III FSK 458/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania sędziego NSA Rafała Stasikowskiego o wyłączenie od orzekania w sprawie z wniosku O. S.A. z siedzibą w P. o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 267/22 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2021 r. nr SKO Gd/6083/21 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia: oddalić żądanie. Wyrokiem z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 267/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 grudnia 2021 r., w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej P. S.A. z siedzibą w W.) wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Postanowieniem z 10 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Marian Wolanin, sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, sędzia NSA Wojciech Mazur, sędzia NSA Piotr Korzeniowski, sędzia NSA Tomasz Zborzyński, wyłączył sędzię NSA Annę Dalkowską od rozpoznania sprawy. W wyniku przeprowadzonego w dniu 5 marca 2025 r. losowania składu orzekającego do rozpoznania zażalenia sędzi NSA Anny Dalkowskiej na postanowienie NSA z 10 stycznia 2025 r. - wylosowano sędziego NSA Rafała Stasikowskiego jako sędziego zastępcę. W związku z przejściem w stan spoczynku sędzi NSA Ewy Kwiecińskiej zmianie uległ skład orzekający w ten sposób, że miejsce w składzie zajmie sędzia zastępca - sędzia NSA Rafał Stasikowski. Pismem z 1 grudnia 2025 r. sędzia NSA Rafał Stasikowski, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wystąpił z żądaniem wyłączenia od udziału w składzie orzekającym. W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] w związku z niezłożeniem wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy wszczętej wnioskiem o wznowienie w związku z wydaniem wyroku w pierwszej instancji przez sędziego powołanego na urząd sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego po 2018 r., mimo że również został powołany na urząd sędziego NSA po 2018 r. Po drugie sędzia wskazał, że w innej sprawie prowadzonej na podstawie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: p.u.s.a.) został wyłączony od rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Żądanie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18) oraz przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19). Stosownie do art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, że przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie "podejrzanym" o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Rozpoznając niniejszą sprawę, należy zwrócić uwagę, że uregulowana w art. 5a p.u.s.a. procedura badania bezstronności i niezawisłości ma zastosowanie do każdego sędziego bez względu na sposób i tryb jego powołania oraz bez względu na organy uczestniczące w tej procedurze, zaś sam sposób powołania sędziego nie determinuje i nie przesądza wyniku tego postępowania. Jakkolwiek art. 5a i nast. p.u.s.a. został wprowadzony do ustawy ustrojowej w następstwie uznania za sprzeczne z prawem unijnym rozwiązań przyjętych w ustawie nowelizującej, w ramach tego postępowania ocenie nie podlega już sama ustawowa procedura, w wyniku której dany sędzia uzyskał nominację. Można wyprowadzić wręcz wniosek, że powyższe nie stanowi nawet "punktu wyjścia" dla badania spełnienia przez danego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Okoliczność, że dany sędzia został powołany przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r., czy w oparciu o wcześniejsze regulacje prawne, jest irrelewantne dla przeprowadzenia wspomnianego testu i jego wyniku. Istotne są jedynie "okoliczności towarzyszące" temu powołaniu lub występujące po tym zdarzeniu, jak chociażby tytułem przykładu uzyskanie rekomendacji do objęcia stanowiska czy awansu w procedurze konkursowej bez względu na wyraźnie wyższe kwalifikacje i oceny innych kandydatów, pewnego rodzaju zależności od władzy wykonawczej bądź oceny publicznego zachowania powołanego sędziego. Potwierdzeniem prezentowanego stanowiska są zarówno wywody prawne zawarte w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, nawiązującej do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20, jak również dotychczasowe orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, chociażby wyrok TSUE z 4 września 2025 r., C-225/22, ECLI:EU:C:2025:649, pkt 50 wraz z powołanym w jego treści wyrokiem TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, ECLI:UE:C:2023:1015, w którym Trybunał orzekł, że wadliwe powołanie nie prowadzi do uznania udziału sędziego w składzie orzekającym za naruszające prawo strony do niezawisłego, bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. W konsekwencji należy przyjąć, że sam tryb powołania nie może różnicować sędziów, a tym samym wywierać wpływu na kształt składu wylosowanego w myśl art. 5a § 10 p.u.s.a. "spośród całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego". Kształtowanie tego składu na skutek żądań i wyłączeń zgłoszonych w oparciu o art. 19 p.p.s.a. tylko ze względu na sam sposób powołania tożsamy co do zasady z powołaniem sędziego, którego dotyczy wniosek, nie znajduje uzasadnienia. Trudno przyjąć, że wniosek z art. 5a p.u.s.a. dotyczący sędziego powołanego po 2018 r. winni rozpoznawać sędziowie powołani przed tym rokiem i odwrotnie, skoro sam tryb powołania nie determinuje wyniku przeprowadzonego testu bezstronności i niezawisłości. Powyższe potwierdza dotychczasowa praktyka orzecznicza, nieróżnicująca w Naczelnym Sądzie Administracyjnym składów wylosowanych do rozpoznawania wniosków zgłoszonych na podstawie art. 5a p.u.s.a w zależności od sposobu powołania. Jak wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, nie do zaakceptowania byłaby interpretacja, jakoby sędzia powołany na wniosek KRS ukształtowanej na podstawie ustawy nowelizującej nie posiadał przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie dotyczącej statusu sędziego sądu administracyjnego. Nie stanowi wystarczających podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania okoliczność obawy narażenia się na zarzut naruszenia art. 19 p.p.s.a. z uwagi na powołanie sędziego na wniosek tak ukształtowanej KRS, gdyż nie opiera się na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego lub jego związku ze stronami postępowania (por. postanowienia NSA: z 27 stycznia 2020 r., I OSK 1917/18; z 23 września 2022 r., III OZ 474/22; z 20 marca 2023 r., III FSK 2646/21 i III FSK 3128/21; z 10 maja 2023 r., I FSK 846/20). Przyjęcie, że sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z art. 9a ustawy nowelizującej nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania we wszelkich sprawach, które mogą skutkować zakwestionowaniem statusu prawnego lub bezstronności innych sędziów, byłoby równoznaczne z pominięciem wymogu odniesienia zagrożenia bezstronności i obiektywizmu orzekania do okoliczności konkretnej sprawy podlegającej rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Z zaprezentowanych względów żądanie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego nie mogło zostać uwzględnione, toteż na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.