III OSK 2692/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od punktu 2 i 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 57/19 w sprawie ze skargi K. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] grudnia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 57/19 w sprawie ze skargi K. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 19 grudnia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej: zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie do rozpatrzenia wniosku K. K. z dnia 19 grudnia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); w pozostałym zakresie skargę oddalił (pkt 3) oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (pkt 4). Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 19 grudnia 2018 r., przesłanym pocztą elektroniczną, K. K., powołując się na przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1330 ze zm. - dalej także: "u.d.i.p."), zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie o podanie mu sygnatury akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z oskarżenia Fundacji [...] przeciwko P. R., o którym mowa w artykule: https: [...]. Jednocześnie, skarżący zwrócił się o udostępnienie treści tego wyroku wraz z uzasadnieniem za pośrednictwem portalu orzecznictwa sądów powszechnych: https://orzeczenia.ms.gov.pl/. Odpowiadając na powyższy wniosek, pracownik Biura Obsługi Interesantów Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, poprzez wiadomość przesłaną pocztą elektroniczną w dniu 20 grudnia 2018 r., poinformował skarżącego, iż korespondencja skarżącego została przesłana do Sekretariatu Prezesa tego Sądu na adres e-mail: [...]. Następnie, ustosunkowując się do wniosku strony skarżącej, Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie w piśmie z dnia 27 grudnia 2018 r. poinformował stronę skarżącą, że wnioskowana informacja nie może zostać udostępniona, albowiem nie stanowi informacji publicznej. Prezes Sądu uznał bowiem, że sprawami publicznymi nie są konkretne indywidualne sprawy danej osoby lub danego podmiotu niebędącego władzą publiczną. W piśmie z dnia 31 grudnia 2018 r. K. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku wskazał, że złożona skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że informacje objęte wnioskiem skarżącego K. K. z dnia 19 grudnia 2018 r. stanowią informację publiczną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Uznać należy jednocześnie, że treść przedmiotowego wniosku strony skarżącej o udostępnienie informacji publicznej jest w swej istocie w pełni zrozumiała, bowiem określa wyraźnie zarówno zakres podmiotowy (vide: Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie), jak i zakres przedmiotowy (vide: wniosek o udostępnienie sygnatury i uzasadnienia konkretnie sprecyzowanego orzeczenia tego sądu). Sąd I instancji stwierdził w tej sytuacji, iż stanowisko Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, jakoby żądana przez skarżącego informacja (wskazanie sygnatury sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z oskarżenia Fundacji [...] przeciwko P. R. oraz udostępnienie treści przedmiotowego wyroku z uzasadnieniem na Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych) nie jest informacją o sprawach publicznych, w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - jest niezasadny, albowiem w świetle art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. ustawodawca przyjął expressis verbis, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o treści orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zarówno na dzień wniesienia skargi, jak i na dzień wydania wyroku w niniejszej sprawie, Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, jako podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej, pozostawał w bezczynności, albowiem - mimo wniesienia skargi - nie rozpoznał wniosku strony skarżącej o udostępnienie informacji publicznej w formie wskazanej przez skarżącego w jego piśmie z dnia 19 grudnia 2018 r. Sąd uznał, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto należy podkreślić, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie nie wynikała z celowego działania tego organu, czy też lekceważącego podejścia do obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej, o czym świadczy m. in. fakt udzielenia niezwłocznej odpowiedzi na wniosek strony skarżącej przed dniem wniesienia skargi, w piśmie organu z dnia 27 grudnia 2018 r. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł K. K., zaskarżając wyrok w części, to jest w zakresie punktu 2 i 3 sentencji oraz zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania co mogło mieć istotny wpływ na wynik postepowania, a to 1. art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w związku z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 149 § 1a p.p.s.a. – przez uznanie, iż organ dopuścił się bezczynności, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa; 2. art. 149 § 2 p.p.s.a.- poprzez oddalenie wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku w części, to jest w zakresie punktu 2 i 3 sentencji wyroku i rozstrzygniecie sprawy co do istoty poprzez stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny w wysokości wedle uznania Sądu, lecz wyższej niż symboliczna, ewentualnie przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej w wysokości wedle uznania Sądu. Ponadto wniósł o przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego wedle norm przepisanych. Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Pismem zatytułowanym "odpowiedź na skargę kasacyjną" z dnia 25 maja 2020 r. pełnomocnik Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) Przewodnicząca Wydziału III zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2023 r. wyznaczyła posiedzenie niejawne w dniu 24 marca 2023 r. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Odnosząc się do pierwszego zarzutu wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Sąd I instancji uznał, że przepis ten został naruszony, gdyż w wyznaczonym terminie organ nie udzielił żądanej przez wnioskodawcę informacji publicznej. W konsekwencji na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. WSA w Warszawie stwierdził, że Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie dopuścił się bezczynności. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. WSA stwierdził, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości powinno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Kwalifikacja naruszenia, jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia. Zatem dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie na wniosek z dnia 19 grudnia 2018 r. Prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie odpowiedział w piśmie z dnia 27 grudnia 2018 r., a więc w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Nie można więc organowi zarzucić, że lekceważył on wnioskodawcę, nie zareagował na złożony wniosek i nie poinformował go o swoim stanowisku co do wniosku oraz o dokonanej kwalifikacji (co prawda błędnej) żądanej informacji. Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że nie można zarzucić organowi, iż powstała bezczynność ma charakter rażący. Odnośnie drugiego zarzutu wskazać należy, że ustawodawca przyznał sądowi administracyjnemu swobodę w zakresie stwierdzenia podstaw do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Nie uregulował bowiem przesłanek przyznania sumy pieniężnej. W okolicznościach niniejszej sprawy brak było postaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. Możliwość wymierzenia organowi grzywny i zasądzenia sumy pieniężnej, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem sądu administracyjnego nie zaś obowiązkiem. Jak wynika z treści art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć także, że fakt bezczynności, czy też przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do wymierzenia organowi grzywny. Obowiązujące w tej kwestii jedynie fakultatywne działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. Wniosek Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oddalono wobec braku przesłanek z art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Co prawda art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną (patrz. uchwała NSA z 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12) to jednak odpowiedź na skargę kasacyjną wniesiono po terminie wskazanym w art. 179 p.p.s.a. Odpis skargi kasacyjnej został doręczony w dniu 6 maja 2020 r. (k. 50 a.s.) a pismo, które miałoby stanowić odpowiedź na skargę kasacyjną sporządzono 25 maja 2020 r. i nadano w Urzędzie Pocztowym Warszawa 72 w tym samym dniu. Nie stanowi natomiast odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 p.p.s.a. pismo procesowe strony, wniesione po upływie terminu zakreślonego w tym przepisie (por. wyrok SN z 2 marca 2010 r., sygn. akt II PK 241/09, Lex nr 589976; wyrok NSA z 16 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 859/07, Lex nr 484868; H. Knysiak–Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2010, str. 419).