IV SA 2081/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu na rozprawie sprawy z wniosku Południowego Koncernu Energetycznego S A. w K. o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego pomiędzy Zarządem Województwa (...) a Wojewodą (...) w przedmiocie zwrotu nadpłaty z tytułu opłaty za korzystanie ze środowiska postanawia: wskazać Marszałka Województwa (...) do rozpatrzenia wniosku. Wnioskodawca Południowy Końcem Energetyczny S.A. w J. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozpatrzenie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą (...), a Zarządem Województwa (...), albowiem żaden ze wskazanych organów nie uznaje się za właściwy rzeczowo do wydania decyzji w sprawie zwrotu - nadpłaty opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska naturalnego w latach 1987-1992 z tytułu lokalizacji zakładu na terenie województwa katowickiego. W uzasadnieniu wniosku podano, że Minister Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa stwierdził nieważność decyzji wydanych przez Wojewodę K., wymierzających poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy tj. Elektrowni "J. III" S.A. w J. opłatę, w części dotyczącej ustalenia opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian ze stuprocentową zwyżką za okres od 1987 do 1992 r. W związku z wydanymi przez Ministra decyzjami wnioskodawca pismem z dnia 12.07.2000 r. zwrócił się do Marszałka Województwa śląskiego o zwrot nadpłaconych opłat. Marszałek Województwa uznał, że właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Wojewoda i w oparciu o art. 65 par. 1 Kpa pismem z dnia 11.08.2000 r. przekazał przedmiotowy wniosek Wojewodzie. Wojewoda w piśmie z dnia 8.09.2000 r. skierowanym do Marszałka Województwa stwierdził, iż nie posiada kompetencji do rozpatrzenia wniosku Elektrowni, uznając że właściwym do jego rozpatrzenia jest Zarząd Województwa, któremu też przekazano przedmiotowy wniosek wraz z dokumentami. Wojewoda w odpowiedzi na wniosek wniósł o ustalenie, iż organem właściwym do wydania decyzji w sprawie zwrotu nadpłaty powstałej w związku ze stwierdzeniem w latach 1999-2000 przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nieważności decyzji Wojewody K. w części dotyczącej stuprocentowej zwyżki z tytułu usytuowania Elektrowni na terenie województwa katowickiego jest Zarząd Województwa. Zdaniem Wojewody wskazany wyżej wniosek wynika, z tego, iż zgodnie z przepisem art. 87b ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ w brzmieniu ustalonym art. 36 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/ od dnia 1.01.1999 r. organem właściwym w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska jest Zarząd Województwa. Ponadto w oparciu o art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872/ samorząd województwa przejął z dniem 1.01.1999 r. prawa i obowiązki wynikające z zobowiązań i należności, o których mowa w ust. 2 art. 79 cyt. ustawy tj. z tytułu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Zarząd Województwa w odpowiedzi na wniosek wniósł o rozstrzygnięcie przedmiotowego kompetencyjnego sporu o właściwość w ten sposób, że organem właściwym w sprawie zwrotu opłat ze stuprocentową zwyżką za korzystanie ze środowiska w latach 1987-1992 jest Wojewoda. Uzasadniając powyższe stanowisko Zarząd Województwa wskazał, iż zgodnie z art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ samorząd województwa przejął z dniem 1.01.1999 r. prawa i obowiązki wynikające z zobowiązań i należności z tytułu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian oraz kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1 art. 79. Przejęcie tych praw i obowiązków z dniem 1.01.1999 r. oznacza, że wszystkie zobowiązania i należności powstałe po dniu 1.01.1999 r. stanowią zobowiązania i należności województwa. Zdaniem Zarządu Województwa zamiarem ustawodawcy było określenie właściwego podmiotu w zakresie tych należności, które powstały po dniu 1.01.1999 r. Nadto Zarząd Województwa stwierdził, iż zgodnie z treścią art. 87b ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i art. 79 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ od dnia 1.01.1999 r. zarząd województwa prowadzi jedynie wyodrębnione rachunki bankowe w celu gromadzenia i redystrybucji wpływów z tytułu opłat i kar pieniężnych pobieranych na podstawie ustawy i odrębnych przepisów - jego funkcja ma charakter wyłącznie dystrybucyjny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istota i rodzaje właściwości organów oraz uprawnienia organów do rozstrzygania sporów o właściwość /w układzie podmiotowym/ należą do prawnych instytucji postępowania administracyjnego i są unormowane w art. 19-23 Kpa. Do sporu o właściwość dochodzi, gdy jednocześnie co najmniej dwa organy przyjmują lub wyłączają własne kompetencje do załatwienia sprawy indywidualnej w drodze decyzji administracyjnej. Jest to więc procesowa przeszkoda, uniemożliwiająca zajęcie się sprawą indywidualną na etapie wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie zwyczajnym lub szczególnym bądź w postępowaniu odwoławczym. Należy na wstępie zaznaczyć, iż wniosek w sprawie niniejszej dotyczy określenia organu właściwego do orzeczenia o zwrocie na wniosek jednostki organizacyjnej nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonych opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza. Podkreślić przy tym trzeba, iż z treści pism stanowiących odpowiedź na wniosek złożony w sprawie niniejszej, a przedstawionych przez Wojewodę i Zarząd Województwa wynika, iż oba te organy zgodne są co do tego, iż po dniu 1.01.1999 r. organem właściwym do orzekania w kwestiach będących przedmiotem niniejszej sprawy jest zarząd województwa, z tym że Zarząd Województwa stwierdza, iż przypisana mu właściwość może odnosić się jedynie do zobowiązań i należności samorządu województwa powstałych po 1.01.1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny analizując stanowisko organów przedstawione w sprawie niniejszej oraz istniejący stan prawny w odniesieniu do przedmiotowej sprawy stwierdził, iż pogląd przedstawiony w piśmie Zarządu Województwa uznać należy za błędny. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o wejściu w życie ustawy o samorządzie powiatowym, ustawy o samorządzie województwa oraz ustawy o administracji rządowej w województwie /Dz.U. nr 99 poz. 631/ stwierdził, iż ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /Dz.U. nr 91 poz. 576 ze zm./, zwana dalej "ustawą o samorządzie województwa", wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. Brak w przepisach wskazanych wyżej ustaw stwierdzenia, iż właściwość organów samorządu województwa istnieje tylko w sprawach o zobowiązania i należności powstałe po dniu 1.01.1999 r. powoduje, iż organy samorządu województwa właściwe są we wszystkich sprawach wszczętych po dniu 1.01.1999 r., w sytuacji, gdy kompetencje tym organom przypisane zostały na mocy odrębnych ustaw. W sprawie niniejszej będzie się to odnosiło do ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska z dnia 31 stycznia 1980 r. /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./. Stosownie do obowiązującego znowelizowanego przepisu art. 86b ust. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska z dnia 31 stycznia 1980 r. /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ od dnia 1.01.1999 r., zgodnie z ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/ - opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza jednostki organizacyjne wnoszą na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Zgodnie z ust. 5 art. 86b cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska marszałkowi województwa przedstawiana jest informacja zawierająca wykaz i dane dotyczące zanieczyszczeń objętych opłatami. Przepis art. 86b ust. 7 cyt. ustawy ' w brzmieniu zmieniony przez art. 36 pkt 19 lit. "d" ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/ obowiązujący z dniem 1 stycznia 1999 r. stanowi, iż w razie niedopełnienia przez jednostkę organizacyjną obowiązku wniesienia opłaty lub złożenia informacji, o której mowa w ust. 5, lub w razie złożenia informacji nasuwającej zastrzeżenia, marszałek województwa, na podstawie własnych ustaleń, wydaje decyzję, w której określa wysokość nie wniesionej opłaty, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Tak więc, w oparciu o przepis art. 86b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w związku z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /Dz.U. nr 91 poz. 576 ze zm./ stwierdzić należy, iż organem właściwym w sprawach opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza jest marszałek województwa /por. też wyrok NSA z dnia 20 września 1999 r. II SAB/Ka 13/99 - OSP 2000 z. 7-8 poz. 110/. Z kolei przepis ust. 4 art. 86g cyt. ustawy stanowi, iż kwoty nadpłacone w wyniku nienależnie uiszczonych opłat /nadpłaty/ podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet bieżących i zaległych opłat, a w razie braku takich obowiązków -zaliczeniu na poczet przyszłych opłat, chyba że jednostka organizacyjna zgłosi wniosek o ich zwrot. Właśnie sytuacji określonej w art. 86g ust. 4 dotyczy kwestia objęta wnioskiem w sprawie niniejszej, albowiem jednostka organizacyjna jaką jest wnioskodawca wystąpiła o zwrot kwoty nadpłaconej w wyniku nienależnie uiszczonych opłat. Zestawienie treści przepisu art. 86b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska z dnia 31 stycznia 1980 r. /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ stanowiącego, iż w razie złożenia informacji nasuwającej zastrzeżenia marszałek województwa, na podstawie własnych ustaleń wydaje decyzję w przedmiocie określenia wysokości należnych opłat, z treścią art. 86g ust. 4 dotyczącego m. in. zwrotu kwot nadpłaconych w wyniku nienależnego ich uiszczenia, pozwala na stwierdzenie, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku w przedmiocie objętym dyspozycją art. 86g ust. 4 cyt. ustawy, a więc m. in. o zwrocie dokonanej nadpłaty jest marszałek województwa. Zważywszy na przedstawione wyżej okoliczności stwierdzić należy, iż organem właściwym w sprawie niniejszej do rozpoznania wniosku o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty z tytułu wprowadzania substancji zanieczyszczających do powietrza jest Marszałek Województwa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 28 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.