III OSK 3343/23
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2026-01-07
Skład orzekający: Artur Kuś, Mirosław Wincenciak, Kazimierz Bandarzewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy kara pieniężna za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych jest karą sztywną, a przedsiębiorca może być zwolniony z jej zapłaty na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o odstąpieniu od nałożenia kary?Ratio decidendi
Kara pieniężna za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych jest karą sztywną, opartą na algorytmie, której wysokość zależy od brakującej masy odpadów. Nie można odstąpić od jej nałożenia na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 KPA, gdyż wymaga to łącznego spełnienia przesłanek znikomości naruszenia i zaprzestania naruszania prawa, a waga naruszenia nie była znikoma. Przepisy art. 189f § 2 i 3 KPA również nie mają zastosowania w tym przypadku, ponieważ nie pozwalają na odstąpienie od kary, jeśli nie pozwoliłoby to na spełnienie jej celów.Stan faktyczny
Spółka A. Sp. z o.o. została ukarana karą pieniężną za nieosiągnięcie w 2019 roku wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych (osiągnięto 32,40% zamiast wymaganego 40%). Organy administracji obu instancji utrzymały karę w mocy, uznając, że naruszenie nie było znikome i nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę spółki. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne nieuwzględnienie możliwości odstąpienia od nałożenia kary.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant asystent sędziego Dominika Daśko po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 713/22 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO Gd/1736/22 w przedmiocie kary pieniężnej za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia i odzysku odpadów komunalnych oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 713/22 oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO Gd/1736/22 w przedmiocie kary pieniężnej za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia i odzysku odpadów komunalnych.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. Burmistrz [...] (dalej w skrócie: "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") nałożył na B. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (obecnie A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...], dalej w skrócie: "Spółka" lub "skarżąca") karę pieniężną w wysokości 7.329 zł za niewykonanie obowiązku osiągnięcia poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami odpadów komunalnych papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w roku 2019. Podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowiły przepisy art. 9x ust. 2 i 3, art. 9zb i art. 9zf ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1439 ze zm., dalej w skrócie: "u.c.p.g."), przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2017 r., poz. 2490) oraz § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2167). Organ pierwszej instancji stwierdził jednocześnie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej o jakich mowa w art. 189f § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."). Podał, że z dowodów zebranych w sprawie wynika, iż osiągnięty poziom recyklingu wyniósł 32,40% w stosunku do wymaganego 40% poziomu. Różnica między poziomami wyniosła 7,60%, co oznacza, że waga naruszenia prawa nie była znikoma. Ponadto Burmistrz wskazał, że Spółka nie zaprzestała naruszenia prawa, ponieważ prowadzone jest postępowanie w przedmiocie naliczenia Spółce kary za niewykonanie obowiązku osiągnięcia poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami odpadów komunalnych papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w 2020 roku. Organ pierwszej instancji stwierdził również, że przesłanki określone w art. 189f § 2 k.p.a. nie mają zastosowania w sprawach dotyczących kar administracyjnych nakładanych na podstawie art. 9x u.c.p.g.
W wyniku rozpoznania odwołania Spółki od w/w decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej w skrócie: "Kolegium" lub "organ drugiej instancji") decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO Gd/1736/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych wydane zostało na podstawie art. 9g u.c.p.g., który to przepis został zmieniony z dniem 31 grudnia 2020 r. przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2361). Upoważnienie ustawowe do wydania aktu wykonawczego zostało oparte o nowo dodany art. 3aa ustawy, dotyczący poziomów recyklingu. Jednocześnie w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1579) przewidziano, że dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 3b ust. 2 i art. 4a ustawy zmienianej w art. 1 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 3b ust. 3 oraz art. 4a ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż 24 miesiące od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 1 stycznia 2020 r.) i mogą być zmieniane na podstawie art. 3b ust. 3 oraz art. 4a ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Na podstawie art. 3b ust. 3 u.c.p.g. wydane zostało rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 sierpnia 2021 r. w sprawie sposobu obliczania poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (weszło w życie 4 września 2021 r.). Kolegium wskazało również, że organ pierwszej instancji ustalił poziom recyklingu na podstawie wzoru określonego w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2016 r. na 32%, przy wymaganym poziomie 40%. Wzór ten przyjęty został także w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 sierpnia 2021 r. w sprawie sposobu obliczania poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1530). Zdaniem Kolegium, zmiana stanu prawnego w trakcie postępowania odwoławczego nie miała wpływu na zakres obowiązku, którego naruszenie łączy się z wymierzeniem administracyjnej kary pieniężnej.
Analizując natomiast kwestię odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że o znikomej wadze naruszenia prawa można mówić w sytuacji, gdy odpady odbierane przez dane przedsiębiorstwo z terenu gminy stanowią znikomą część wszystkich odpadów, a nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu będzie znikome. W przedmiotowej sprawie różnica między wymaganym (40%) a osiągniętym poziomem recyklingu (32%) wyniosła 8%, co oznacza, że nie mamy do czynienia ze znikomym naruszeniem prawa. Kolegium wskazało także, że art. 189 § 1 pkt 1 k.p.a. skonstruowany jest na zasadzie koniunkcji, co oznacza, że muszą wystąpić łącznie obie wymienione przesłanki, tj. znikomość naruszenia oraz zaprzestanie działań naruszających prawo. Kolegium wyraziło pogląd, że z uwagi na wymóg zaprzestania naruszania prawa, wskazany przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do naruszeń o charakterze ciągłym, trwałym lub powtarzającym się. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania do zachowania podmiotu prawa polegającego na jednorazowym naruszeniu obowiązku lub zakazu. Z tego względu, w przypadku naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 9x ust. 2 u.c.p.g., nie ma możliwości odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu na podstawie art. 189 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że przesłanki odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o których mowa w art. 189f § 2 k.p.a., nie mają zastosowania w sprawach kar wymierzanych na podstawie art. 9x u.c.p.g.
W skardze na powyższą decyzję Kolegium, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Spółka zarzuciła naruszenie wskazanych przepisów k.p.a. oraz u.c.p.g.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W motywach powołanego na wstępie wyroku wskazał, że zgodnie z art. 9g pkt 1 u.c.p.g., podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa (za rok 2019). W świetle przytoczonego przepisu, to na skarżącej, jako podmiocie odbierającym odpady komunalne na podstawie umów z właścicielami nieruchomości, ciążył zatem m.in. obowiązek osiągnięcia w 2019 r., w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych, odpowiednich poziomów przygotowania do recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami, przy czym poziom ten został określony w odniesieniu do frakcji papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła – w wysokości co najmniej 40% wagowo. Nieosiągnięcie wymaganych poziomów przez przedsiębiorcę jest deliktem administracyjnym zagrożonym karą, o której mowa w art. 9x ust. 2 u.c.p.g., obliczanej zgodnie z art. 9x ust. 3 u.c.p.g. Jeżeli zaś chodzi o zastosowanie w sprawie art. 189d k.p.a., to ustawodawca w ustawie szczególnej (u.c.p.g.) uregulował podstawy obliczania kary, zatem na zasadzie kodeksowej reguły kolizyjnej, wynikającej z art. 189a § 2 k.p.a., gdy z lex specialis wynikają te reguły, to tylko one znajdują zastosowanie w sprawie danej kategorii kar administracyjnych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji brak było również podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem odstąpienie od wymierzenia kary może mieć miejsce, jeśli zachodzą obie przesłanki wynikające z tego przepisu, a więc zarówno waga naruszenia prawa jest znikoma, jak i ma miejsce okoliczność, że strona zaprzestała naruszania prawa. Przesądzenie o braku znikomości naruszenia prawa w okolicznościach niniejszej sprawy czyni niecelowym rozważanie w przedmiocie przesłanki zaprzestania naruszenia prawa.
W ocenie WSA w Gdańsku, zarzuty pod adresem braku zastosowania art. 189f § 2 k.p.a. nie mogą doprowadzić do wniosku, że jakiekolwiek uchybienia w tym zakresie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie zasadnie uznały bowiem, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej nie pozwoli na spełnienie jej celów. Ponadto zauważyć należy, że w tej konkretnej sprawie skarżąca nie miała jakiejkolwiek możliwości usunięcia naruszenia prawa, jakiego dokonała. Nie sposób także przyjąć, aby samo powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, w świetle wagi dobra chronionego (art. 86 Konstytucji RP) mogło stanowić wystarczającą okoliczność umożliwiającą odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 3 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiodła A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi, pomimo tego, że organ naruszył art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
a) zaniechanie wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym nieustalenie, czy odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 2 i 3 k.p.a. i poprzestanie na pouczeniu pozwoli na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona kara pieniężna, pomimo zgłoszenia wniosku skarżącej w tym zakresie,
b) dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie wyjaśnień skarżącej złożonych w toku postępowania co do braku skutecznych możliwości w zakresie egzekwowania przez skarżącą realizacji przez właścicieli nieruchomości obowiązku selektywnej zbiórki odpadów,
- co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji nieuzasadnionym przyjęciem, że działania podjęte przez Spółkę nie miały charakteru wyczerpującego, a nieosiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych nastąpiło z przyczyn zależnych od niej, podczas gdy skarżąca podjęła wszelkie działania, których można było od niej racjonalnie wymagać, aby do naruszenia prawa nie dopuścić;
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi, mimo że organ naruszył art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do obligatoryjnego odstąpienia od nałożenia na skarżącą kary pieniężnej z art. 9x ust. 2 w zw. z art. 9g pkt 1 u.c.p.g., podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziły przesłanki do obligatoryjnego odstąpienia od nałożenia w/w kary pieniężnej;
3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi, mimo tego, że organ naruszył art. 189f § 2 i 3 k.p.a., poprzez uznanie, że w/w przepis nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, a w konsekwencji w ogóle nie rozważył, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na w/w podstawie;
4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi, pomimo tego, że organ dopuścił się naruszenia art. 189d k.p.a., poprzez uznanie, że w/w przepis nie znajduje zastosowania do kary pieniężnej z art. 9x ust. 2 u.c.p.g., podczas gdy winien znaleźć on zastosowanie;
5) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji RP, polegające na braku wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i nieustosunkowaniu się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zagadnień prawnych wynikających z podniesionych w skardze zarzutów, podczas gdy z art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika obowiązek przedstawienia w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, które w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP obejmują także obowiązek Sądu w zakresie odniesienia się do kwestii prawnych wynikających z podniesionych zarzutów;
6) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9x ust. 2 w zw. z art. 9g pkt 1 u.c.p.g., polegające na nieprawidłowej ocenie przez Sąd pierwszej instancji zastosowania prawa materialnego przez organ i uznanie, że zastosowanie i nałożenie na skarżącą kary pieniężnej było zgodne z prawem w sytuacji, w której nieosiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu wynikało z przyczyn niezależnych od skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że odpowiedzialność administracyjna ma charakter absolutny, a skarżąca nie ma możliwości uwolnienia się od tej odpowiedzialności poprzez wykazanie, że uczyniła wszystko, czego można było od niej rozsądnie wymagać, aby do naruszenia prawa nie dopuścić.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W piśmie procesowym z dnia 7 listopada 2023 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 p.p.s.a., strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić, wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało ono wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny zgodności z prawem wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargę Spółki na decyzję Kolegium w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za nieosiągnięcie w 2019 roku wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia i odzysku odpadów komunalnych. Podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowiły m.in. przepisy art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i art. 9zb u.c.p.g.
Zgodnie z obowiązującym art. 9g u.c.p.g., podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów: 1) przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa albo art. 3b ust. 1; 2) ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3c ust. 2 pkt 1; 3) nieprzekraczających poziomów składowania określonych w art. 3b ust. 2a. Adresatem wskazanego obowiązku jest zatem podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, który działa na podstawie umowy zawartej z właścicielem nieruchomości. Nieosiągnięcie wymaganych poziomów przez przedsiębiorcę jest naruszeniem prawa zagrożonym administracyjną karą pieniężną, o której mowa w art. 9x ust. 2 u.c.p.g. i obliczaną zgodnie z art. 9x ust. 3 u.c.p.g.
Kara pieniężna za niewykonanie obowiązku określonego w art. 9g u.c.p.g. należy do kategorii bezwzględnie określanych, a jej wysokość zależy m.in. od brakującej masy odpadów komunalnych, wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami. Przesłanką pozytywną do nałożenia omawianej kary jest bezprawność administracyjna, polegająca na braku realizacji obowiązku wynikającego z art. 9g u.c.p.g. Jest to obowiązek zindywidualizowany, którego realizacja jest związana z wynikami osiąganymi w tym zakresie przez dany podmiot (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 3455/23).
Skarżąca Spółka jest profesjonalistą w danej branży i powinna być świadoma obowiązujących w tym względzie regulacji prawnych oraz innych okoliczności faktycznych związanych z taką działalnością. Skoro zatem Spółka zdecydowała się na prowadzenie na terenie danej gminy działalności gospodarczej polegającej na odbieraniu odpadów komunalnych na podstawie umowy z właścicielami, czyli w warunkach określonych w art. 9g u.c.p.g., to właśnie na niej spoczywał obowiązek osiągnięcia w danym roku kalendarzowym, w odniesieniu do masy odbieranych przez siebie w takich warunkach odpadów komunalnych, odpowiednich poziomów przygotowania ich do ponownego użycia i recyklingu. Przedsiębiorca taki powinien podjąć zatem we własnym zakresie wszelkie działania umożliwiające mu osiągnięcie wymaganych poziomów odpadów i realizację nałożonych przez prawo obowiązków. Skarżąca, jako podmiot profesjonalny, wiedziała jakie zasady obowiązują przy prowadzeniu tego rodzaju działalności oraz jakie wiążą się z tym konsekwencje. Planując swoją działalność powinna czynić to w taki sposób, aby wypełnić wymagania przewidziane powszechnie obowiązującym prawem. Jeśli bowiem podmiot profesjonalny chce wykonywać określoną działalność gospodarczą, czyli zarobkową, przyjmuje na siebie zobowiązania wynikające z przepisów i ponosi odpowiedzialność za ich niewypełnienie. Powinien zatem w pełni rozważyć, czy tego typu działalność będzie uzasadniona ze względu na jego zdolności ekonomiczne, organizacyjne czy techniczne.
W świetle u.c.p.g., w roku 2019 należało osiągnąć poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia i odzysku odpadów komunalnych w wysokości co najmniej 40%. W sprawie nie zakwestionowano ustaleń organu, że osiągnięty poziom wyniósł 32,40%.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać należy, że kara nakładana na podstawie art. 9x ust. 2 w zw. z art. 9g u.c.p.g. jest karą sztywną, czyli opartą na algorytmie, sprowadzającym się do ustalenia, czy został osiągnięty wymagany poziom przygotowania odpadów do recyklingu, a jeśli odpowiedź jest przecząca – do obliczenia kary w sposób określony w art. 9x ust. 3 u.c.p.g. Przyjęcie stanowiska skarżącej kasacyjnie Spółki, że nie może ona ponosić odpowiedzialności za nienależyte segregowanie odpadów przez właścicieli nieruchomości, prowadziłoby do podważenia fundamentów systemu gospodarki odpadami komunalnymi, którego kluczowym elementem jest osiąganie odpowiednich poziomów przygotowania odpadów do ponownego użycia i recyklingu.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że organy w niniejszej sprawie w sposób właściwy obliczyły wysokość kary pieniężnej oraz zasadnie nie zastosowały w sprawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., czyli "odstąpienia" od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Aby można było odstąpić, w trybie art. 189f k.p.a., od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu, waga naruszenia prawa musi być "znikoma", a strona musiałaby zaprzestać naruszenia prawa, zaś obie te przesłanki muszą zostać spełnione łącznie (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1614/23). Przesłanka "znikomości" uchybienia nie może być rozstrzygnięta przez sąd administracyjny, bowiem ocena ta należy do organu. To organ powinien zatem ocenić, czy w sprawie zaszły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 2411/21). Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że organy prawidłowo stwierdziły, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka "znikomości" naruszenia. Biorąc pod uwagę znaczenie segregacji odpadów dla dobra chronionego, jakim jest środowisko, nie sposób mówić o "znikomości" naruszenia prawa w przypadku osiągnięcia przez Spółkę wyniku przygotowania odpadów do recyklingu i ponownego użycia dużo niższego od ustalonego w normie sankcjonowanej. Już zatem taka konstatacja wyklucza zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. i nie było potrzeby analizowania, czy spełniona została przesłanka "zaprzestania" naruszania prawa.
Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił również przebieg postępowania administracyjnego. Wskazał, że niniejsza sprawa została w postępowaniu administracyjnym dostatecznie wyjaśniona i rozważona w zakresie niezbędnym do jej końcowego załatwienia, zgodnie z przepisami prawa materialnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało również uzasadnione w sposób odpowiadający art. 107 § 3 k.p.a. NSA w pełni podziela takie wnioski.
W celu odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 2 i 3 k.p.a. niewystarczające jest ustalenie, że podmiot, na który kara miała zostać nałożona, usunął naruszenie prawa lub powiadomił właściwe podmioty o stwierdzonym naruszeniu prawa, co może nastąpić w ramach postępowania w przedmiocie przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Przepis art. 189f § 2 k.p.a. wymaga bowiem wprost ustalenia przez organ nakładający karę, że odstąpienie od jej nałożenia pozwoli na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona. Dopiero stwierdzenie tej okoliczności umożliwia organowi skierowanie do strony postępowania postanowienia, w którym wyznaczy termin do przedstawienia dowodów potwierdzających usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 957/22). Zastosowanie art. 189f § 2 k.p.a. zostało pozostawione uznaniu organu, a z akt sprawy nie wynika, aby zostało w niej wydane postanowienie, o jakim mowa w tym przepisie. Na postanowienie to nie przysługuje przy tym zażalenie, ani skarga do sądu administracyjnego, a więc nie przysługuje także skarga na bezczynność w przypadku zaniechania jego wydania. Z tego powodu zarzuty pod adresem braku zastosowania art. 189f § 2 k.p.a. nie mogą doprowadzić do wniosku, że jakiekolwiek uchybienia w tym zakresie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku niepodobna wytknąć omawianym motywom. WSA w Gdańsku odniósł się bowiem do wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, jak i dokonał oceny prawnej zastosowanych przepisów prawa. Wyrok nie uchyla się więc spod kontroli instancyjnej, a zatem z tego powodu nie podlegał wzruszeniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło