III ARN 20/95

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) Spółka z o.o. na decyzję Izby Skarbowej (...) w przedmiocie wymiaru podatku dochodowego od osób prawnych za 1992 r. na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku SA/Gd 2309/93 uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje organów obu instancji. Urząd Skarbowy w B. dnia 16 czerwca 1993 r. wymierzył przedsiębiorstwu Wielobranżowemu Spółka z o.o. podatek dochodowy od osób prawnych za 1992 r. w kwocie 254.318.000 zł, w tym dodatkowo w stosunku do podatku deklarowanego przez Spółkę przypisano kwotę 54.378.000 zł z tytułu nie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu strat, związanych z kradzieżą z włamaniem gotówki w kwocie 135.948.000 zł. Izba Skarbowa w B. utrzymała w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. Izba Skarbowa stwierdziła, że zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania nie może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodu kradzież pieniędzy, gdyż nie jest ona zaliczona do strat w środkach obrotowych, spowodowanych zdarzeniami losowymi. Zdaniem Izby Skarbowej, zdarzeniami losowymi są zdarzenia spowodowane działaniem sił przyrody, np. powodzią, gradobiciem, huraganem, a więc siłami niezależnymi od zachowań ludzkich. W tym rozumieniu, kradzież nie jest zdarzeniem losowym. Ponadto Izba Skarbowa zwróciła uwagę na to, że podatnik nie ubezpieczył wartości pieniężnych w zakładzie ubezpieczeń i przez to pozbawił się możliwości uzyskania odszkodowania i pokrycia strat spowodowanych kradzieżą. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi podatnika na powyższą decyzję Izby Skarbowej, wyrokiem z dnia 26 października 1994 r. skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że strata w środkach obrotowych, będąca następstwem kradzieży, nie może być uznana za koszt uzyskania przychodu, nie może być także uznana za zdarzenie losowe w rozumieniu art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Powyższy wyrok zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w drodze rewizji nadzwyczajnej, zarzucając rażące naruszenie art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Skład Sądu Najwyższego rozpoznający tę rewizję nadzwyczajną przedstawił składowi siedmiu sędziów izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego zagadnienie prawne: "Czy kradzież z włamaniem do budynku podatnika, powodująca utratę środków obrotowych /pieniężnych/ jest zdarzeniem losowym w rozumieniu art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/." Skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 12 października 1995 r., III AZP 19/95 /OSNAPU 1996 nr 10 poz. 133/ stwierdził, że: "Kradzież z włamaniem do budynku podatnika, który dołożył należytej staranności w celu jej uniknięcia, powodująca stratę w środkach obrotowych, była zdarzeniem losowym w rozumieniu art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./ w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w 1992 r.". W ocenie powiększonego składu Sądu Najwyższego, za szeroką wykładnią pojęcia "zdarzenie losowe" przemawia naturalne /potoczne/ jego znaczenie, jak i odniesienie się do doktryny prawa ubezpieczeń majątkowych, co pozwala na objęcie tym pojęciem również przypadków spowodowanych działaniem człowieka, a do takich działań należy zaliczyć kradzież. Kradzież może być uznana za zdarzenie losowe tylko wówczas, gdy zachowane są przesłanki owej "losowości". Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym rewizję nadzwyczajną zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania, kosztami uzyskania przychodów są również straty częściowe lub całkowite w środkach trwałych i środkach obrotowych, spowodowane zdarzeniami losowymi; straty są potrącane w wysokości nie pokrytej odszkodowaniem z tytułu ubezpieczeń majątkowych. Podstawową zatem kwestią o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie zakresu pojęcia "zdarzenie losowe" dla celów podatkowych, a w szczególności rozważenie, czy kradzież z włamaniem do budynku podatnika powodująca utratę środków obrotowych /pieniędzy/ jest zdarzeniem losowym w rozumieniu powyższego przepisu. Odnośnie do znaczenia pojęcia "zdarzenie losowe" użytego w treści art. 15 ust. 2 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w 1992 r. należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 października 1995 r., III AZP 19/95 /OSNAPU 1996 nr 10 poz. 133/, że już sama wykładnia językowa tego pojęcia, oparta na potocznym jego rozumieniu, prowadzi do wniosku, że zakres znaczeniowy wyrażenia "zdarzenie losowe" nie może być ograniczony do przypadków siły wyżej oraz do klęsk i innych zdarzeń spowodowanych działaniem żywiołów lub sił przyrody. bowiem także działania człowieka mogą być uznane za zdarzenia losowe dla innego człowieka. Zdaniem Sądu Najwyższego, brak jest podstaw do przyjęcia, że przepisy prawa ubezpieczeń majątkowych, w tym zwłaszcza przepis par. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych /Dz.U. nr 92 poz. 546 ze zm./, zawierają legalną definicję pojęcia "zdarzenie losowe" również na użytek interpretacji przepisów prawa podatkowego. W powyższym przepisie rozporządzenia uregulowano bowiem jedynie zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela w ramach tego ubezpieczenia. Sąd Najwyższy opowiada się za szeroką interpretacją pojęcia "zdarzenie losowe" zawartego w art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w brzmieniu obowiązującym sprzed jego nowelizacji w 1993 r., zezwalającą na objęcie tym przepisem również przypadków spowodowanych działaniem człowieka. Kwestia, czy kradzież z włamaniem do budynku podatnika powodująca utratę środków obrotowych /pieniędzy/ jest zdarzeniem losowym w rozumieniu powyższego przepisu ustawy została rozstrzygnięta w powołanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12 października 1995 r. Z jej sentencji i uzasadnienia wynika, że kradzież może być uznana za takie zdarzenie tylko wtedy, gdy zachowane są przesłanki owej "losowości". Musi zatem być zdarzeniem nieprzewidywalnym, nie do uniknięcia. Nie można więc uznać za zdarzenie losowe kradzieży środków obrotowych w ogóle nie zabezpieczonych lub nienależycie zabezpieczonych, przy czym od podatników będących osobami prawnymi należy wymagać należytej, a nawet szczególnej staranności w przeciwdziałaniu kradzieżom.