III OZ 460/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 269/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Andrzeja Góraja oraz sędziego WSA Łukasza Krzyckiego od orzekania w sprawie ze skargi J.D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 października 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 września 2024 r. oddalił wniosek J.D. (dalej: skarżący) o wyłączenie sędziego WSA Andrzeja Góraja oraz sędziego WSA Łukasza Krzyckiego od orzekania w sprawie ze skargi skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 października 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wyłączenie od orzekania sędziego WSA Andrzeja Góraja oraz sędziego WSA Łukasza Krzyckiego. Skarżący podał, że wskazani sędziowie wielokrotnie brali udział w rozpoznawaniu jego skarg i zawsze faworyzowali Ministra Obrony Narodowej. Sędzia WSA Andrzej Góraj oraz sędzia WSA Łukasz Krzycki złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wyłączające od rozpoznania niniejszej sprawy. Oświadczyli ponadto, że nie istnieją inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że z treści oświadczeń złożonych przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy, jak również, że nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 tej ustawy. Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał, żeby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność powyższych oświadczeń. Skarżący nie uprawdopodobnił także, że istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów wymienionych we wniosku o wyłączenie. Skarżąca wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) z powodu kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego uwarunkowane jest nie wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości uzasadnionych, popartych konkretnymi faktami. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem strony, sposobu orzekania przez sędziego mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. We wniosku o wyłączenie skarżący nie powołał się na okoliczności, które podważyłyby prawdziwość złożonych przez sędziów oświadczeń. Nie można uznać bowiem za skuteczną przesłankę wyłączenia sędziego wątpliwości strony co do jego bezstronności, opartej jedynie na jej subiektywnym odczuciu czy też przekonaniu co do celowości złożonego wniosku. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r., K 3/09, publ. OTK 2011, seria A, nr 1, poz. 5). Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.