III ARN 6/85

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie zamiany lokali mieszkalnych na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 marca 1984 r. SA/Gd 126/84 uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję (...). Współwłaścicielami nieruchomości położonej w G. przy ul. M. nr 5, składającej się z działki i małego domu mieszkalnego obejmującego 3 samodzielne lokale mieszkalne byli spadkobiercy małżonkowie Józefa i Heleny G., a w tym Aleksandra W. Lokal nr 2 położony na I piętrze, składający się z dwóch pokoi /każdy o powierzchni przekraczającej 20 m2/, kuchni i łazienki o powierzchni użytkowej 73,2 m2, zajmowali na podstawie decyzji o przydziale małżonkowie Brunon i Alicja Z. Lokal ten został im przydzielony w czasie, gdy ich rodzina była liczniejsza. Córka małżonków Brunona i Alicji Z. - Joanna H. wraz z mężem i 2 dzieci posiadała mieszkanie spółdzielcze w budynku Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej w G. przy ul. G. 41/3. Było to mieszkanie typu M-2. Na wniosek Brunona Z. Biuro Pośrednictwa Zamiany Mieszkań i Garaży w G. działające z upoważnienia Prezydenta Miasta G. decyzją z dnia 20 września 1983 r. udzieliło zezwolenia na dokonanie zamiany mieszkań między małżonkami Brunonem i Alicją Z. i małżeństwem H. w ten sposób, że mieszkanie nr 2 w małym domu mieszkalnym położonym przy ul. M. nr 5 zostało przydzielone Joannie H. i jej rodzinie. Decyzja ta była poprzedzona zgodą zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej na dokonanie zamiany i została wydana mimo licznych pism Aleksandry W., która sprzeciwiała się zamianie, podnosząc, iż w ten sposób uniemożliwi się jej zamieszkanie w tym lokalu, jako że toczy się postępowanie o dział spadku, a między spadkobiercami zostało uzgodnione, że ten właśnie lokal zostanie właśnie jej przyznany - jako odrębna własność. Wojewoda G. decyzją z dnia 21 listopada 1983 r. nie uwzględnił odwołania Aleksandry W., utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję o zamianie. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w domu tym mieszka już dwóch współwłaścicieli nieruchomości, zajmując lokal nr 1, a tym samym interesy współwłaścicieli nieruchomości są dostatecznie zabezpieczone /art. 30 ust. 1 prawa lokalowego/. Poza tym podniesiono, że lokal nr 2 zajmują dwie osoby, tym samym nie występuje tam nadwyżka powierzchni, którą mógłby przejąć właściciel lokalu, a który o to ubiega się z powołaniem na dyspozycję art. 39 prawa lokalowego. Przez zamianę obie zainteresowane rodziny poprawiają swoją sytuację mieszkaniową. Wyrokiem z dnia 28 marca 1984 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Aleksandry W., wniesioną na decyzje Wojewody i Prezydenta, o których mowa. W uzasadnieniu wyroku zostało podniesione, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego, skoro nie toczyło się postępowanie o dział spadku. Okoliczność, że w tym czasie doszło do działu spadku w drodze umowy notarialnej, nie może mieć wpływu na sposób rozpoznania skargi, jako że sąd administracyjny bada legalność decyzji administracyjnej - ta zaś nie narusza prawa. Wyrok ten został zaskarżony rewizją nadzwyczajną Prokuratora Generalnego PRL z powodu rażącego naruszenia prawa i interesu PRL. Rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzających go decyzji organów administracji państwowej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty i wnioski rewizyjne są uzasadnione. Wbrew odmiennej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego objęte skargą decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, co uzasadniało ich uchylenie. Przede wszystkim nie jest trafny pogląd o braku przesłanek do zawieszenia postępowania administracyjnego. Jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny był zdania, że postępowanie przed organami administracyjnymi mogło być zawieszone w sytuacji, gdyby toczyło się postępowanie sądowe o dział spadku po małżonkach Józefie i Helenie G., to należy podnieść, iż dział spadku może nastąpić w drodze umowy, przy czym jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość - umowa taka wymaga formy aktu notarialnego /art. 1037 par. 1 Kc w związku z art. 158 Kc/. Z akt sprawy wynika, że równolegle z postępowaniem administracyjnym toczyło się postępowanie o dział spadku. Skarżąca Aleksandra W. wnosiła o zawieszenie postępowania administracyjnego i na uzasadnienie wniosku przedstawiła zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z dnia 24 listopada 1983 r., z którego wynika, że został wyznaczony termin do zawarcia umowy o dział spadku. Błędny zatem jest wniosek NSA o braku przesłanek do zawieszenia postępowania administracyjnego. Przepis art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa zobowiązuje organ administracji państwowej do zawieszenia postępowania m.in. w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Należy przez to rozumieć nie tylko sądowy, ale także umowny dział spadku. Skoro zatem zainteresowani poczynili przygotowania do zawarcia umowy o dział spadku i wyznaczony został termin do sporządzenia stosownego aktu notarialnego, to wbrew odmiennemu poglądowi NSA oraz organów administracji państwowej postępowanie administracyjne powinno być zawieszone /art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa/ w sytuacji, gdy wynik postępowania o dział spadku mógł mieć wpływ na sposób załatwienia sprawy administracyjnej. Wojewoda G. oddalając skargę Aleksandry W. podniósł także, że w lokalu przy ul. M. nr 5 zajmowanym przez małżonków Brunona i Alicję Z. nie występuje nadwyżka powierzchni mieszkaniowej w postaci jednej izby. Pogląd ten zaaprobował NSA. Jest to oczywiście pogląd błędny. Każdy z dwóch pokoi omawianego lokalu obejmuje powierzchnię ponad 20 m2 /21,80 m2 i 26,60 m2/, a łącznie powierzchnia mieszkalna pokoi wynosi 48,40 m2. Przyjmując najwyższą obowiązującą normę zaludnienia /10 m2/ na osobę - małżonkom Brunonowi i Alicji Z. przysługiwał jeden pokój, drugi zaś stanowił nadwyżkę. Decyzja Wojewody G. biorąca za podstawę odmienny punkt wyjścia nie mogła być zatem uznana przez NSA za zgodną z prawem. Stosownie do art. 211 Kpa w sprawach nie uregulowanych w dziale VI tego kodeksu stosuje się odpowiednio przepisy Kpc. "Odpowiedzialność" stosowania przepisów Kpc oznacza m.in., że przy ocenie, czy i ewentualnie w jakim zakresie mają one zastosowanie, niezbędne jest uwzględnienie charakteru postępowania przed sądem administracyjnym. Sąd ten w pewnym zakresie wyposażony został w funkcje sądu rewizyjnego. Mają więc doń zastosowanie m.in. przepisy art. 378-380 Kpc w zakresie toku rozprawy art. 382 Kpc o zakazie reformationis in peius, której to kwestii dotyczy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1984 r. III ARN 23/83, art. 385 Kpc dotyczący zakresu rozpoznania sprawy i in. Zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego został wydany także z rażącym naruszeniem art. 385 Kpc. Po zakończeniu postępowania przed organami administracji państwowej, a przed wydaniem wyroku przez sąd administracyjny, miały bowiem miejsce zdarzenia, które powinny być uwzględnione w myśl art. 211 Kpa w związku z art. 385 Kpc. Po pierwsze, w myśl art. 53 ust. 1 prawa lokalowego /t.j. Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/ zamiana lokali mieszkalnych wymaga zezwolenia dysponentów tych lokali na jej dokonanie. Dysponentem lokalu zajmowanego dotąd przez Joannę H. była Spółdzielnia Mieszkaniowa. Tenże dysponent mieszkania pismem z dnia 10 stycznia 1984 r. anulował wyrażoną uprzednio zgodę na zamianę, która to okoliczność - co oczywiste, gdyż pismo zostało złożone w NSA przed datą wyroku - powinna być znana sądowi administracyjnemu. Po wtóre, przed datą wyrokowania, skarżąca złożyła sądowi administracyjnemu umowę o dziale spadku i darowizny /akt notarialny z 14 marca 1984 r./, z której wynika, że skarżąca Aleksandra W. stała się właścicielem lokalu nr 2 w budynku położonym w G. przy ul. M. nr 5, a którego postępowanie administracyjnosądowe dotyczy. Zdarzenia te /cofnięcie zgody na zamianę i ustanowienie odrębnej własności lokalu/ zostały przez sąd administracyjny - z naruszeniem art. 385 Kpc w związku z art. 211 Kpa - pominięte, choć sąd ten powinien wspomniane "nowości" brać pod uwagę. Pominięcie ich było rażącym naruszeniem powołanych przepisów prawa i stworzyło sytuację, że zaakceptowana przez organ administracji zamiana lokali w istocie mogła dojść do skutku, nawet w sytuacji gdyby zainteresowani w rzeczywistości owej zamiany dokonali. Skoro bowiem jeden z lokali objęty był szczególnym trybem najmu i pozostawał w dyspozycji organu lokalowego, dysponentem zaś drugiego lokalu była Spółdzielnia Mieszkaniowa, to skuteczność zamiany jest uwarunkowana istnieniem uprzednich decyzji obu właściwych organów tych podmiotów. Zaskarżony wyrok nie mógł się ostać z tej przyczyny, że został wydany z rażącym naruszeniem postanowień Konstytucji i przepisów kodeksu cywilnego o ochronie własności osobistej obywateli, do którego to mienia należy odrębna własność lokali mieszkalnych. Mienie osobiste podlega szczególnej ochronie. Skarżąca Aleksandra W. do czasu, gdy w jej lokalu mieszkalnym mieszkali małżonkowie Brunon i Alicja Z., miała większe szanse na zamieszkanie w tym lokalu bądź w jego części /art. 39 prawa lokalowego/ w związku z występowaniem nadwyżki, lub przez dostarczenie tym osobom lokalu zamiennego. Jest rzeczą oczywistą, że łatwiej jest dostarczyć lokal rodzinie dwuosobowej i nierozwojowej niż rodzinie większej i rozwojowej. Wprowadzenie do tego lokalu rodziny rozwojowej szanse te wydatnie zmniejszyło. Należy w związku z tym wyrazić pogląd, że przepis art. 53 ust. 1 prawa lokalowego należy rozumieć w ten sposób, iż zamiana lokalu znajdującego się w małym domu mieszkalnym lub domu jednorodzinnym bądź lokalu stanowiącego odrębną własność - nawet objętego szczególnym trybem najmu - może być dokonana w zasadzie za zgodą właściciela tej nieruchomości. Przytoczone względy uzasadniały uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, i to mimo wniesienia jej po upływie terminu z art. 421 par. 2 Kpc. Zaskarżone orzeczenie bowiem narusza nie tylko prawo, ale także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wyrażający się w zapewnieniu obywatelom odpowiednich mieszkań oraz w ochronie mienia osobistego. Zainteresowana w zamianie, a więc w polepszeniu swych warunków mieszkaniowych Joanna H. - jak to wynika z pisma Spółdzielni z dnia 15 kwietnia 1984 roku - na przestrzeni około 10 lat nie podjęła w Spółdzielni starań o poprawę swych warunków mieszkaniowych. Z tych przyczyn i na mocy art. 211 Kpa w związku z art. 422 par. 2 Kpc orzec należało jak w sentencji.