III FSK 874/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. S. o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Pruszyńskiego, Bogusława Woźniaka i Wojciecha Stachurskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1394/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 25 października 2022 r., nr 2201-IEW.603.3.2022/BK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów. Wyrokiem z 21 marca 2023 r., I SA/Gd 1394/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. S. (dalej: "Strona", "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "DIAS", "Organ") z 25 października 2022 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Zarządzeniem z 25 czerwca 2025 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA wyznaczył termin rozprawy (4 września 2025 r., godz. 11:30, sala C) oraz skład orzekający do rozpoznania sprawy (sędzia NSA Jacek Brolik - przewodniczący i sprawozdawca, sędzia NSA Jacek Pruszyński, sędzia NSA Bogusław Woźniak oraz sędzia NSA Wojciech Stachurski jako sędzia zastępca). Przesyłkę zawierającą zawiadomienie o terminie rozprawy i informację o wyznaczonym składzie orzekającym Skarżący odebrał 23 lipca 2025 r. Pismem z 22 sierpnia 2025 r. (25 sierpnia 2025 r. – data nadania) Skarżący złożył, sporządzony osobiście, wniosek o wyłączenie od orzekania sędziów NSA: Jacka Pruszyńskiego, Bogusława Woźniaka oraz Wojciecha Stachurskiego z powodu wątpliwości co do bezstronności wynikających z okoliczności powołania ich na urząd sędziego NSA z udziałem tzw. neo-KRS. W jego ocenie udział wskazanych sędziów w składzie orzekającym może skutkować naruszeniem prawa do rzetelnego procesu przed sądem ustanowionym zgodnie z prawem. Postanowieniem z 3 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek Skarżącego. Na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. Skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziów na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") argumentując, że w obecnej sytuacji politycznej nie ma zaufania do sędziów powołanych przez nową Krajową Radę Sądownictwa. Wyjaśnił, że nie ma osobistych zastrzeżeń do sędziów. Skarżący oświadczył, że wniosek dotyczy sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Bogusława Woźniaka oraz sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego (sędziego zastępcy). Ponadto Skarżący podkreślił, że składa wniosek na podstawie art. 19 p.p.s.a. natomiast poprzedni wniosek oparty był na podstawie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm., dalej: "p.u.s.a."). Pełnomocnik DIAS wniósł o oddalenie wniosku złożonego na rozprawie przez Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18 - 24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym, stosownie do art. 20 przywołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. W myśl art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. zostało poddane innym rygorom, gdy z żądaniem wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z wnioskiem występuje strona. Artykuł 19 p.p.s.a. przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2). Natomiast, zgodnie z art. 21 p.p.s.a., po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia" (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 22). Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom, niż wniosek ("żądanie") sędziego. Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21) (por. postanowienie SN z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNAP 1995, nr 4, poz. 56). Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jego sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów. W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według subiektywnego odczucia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku Skarżącego o wyłączenie wskazanych sędziów okoliczności, nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, ponieważ żądanie nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń. Skarżący wskazał, że w obecnej sytuacji politycznej nie ma zaufania do sędziów powołanych przez nową Krajową Radę Sądownictwa. Należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziów NSA Jacka Pruszyńskiego, Bogusława Woźniaka i Wojciecha Stachurskiego od orzekania w niniejszej sprawie na wniosek Skarżącego (art. 19 p.p.s.a.), toteż orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. s. Sławomir Presnarowicz (spr.) s. Krzysztof Winiarski s. Jacek Brolik