III FZ 67/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt I SPP/Kr 79/24 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 czerwca 2023 r., nr SKO.Pod./4140/410/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2023 r. postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 5 listopada 2024 r. odrzucił wniosek M. K. (dalej: skarżący) o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że wyrokiem z 12 kwietnia 2024 r. oddalił skargę skarżącego na decyzję SKO w Tarnowie z 23 czerwca 2023 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2023 r. W dniu 19 kwietnia 2024 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłaty za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej) oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję SKO w Tarnowie z 23 czerwca 2023 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2023 r. Zarządzeniem Starszego referendarza sądowego z 18 czerwca 2024 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie szeregu dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Postanowieniem z 30 września 2024 r. Starszy referendarz sądowy wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie przesłał, pomimo wezwania, szeregu dokumentów bardzo istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zawarł wniosek o przywrócenie terminu na przedłożenie wymaganych dokumentów. Podał, że ze względów zdrowotnych nie był w stanie ich dostarczyć. Ponadto nie miał możliwości zapłacić za wydanie dokumentów w tak krótkim terminie siedmiu dni - w praktyce to tylko pięć dni roboczych. Sąd pierwszej instancji mając na uwadze regulacje art. 86 § 1, 2, art. 88 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odrzucił wniosek i stwierdził, że jest on niedopuszczalny, gdyż uchybienie terminowi, o którego przywrócenie skarżący wnosi, nie powoduje w istocie dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, to okoliczność ta nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż wniosek skarżącego, pomimo nieprzedłożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu z 18 czerwca 2024 r., został rozpoznany przez referendarza sądowego postanowieniem z 30 września 2024 r. Od postanowienia tego skarżący wniósł sprzeciw, który również będzie podlegał rozpoznaniu przez sąd. Sąd zauważył, że termin siedmiodniowy wyznaczony przez referendarza jest terminem sądowym i wnioskodawca mógł przed jego upływem wystąpić o jego przedłużenie, stosownie do treści art. 84 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie, skarżący w piśmie z 9 grudnia 2024 r. złożył zażalenie. Wniósł o uchylenie postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia wskazał m.in., że sąd błędnie przyjął, że uchybienie terminowi nie wywołuje dla niego negatywnych skutków w postępowaniu sądowym, ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany merytorycznie przez referendarza sądowego. W jego ocenie postanowienie o oddaleniu wniosku z uwagi na brak uzupełnienia dokumentacji było wydane bez uwzględnienia trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Wskazał, że mimo iż miał możliwość wystąpienia o przedłużenie terminu, zaniechanie złożenia takiego wniosku nie powinno skutkować automatycznym brakiem możliwości przywrócenia terminu. Sąd natomiast odrzucając wniosek o przywrócenie terminu, nie zastosował zasady proporcjonalności (art. 2 Konstytucji RP), która wymaga, by decyzje sądowe były dostosowane do okoliczności sprawy, w tym wypadku do szczególnych trudności jakie przedstawił we wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przywrócenia terminu jest zaistnienie dla strony (czy uczestnika) ujemnych skutków procesowych wskutek uchybienia terminu. Nie można zatem przywrócić terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeśli uchybienie terminu dokonania czynności nie spowodowało żadnych negatywnych skutków procesowych dla strony, jak również gdy skutki uchybienia terminu mogą być w inny sposób usunięte, np. strona może ponownie wnieść pismo w postępowaniu sądowym, zawierające jej wnioski lub oświadczenia (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 86). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, ta okoliczność nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z informacjami i uzasadnieniem w nim przedstawionymi (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. II FZ 126/05). Zauważenia wymaga też fakt, że z treści art. 255 p.p.s.a. nie wynika nakaz pomijania dokumentów złożonych przez stronę po upływie wyznaczonego terminu (por. postanowienie NSA z 31 lipca 2008 r., sygn. I FZ 271/08). Nadto przepisy ustawy (tj. art. 243 § 1 p.p.s.a.) nie zakazują występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wielokrotnie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że uchybienie terminowi, o którego przywrócenie skarżący wnosił, nie powoduje w istocie dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Brak uzupełnienia w zakreślonym przez sąd terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych informacji nie blokuje możliwość rozpoznania wniosku (w tym późniejszego złożenia dokumentów) i nie wyklucza możliwości ponownego jego złożenia. W tej sytuacji należy uznać, że wniosek o przywrócenie terminu do nadesłania dodatkowych informacji do wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest dopuszczalny. Nadto na obecnym etapie postępowania nie zostały przesądzone negatywne dla skarżącego skutki niezrealizowania wezwania z 18 czerwca 2024 r., albowiem skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie z 30 września 2024 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, który podlega rozpoznaniu przez sąd. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.