III PZP 53/87

Sąd Najwyższy na pytanie prawne Ministra Sprawiedliwości: Czy uwzględniając odwołanie od decyzji określonej w art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ Minister Sprawiedliwości zarządzając wpis na listę adwokatów może wyznaczyć siedzibę? podjął uchwałę: Z art. 68 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze - /Dz.U. nr 16 poz. 124/ wynika, że okręgowa rada adwokacka, podejmując uchwałę dotyczącą wpisu na listę adwokatów, wyznacza jednocześnie siedzibę. Może zaś zaniechać wyznaczenia siedziby tylko wówczas, gdy zachodzą przeszkody w rozumieniu art. 19 ust. 1 wymienionej ustawy do wykonywania zawodu w zespole adwokackim. Przepis ten więc zawiera dyspozycję nakazującą jednoczesne - z podjęciem uchwały we wpisie na listę adwokatów - wyznaczenie siedziby. Prawo do wykonywania zawodu adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów, co oznacza spełnienie warunków wymaganych dla tego zawodu w art. 65 i art. 66 ustawy prawo o adwokaturze. Realizacja tego prawa następuje natomiast według zasad przewidzianych w art. 4 ustawy prawo o adwokaturze Podstawową zaś formą wykonywania zawodu adwokata jest ta, która odbywa się w zespole adwokackim. Jednakże warunkiem koniecznym ubiegania się przez wpisanego na listę adwokata o przyjęcie do zespołu adwokackiego jest uprzednie wyznaczenie siedziby. Przez użyte bowiem w art. 68 ust. 3 ustawy prawo o adwokaturze określenie siedziba należy rozumieć miejscowość, na terenie której działa zespół lub działają zespoły adwokackie. Wynika to z kontekstu, jakim posłużono się w tym przepisie, w związku z koniecznością prawidłowego rozmieszczenia adwokatów dla zapewnienia ludności należytej pomocy prawnej. Pojęcie siedziby więc nie należy utożsamiać z konkretnym zespołem adwokackim. Powiązanie wpisu na listę adwokatów z jednoczesnym wyznaczeniem siedziby zapewnia wpisanemu na tę listę niezbędne warunki dla realizacji uzyskiwanego prawa wykonywania zawodu. Założenia powyższe znajdują potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1983 r. I PA 14/83, zawierającym wykładnię art. 68 ust. 3 ustawy prawo o adwokaturze, według której wyznaczenie siedziby jest integralną częścią uchwały o wpisie na listę adwokatów. Uchwała ta bowiem składa się z dwóch elementów, z których ten drugi - siedziba - jest co prawda wtórnym, ale bez którego uchwała jest niepełna, a więc sprzeczna z prawem, co uprawnia Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu /art. 69 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze/. Istota wątpliwości zawartych w pytaniu prawnym wiąże się natomiast z wykładnią art. 47 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze, dokonaną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1987 r. III PZP 15/87. W uchwale tej bowiem stwierdza się, że Minister Sprawiedliwości - uwzględniając odwołanie zainteresowanego od ostatecznej decyzji organów adwokatury odmawiającej wpisu na listę adwokatów - wydaje decyzję wyłącznie w zakresie wpisu na listę adwokatów. Podstawowym argumentem użytym w uzasadnieniu tej uchwały jest argument wynikający z wykładni gramatycznej wymienionego przepisu, w którym mowa jest o odwołaniu od decyzji "odmawiającej wpisu na listę adwokatów". Uznano więc, że zakres przedmiotowy odwołania określił jednocześnie zakres przedmiotowy rozstrzygania przez Ministra Sprawiedliwości tylko co do wpisu na listę adwokatów. Na poparcie tego stanowiska posłużono się też wykładnią porównawczą art. 47 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1963 r. o ustroju adwokatury /Dz.U. nr 5 poz. 309 ze zm./, który nakazywał wprost Ministrowi Sprawiedliwości, w razie uwzględnienia odwołania od uchwały odmawiającej wpisu na listę adwokatów, wyznaczyć odwołującemu się siedzibę. Przytoczone argumenty nie uwzględniają przede wszystkim tego, że wyjaśnienia materialnoprawnego zakresu uchwały /decyzji/ o wpisie na listę adwokatów należy poszukiwać w treści art. 68 ust. 3 ustawy prawo o adwokaturze, a nie w art. 47 ust. 2 tej ustawy. Artykuł 68 ust. 3 zamieszczony jest w Dziale V ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze, zawierającym uregulowania dotyczące instytucji wpisu na listę adwokatów. Można więc uznać, że stanowi on definicję zakresu przedmiotowego uchwały /decyzji/ o wpisie na listę adwokatów przez określenie jej niezbędnych materialnoprawnych elementów, w postaci wpisu i wyznaczenia siedziby. Artykuł 47 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze jest natomiast przepisem o charakterze procesowym, ustanawiającym szczególny tryb odwołania - od ostatecznych decyzji organów adwokatury odmawiających wpisu na listę adwokatów - do Ministra Sprawiedliwości zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego. Przepis ten nie zawiera natomiast żadnych uregulowań co do zakresu przedmiotowego decyzji, podjętej przez Ministra Sprawiedliwości o wpisie na listę adwokatów. Odesłanie zaś w art. 47 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze do kodeksu postępowania administracyjnego oznacza, że w przewidzianym tym przepisem trybie może mieć zastosowanie art. 138 par. 1 pkt 2 tegoż kodeksu, dozwalający organowi odwoławczemu w razie uchylenia zaskarżonej decyzji orzeczenie "co do istoty sprawy". O tym zaś, co stanowi istotę sprawy, decyduje przepis o charakterze materialnoprawnym, jakim co do wpisu na listę adwokatów jest art. 68 ust. 3 ustawy prawo o adwokaturze W świetle tego przepisu brak jest przekonywających racji dla przyjęcia, że decyzja Ministra Sprawiedliwości o wpisie na listę adwokatów - podobnie jak uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej uwzględniająca odwołanie zainteresowanego od uchwały okręgowej rady adwokackiej odmawiającej wpisu na listę adwokatów - mogłaby się ograniczać tylko do wpisu, skoro z podstawowego w tej materii przepisu wynika, że integralną częścią takiej uchwały /decyzji/ jest wyznaczenie siedziby. Uregulowanie zaś powyższe - wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1987 r. - czyniło zbędnym powtórzenie w prawie o adwokaturze zapisu zawartego w art. 45 ust. 1 ustawy o ustroju adwokatury z 1963 r. W uchwale tej powołano się także na istotne zmiany, jakie zaszły w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze w charakterze i zakresie nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad adwokaturą zorganizowaną na zasadach samorządu zawodowego /art. 1 ust. 2/. Wyrażają się zaś one w tym, że wkraczanie w jego działalność jest dozwolone tylko w przypadkach przewidzianych konkretnym przepisem. Uprawnienie do wyznaczania siedziby przewidziane zostało w art. 68 ust. 3 tej ustawy tylko dla okręgowej rady adwokackiej. Podzielając w pełni powyższe założenia co do zasad funkcjonowania samorządu zawodowego adwokatury, nie można z nich wysnuć jednak przytoczonego wniosku. Jeśliby bowiem uznać, jak to uczyniono w powołanej uchwale Sądu Najwyższego, że przepis ten określa wyłączne uprawnienie okręgowej rady adwokackiej do wyznaczania siedziby, to nie można pominąć tego, iż uprawnienie powyższe jest ściśle powiązane z faktem podjęcia przez tę radę decyzji o wpisie na listę adwokatów. Omawiana ustawa nie zawiera natomiast przepisu zobowiązującego okręgową radę adwokacką do wyznaczenia siedziby w przypadku wpisu na listę adwokatów dokonanego na podstawie uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej, czy decyzji Ministra Sprawiedliwości. Brak byłoby wówczas podstaw do domagania się od okręgowej rady adwokackiej podjęcia uchwały w sprawie wyznaczenia siedziby, co podważałoby podstawowe prawo wpisanego na listę adwokatów w zakresie możliwości wykonywania zawodu. Ponadto, wykładnia art. 68 ust. 3 prawa o adwokaturze dokonana w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1987 r. prowadziłaby do wniosku, że także Naczelna Rada Adwokacka nie może wyznaczyć siedziby, skoro takie uprawnienie przysługuje wyłącznie okręgowej radzie adwokackiej, a co jest nie do przyjęcia. Powyższe rozważania uzasadniają udzielenie na postawione pytanie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.