że przedstawione źródła utrzymania wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz partycypowanie w kosztach utrzymania przez matkę skarżącego, która nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wskazują, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego oraz skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Wskazane przychody znacznie przewyższają ponoszone koszty utrzymania, które wynoszą według oświadczenia skarżącego około 750 złotych. Skarżący nie udokumentował jakichkolwiek innych kosztów utrzymania. Dodatkowo wynagrodzenie żony skarżącego stanowi stałe źródło utrzymania, a praca dorywcza skarżącego i jego syna dodatkowo zwiększa kwotę, którą miesięcznie dysponują razem wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 171/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 13 stycznia 2014 r. i wskazał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dawały podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat, czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwany jest przez członków jego rodziny stały dochód miesięczny, tj. wynagrodzenie żony w kwocie 1920 złotych brutto, środki pieniężne z pracy dorywczej w kwocie 900 złoty oraz środki pieniężne przekazywane przez matkę skarżącego na pokrycie czynszu najmu 900 złotych, które przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych. W dniu 20 marca 2014 r. skarżący J.L. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną E.L. oraz synami K.L. i małoletnim M.L. Według oświadczeń skarżącego na dochód rodziny składa się wyngarodzenie z tytułu umowy o pracę E.L. w kwocie 1400 złotych brutto oraz zasiłek dla bezrobotnych przyznany K.L. w kwocie 650 złotych brutto, który został przyznany do lutego 2014 r. Na wydatki rodziny składają się opłaty bieżące w kwocie 400-500 złotych miesięcznie oraz czynsz najmu mieszkania w kwocie 450 złotych, drugą połowę czynszu pokrywa matka skarżącego, która do końca lutego pokrywała całość czynszu w kwocie 900 złotych. Po opłaceniu wszystkich rachunków skarżącemu oraz jego rodzinie pozostaje niespełna 1000 złotych. Ponieważ zawarte w ponownym wniosku informacje były niewystarczające do stwierdzenia, że w sprawie zaszły zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zarządzeniu z dnia 27 marca 2014 r. skarżący został wezwany w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie (nadesłanie): dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość otrzymywanego przez E.L. wynagrodzenia za pracę, kopii decyzji administracyjnej przyznającej K.L. zasiłek dla bezrobotnych, udokumentowanego (w formie faktur, rachunków, dowodów wpłaty) spisu stałych wydatków. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r. odmówiono zmiany postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. Skarżący nie wykazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W nowym wniosku J.L. powołał się na okoliczności, które mogłyby stanowić przesłanki z art. 165 p.p.s.a. jednak nie przedstawił stosownych zaświadczeń do których był wzywany i został mu wyznaczony stosowny termin. Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Ponieważ skarżący nie wykazał, by stan faktyczny, w którym Sąd wydał postanowienie z dnia 13 stycznia 2014 r., uległ zmianie, to wniosek o zmianę tego postanowienia nie mógł zostać uwzględniony. W dniu 25 czerwca 2014 r. skarżący J.L. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w nadesłanym formularzu wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie zmieniła się jego sytuacja rodzinna. Według oświadczeń skarżącego na dochód rodziny składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę E.L. w kwocie 1280 złotych. Na wydatki rodziny składają się opłaty stałe (prąd elektryczny, gaz) w kwocie 250 złotych, 200 złotych za czynsz najmu, pozostałą część czynszu w kwocie 700 złotych pokrywa matka skarżącego, inne opłaty w kwocie 750-800 złotych miesięcznie. Wynagrodzenie żony skarżącego jest obciążone przez komornika w kwocie około 150 złotych. Skarżący wskazał także, że ponosi koszty spłaty kredytu bankowego w kwocie 200 złotych. Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu zmiany postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r., stwierdzając, iż skarżący nie wykazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji zaznaczył, iż w nowym wniosku skarżący powołał się na okoliczności, które mogłyby stanowić przesłanki z art. 165 p.p.s.a. jednak nie przedstawił stosownych zaświadczeń potwierdzających jego sytuację majątkową. Skarżący miał świadomość, jakie dokumenty należy złożyć, ponieważ był do tego wzywany przy rozpoznawaniu poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wskazywane zmiany w wynagrodzeniu żony oraz informacja o obciążeniu komorniczym i kredycie bankowym nie zostały poparte żadnym dokumentami, na podstawie których możliwa byłaby sądowa ocena wiarygodności oświadczeń oraz rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Sąd I instancji uznał, iż również zmiana zakresu wniosku, tj. żądanie wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych nie ma znaczenia dla uwzględnienia wniosku, ponieważ skarżący nie wykazał, by stan faktyczny, w którym Sąd wydał postanowienie z dnia 13 stycznia 2014 r., uległ zmianie. W tej sytuacji wniosek o zmianę tego postanowienia nie mógł zostać uwzględniony. Pismem z dnia 31 lipca 2014 r. J.L. wniósł zażalenie (zatytułowane sprzeciw) na postanowienie Sądu I instancji z dnia 13 stycznia 2014 r., wskazując iż postanowienie to narusza w sposób istotny przysługujące mu prawo wynikające z przepisów art. 243 § 1 w zw. z art. 244 § 1 i wniósł o przyznanie mu prawa pomocy oraz zwolnienia ze wszystkich kosztów sądowych wynikających z treści art. 239 pkt 4 p.p.s.a. Pismem z dnia 20 sierpnia 2014 r., skarżący na wezwanie Sądu udzielił informacji, iż ww. pismo z dnia 31 lipca 2014 r. należy traktować jako zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że art. 165 p.p.s.a. stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zastosował art. 165 p.p.s.a. i wniosek skarżącego z dnia 25 czerwca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 13 stycznia 2014 r. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jego wcześniejszy wniosek złożony w tej sprawie. Rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Jeżeli zaś oświadczenia i wyjaśnienia strony okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia, wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 13 stycznia 2014 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd wniosku o przyznanie mu prawa pomocy było nie wykazanie przez skarżącego, że jego sytuacja majątkowa i osobista uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę przedmiotowego postanowienia. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do wykazania dochodów, które wykazał już wcześniej i podania praktycznie tych samych informacji o swojej sytuacji majątkowej, których udzielił poprzednio i które były już przedmiotem oceny Sądu. Skarżący wskazał dodatkowo, iż wynagrodzenie żony uległo zmianie, gdyż podlega obciążeniu komorniczemu w kwocie 150 złotych. Skarżący dodał, iż spłaca kredyt bankowy w wysokości 200 złotych miesięcznie. Jednakże informacje te nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Tym bardziej, że w tej sprawie już trzykrotnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przedstawienia okoliczności świadczących o jego realnej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo ocenił sytuację materialną strony w kontekście zgłoszonego żądania. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.