III OZ 106/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 792/21 o odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2019 r., nr SKO.OŚ.405.173.2019 w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 792/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej "WSA") odrzucił zażalenie R. P. (dalej "Skarżący"), oznaczone datą 28 czerwca 2022 r. (data wpływu do Sądu 1 lipca 2022 r.). W uzasadnieniu zaskarżonego do Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienia, wskazano, że WSA zarządzeniem z 15 czerwca 2022 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącego o wyłączenie sędziego i referendarza sądowego (k.171 i nast. akt sąd.); postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. odrzucił zażalenie Skarżącego na zarządzenie z dnia 08 grudnia 2020 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego (k. 178 i nast. akt sąd.); kolejnym postanowieniem zaś z 15 czerwca 2022 r. odrzucił skargę Skarżącego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 26 czerwca 2019 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wycinkę drzew na działce o nr ewidencyjnym [...] w B. (k. 184 i nast. akt sąd.). Pismem z 28 czerwca 2022 r. Skarżący złożył "sprzeciw - zażalenie" na "postanowienie - zarządzenie WSA w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2022r. o ..." (k. 201 akt sąd.) wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, gdyż jego treść jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym (pkt 1), o przyznanie prawa pomocy (pkt 2), o dopuszczenie jako interwenienta po stronie R. P. (pkt 3), o wyłączenie autora zaskarżonego orzeczenia (pkt 4). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 5 lipca 2022 r., Skarżący został wezwany do usunięcia, w terminie 7 dni, braków formalnych zażalenia z 28 czerwca 2022 r. poprzez podanie czy dotyczy ono postanowienia z 15 czerwca 2022 r. o odrzuceniu skargi, czy postanowienia o odrzuceniu zażalenia, czy zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia została doręczona żalącemu się w dniu 11 lipca 2022 r. do rąk adresata (k. 204 akt sąd.). W odpowiedzi żalący się wskazał, że zażalenie dotyczy wszystkich orzeczeń wymienionych w wezwaniu (k. 206 akt sąd.). W związku z tym, żalący się został ponownie wezwany zarządzeniem z dnia 2 sierpnia 2022 r. do usunięcia, w terminie 7 dni, braków formalnych zażalenia z 28 czerwca 2022 r. poprzez podanie imienia i nazwiska stron postępowania, wskazanie konkretnych zaskarżonych orzeczeń ze wskazaniem ich daty wydania, sygnatury i zwięzłego uzasadnienia oraz wniosku o zmianę lub uchylenie, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia została osobiście odebrana przez żalącego się w dniu 12 sierpnia 2022r. (k. 209 akt sąd.) i pozostała bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Sąd I. instancji nadmienił, że wniosek o prawo pomocy zawarty w zażaleniu z 28 czerwca 2022 r. został rozpoznany postanowieniem starszego referendarza sądowego z 16 sierpnia 2022 r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2023 r. Wniosek o wyłączenie sędziego został zaś pozostawiony bez rozpoznania zarządzenia WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2023 r. Pismem z 30 stycznia 2023 r., skarżący wywiódł zażalenie na postanowienie z dnia 17 stycznia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 194 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Przepis ten nie wymaga wskazania w zażaleniu konkretnych podstaw zaskarżenia (przepisów, które zdaniem wnoszącego zażalenie zostały naruszone), lecz tylko zwięzłego uzasadnienia zażalenia, a więc wskazania uchybień postępowania, które według skarżącego uzasadniają zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. To, że zażalenie jest niesformalizowanym środkiem odwoławczym nie oznacza, że strona jest zwolniona z obowiązku jego uzasadnienia. Strona, która chce skutecznie dochodzić ochrony swoich praw przed sądem obowiązana jest dochować należytej staranności w formułowaniu pism procesowych i formułować te pisma zgodnie z przepisami regulującymi procedurę sądową. Odnosząc się do poprawności rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z treści złożonego w dniu 1 lipca 2022 r. (data wpływu do Sądu) zażalenia, ani z odpowiedzi z 18 lipca 2022 r. na wezwanie Sądu o sprecyzowanie jego przedmiotu i uzupełnienie innych braków formalnych zażalenia, nie wynika jednoznacznie, które z rozstrzygnięć Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 czerwca 2022 r., wydanych pod sygnaturą IV SA/Po 792/21, było wolą Skarżącego objęte zażaleniem. Skarżący nie odpowiedział ponadto na wezwanie w pozostałym zakresie. Stwierdzenie zaś: "...gdyż jego treść jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym", nie może zostać uznane za jakiekolwiek rzeczywiste uzasadnienie, odpowiadające wymogowi wskazanemu art. 194 § 3 p.p.s.a. Z treści tego uzasadnienia bowiem nie wynika, które z postanowień zostało zaskarżone, a treść samego zażalenia jest, co do zasady tożsama z poprzednimi, licznymi pismami składanymi w toku postępowania przez Skarżącego. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, tego typu zachowanie strony uznać należy za nadużycie prawa do sądu, które nie może podlegać ochronie prawnej. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę, że Skarżący w niniejszej sprawie, mając tego pełną świadomość, bowiem swoimi pismami spowodował oraz wciąż powoduje wszczęcie co najmniej dziesiątek spraw sądowoadministracyjnych, w tym wiele spraw o przyznanie prawa pomocy (często kilkukrotnie w jednej sprawie). Sposób zachowania skarżącego, doprowadza do sztucznego generowania kolejnych korespondencji sądowych, co składa się ostatecznie na nadużywanie przez skarżącego prawa do sądu. Nadużycie prawa jest kategorią stosowania prawa. To bardzo konkretna sytuacja, w której określony podmiot działa w sprecyzowany sposób (por.: K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, PS 2005/3/47). Ma ono miejsce w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por.: M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak właśnie ocenić należy działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Działania Skarżącego nie są skierowane na rzeczywistą ochronę praw podmiotowych, systemowo obciąża on Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz pośrednio Naczelny Sąd Administracyjny, upatrując w tym cel sam w sobie, co nie może podlegać ochronie sądowoadministracyjnej,. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.