III OSK 5166/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 32/20 w sprawie ze skargi A.B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A.B. na rzecz Rektora [...] kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 32/20 oddalił skargę A.B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 414/15 (pkt I) oraz przyznał adwokat K.G. zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II). Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Skarżący A.B. złożył w dniu 22 stycznia 2020 r. skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2016 r. w sprawie o sygnaturze akt IV SA/Wr 414/15. W skardze o wznowienie postępowania sądowego od opisanego wyżej wyroku skarżący powołał przepis art. 273 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., domagając się wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego i uchylenia wyroku oraz uchylenia (lub stwierdzenia nieważności) decyzji Rektora [...] z 6 maja 2015 r. w przedmiocie wypłaty zaległego stypendium doktoranckiego i uchylenia poprzedzającej ją decyzji Rektora [...] z 16 grudnia 2014 r. Skarżący podał, że w okresie od 2005 r. do 2014 r. Rektor pozostawał w rażącej bezczynności wobec złożonego wniosku o zaległe stypendium doktoranckie (za okres od stycznia 2004 r. do grudnia 2005 r.), a podstawą wznowienia jest uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego z [...] października 2019 r. sygn. akt. [...], które jest ostatnim skutkiem trwającej w latach 2005-2014 bezczynności Rektora w przedmiocie zaległego stypendium i ma wpływ na ustalenia faktyczne, bowiem jako doktorant skarżący otrzymał stypendium jedynie za 2,5 roku z czteroletniego okresu. Oznacza to, że do wypłaty zostaje jeszcze stypendium od stycznia 2004 r. do grudnia 2005 r., które (po uwzględnieniu zakończonego powołanym wyrokiem Sądu Okręgowego postępowania w sprawie o sygn. akt. [...] i faktu, że w odwołaniu od decyzji Rektora z 16 grudnia 2014 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania za okres od lutego 2004 r. do stycznia 2005 r.) daje do wypłaty kwotę 11 960 złotych. W dalszej części uzasadnienia skargi o wznowienie skarżący powołał się na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt. IV SAB/Wr 1/14 twierdząc - co w przekonaniu skarżącego jest nowym faktem, który może powołać dopiero teraz - że ostatnim skutkiem bezczynności Rektora jest zakończony w 2019 roku przed Sądem Rejonowym [...] przeciwegzekucyjny spór dotyczący tego samego roszczenia (o to, czy wpłata będącego dłużnikiem Uniwersytetu [...] z 6 września 2005 r. była zaległym stypendium, czy też była odszkodowaniem, zasądzonym wyrokiem Sądu Rejonowego z [...] grudnia 2004 roku w sprawie o sygn. akt. [...]). Jak zauważył - ostatecznie, prawomocnym wyrokiem z [...] października 2019 sygn. akt [...] (doręczonym w dniu 30.10.2019 r.) Sąd Okręgowy [...] oddalił apelację skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku wskazał, że skarżący w skardze o wznowienie postępowania zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 powołał się na treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego [...], sygn. akt. [...], oddalającego apelację skarżącego w przedmiocie oddalenia jego skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...], z dnia [...] stycznia 2010 r., w sprawie z powództwa Uniwersytetu [...] przeciwko skarżącemu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Skarżący do skargi nie dołączył odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w postaci uwierzytelnionego dokumentu urzędowego, lecz jedynie przedstawił jego niepełny tekst. Zdaniem Sądu I instancji - autor skargi wywodzi zarówno fakt zaistnienia prawomocnego wyroku w sprawie (art. 273 § 3 p.p.s.a.), jak i wyprowadza istnienie z treści wskazanego orzeczenia nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych (art. 273 § 2 p.p.s.a.). Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 273 § 3 zdanie 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Z powołanego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że późniejsze wykryte orzeczenie musi dotyczyć tej samej sprawy. Nie chodzi w tym przypadku o takie same czy podobne sprawy, lecz o orzeczenia tożsame zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. Analizując zagadnienie tożsamości przedmiotowej na kanwie niniejszego przypadku, Sąd I instancji podkreślił, że wyrok Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt [...], nie jest tożsamy przedmiotowo z materią sprawy z zakresu administracji publicznej, co do której wznowienia zakończonego postępowania sądowadministracyjnego skarżący się domaga. Sąd Okręgowy oddalił apelację skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., sygn. akt [...], o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] o sygnaturze [...] z [...] stycznia 2010 r. w sprawie z powództwa Uniwersytetu [...] przeciwko skarżącemu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Sprawa ta zatem dotyczyła wznowienia postępowania w zakresie kwestionowania istnienia obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym (powództwo przeciwegzekucyjne). Natomiast wyrok WSA we Wrocławiu o sygn. IV SA/Wr 414/15 dotyczył rozstrzygnięcia sporu między stronami w kwestii ustalenia prawa do stypendium doktoranckiego za okres żądany przez skarżącego we wniosku. Nie jest to zatem "ta sama sprawa". Przede wszystkim jednak – jak podkreślił Sąd I instancji - wyrok Sądu Okręgowego o sygn. [...] został wydany po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego w sprawie o sygn. IV SA/Wr 414/15. Zgodnie z art. 273 § 3 podstawą skargi o wznowienie postępowania może być tylko takie wykryte później prawomocne orzeczenie dotyczące tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne, zanim zapadło orzeczenie w postępowaniu, którego wznowienia się żąda (zatem brak jest przesłanek z art. 273 § 3 p.p.s.a.). W ocenie WSA we Wrocławiu, nie zaszła również podstawa z § 2 art. 273 p.p.s.a. Orzeczenia sądowe nie mogą być kwalifikowane jako "nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe", o których mowa w tym przepisie. Podkreślono, że treść wszystkich innych wyroków oraz okoliczności przywoływanych w skardze o wznowienie postępowania była znana stronom zakończonego postępowania oraz Sądowi w składzie wówczas orzekającym, co wprost wynika z lektury pisemnego uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. IV SA/Wr 414/15. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł A.B., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1) - art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności poprzez pozbawienie skarżącego prawa dostępu do Sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego; - art. 244 § 3 ustawy p.p.s.a. poprzez nieudzielenie skarżącemu prawa do pomocy na skutek umorzenia postępowania w przedmiocie ustanowienia skarżącemu radcy prawnego oraz nie doręczenia mu ostatecznego postanowienia z 10 marca 2020 rozstrzygającego kto będzie jego pełnomocnikiem, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem wskutek braku doręczenia ww. postanowienia postępowanie przed sądem pierwszej instancji toczyło się bez wiedzy skarżącego i bez jego udziału oraz bez jego obecności na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020, w której skarżący miał prawo uczestniczyć; 2) rażące naruszenie prawa materialnego, a w szczególności: - art. 170 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 273 § 2 oraz art. 282 § 1 ustawy p.p.s.a. poprzez pominięcie w wyrokach z 25 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 32/20 i oraz z 29 września 2016 r. sygn. akt. IV SA/Wr 414/15 wiążącego rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2000 sygn. akt II SA/Wr 1661/2000 określającego okres odbywania studiów doktoranckich, a także nieuwzględnienie powołanych w skardze o wznowienie postępowania nowych okoliczności faktycznych dotyczących egzekucji zaległego stypendium (vide: wyrok Sądu Okręgowego [...] z [...] października 2019r., sygn. akt. [...]). Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, lub o jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych, a także zrzekł się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie oraz strona przeciwna wyraziły zgodę na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Na wstępie podnieść należy, że podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. W pierwszym przypadku należy wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem kasatora, prawidłowa. Naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. W niniejszej sprawie podniesione przez pełnomocnika skarżącego zarzuty nie spełniają tych standardów, w szczególności nie zostało wskazane, czy powołane w zarzutach przepisy Sąd I instancji naruszył przez ich błędną wykładnię, czy też ich błędne zastosowanie. Nie wynika to również z lakonicznego uzasadnienia skargi kasacyjnej. Z samej konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej można się jedynie domyślać, że chodzi o ich błędne zastosowanie. W tym kontekście jako niezasadny jawi się zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie skarżącego prawa dostępu do Sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego. Otóż Sąd I instancji nie orzekał na podstawie tych przepisów (nie wskazał ich jako podstawy zapadłego rozstrzygnięcia), a więc nie mógł ich naruszyć poprzez błędną wykładnię albo błędne zastosowanie. Nadto sam zarzut jest chybiony, gdyż właśnie realizując prawo do sądu, skarga A.B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2016 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15 została rozpoznana, a Sąd I instancji tego prawa skarżącego nie kwestionował. Podkreślić nadto należy, że skarżący w należyty sposób nie uzasadnił zarzutu naruszenia wskazanych przepisów przez Sąd I instancji, co uniemożliwia jego kontrolę przez Naczelny Sąd Administracyjny. Niezasadny jest także kolejny zarzut – naruszenia art. 244 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. Przepis ten w swej istocie i funkcji jest skierowany do właściwych organów samorządu zawodowego, które na podstawie postanowienia sądu o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie, wskazują osobę pełnomocnika z urzędu. Nadto przepis ten ma charakter postulatywny tj. organy te mogą się przychylić do prośby wnioskodawcy "w miarę możliwości" po porozumieniu ze wskazaną osobą, co kreuje po ich stronie dopuszczalność takiego rozwiązania, a nie jego obligatoryjność. Ostatecznie o uwzględnieniu takiego wniosku decyduje wspomniany organ samorządu zawodowego. Właściwość sądu obejmuje tylko rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy i wydanie orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania stronie tego prawa. Sąd przyznając prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie wskazuje jego personaliów, a jedynie ocenia wystąpienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Tym samym przepis ten jest realizowany "poza sądem" przez wymienione w tym przepisie organy, a więc sąd administracyjny w zakresie wskazania konkretnej osoby pełnomocnika nie może go naruszyć. Również samo uzasadnienie analizowanego zarzutu skargi kasacyjnej jest nieadekwatne do treści przywołanego przepisu. Zarzut ten jest bowiem motywowany tym, że skarżącemu nie udzielono prawa pomocy na skutek umorzenia postępowania w przedmiocie ustanowienia skarżącemu radcy prawnego oraz nie doręczenia mu ostatecznego postanowienia z 10 marca 2020 r. rozstrzygającego o tym kto będzie jego pełnomocnikiem, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem wskutek braku doręczenia ww. postanowienia postępowanie przed Sądem I instancji toczyło się bez wiedzy skarżącego i bez jego udziału oraz bez jego obecności na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020, w której skarżący miał prawo uczestniczyć. Ubocznie jedynie należy wskazać, że skarżący był reprezentowany w sprawie przez pełnomocnika z urzędu: najpierw adw. T. N. (który w piśmie z 21 lutego 2020 r. podniósł okoliczności uzasadniające zwolnienie go z tej funkcji k. 63 a.s.), a następnie przez adw. K.G. (pismo ORA z 25 lutego 2020 r. k. 73 a.s.). Postanowieniem z 10 lutego 2020 r., sygn. IV SPP/Wr 8/20 referendarz sądowy w WSA we Wrocławiu umorzył postępowanie sądowe z wniosku strony z 17 stycznia 2020 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem referendarza z 21 lipca 2015 r. sygn. IV SA/Wr 414/15 - w postępowaniu co do, którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania. Jak wynika z uchwały 7 sędziów NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GPS 2/10 prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 p.p.s.a. obejmuje także postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie. Zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli w sprawie ustanowiono pełnomocnika, doręczenia pism w sprawie należy dokonać pełnomocnikowi. Nadto w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie w swoich pismach nie wskazywał osoby konkretnego pełnomocnika, który miałby go reprezentować. Wreszcie bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 273 § 2 oraz art. 282 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w wyrokach z 25 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 32/20 i oraz z 29 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 414/15 wiążącego rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2000 sygn. akt. II SA/Wr 1661/2000 określającego okres odbywania studiów doktoranckich, a także nieuwzględnienie powołanych w skardze o wznowienie postępowania nowych okoliczności faktycznych dotyczących egzekucji zaległego stypendium (vide: wyrok Sądu Okręgowego [...] z [...] października 2019 r., sygn. akt [...]). Otóż postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2000 sygn. akt II SA/Wr 1661/2000 orzekało prawomocnie tylko o oddaleniu wniosku skarżącego o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, a nie o określeniu okresu odbywania studiów doktoranckich (k.13 a.s.). Nie jest to zresztą przesłanka wznowieniowa wskazana w art. 273 p.p.s.a. Ani w zarzutach, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano na czym miałoby polegać naruszenie przez Sąd I instancji art. 282 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Podobnie w żaden sposób nie został uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 273 § 2 p.p.s.a. zgodnie, z którym można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Do tej przesłanki odniósł się zresztą WSA we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a.