III AZP 16/86

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 czerwca 1986 r. SA/Gd 329/86 Czy ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie art. 231 par. 3 Kc wymaga uprzedniego wydania przez organ administracji państwowej stopnia podstawowego decyzji administracyjnej? podjął następującą uchwałę: Uwzględniając wniosek Bogusława i Urszuli małżonków C., geodeta miejski w G. decyzją z dnia 16 grudnia 1985 r. oddał im w użytkowanie wieczyste - na podstawie art. 231 par. 3 Kc - działkę przy ul. Sterniczej nr 5 i 5a, na której - jako jej samoistni posiadacze - wznieśli oni budynek, natomiast odmówił takim samym wnioskom Stanisława K., Stanisława J. i Leona K. Rozpatrując odwołanie Stanisława K. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w G. decyzją z dnia 11 lutego 1986 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe /art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa/. Rozpoznając skargę Stanisława K. na powyższą, ostateczną decyzję administracyjną Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku powziął poważną wątpliwość prawną, wyrażoną w przedstawionym - na podstawie art. 391 Kpc - pytaniu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jak należy wnioskować z uzasadnienia przedstawionego pytania prawnego, objęte nim wątpliwości powstały na tle dyspozycji przepisu art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, według której zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste poprzedza wydanie przez terenowy organ administracji państwowej decyzji określającej osobę nabywcy oraz przedmiot zbycia. Według par. 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz rozporządzania sprzedanymi nieruchomościami /Dz.U. nr 47 poz. 239/ ostateczna /prawomocna/ decyzja w sprawie zbycia nieruchomości stanowi podstawę do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego; natomiast par. 24 przewiduje szczegółową treść takiej decyzji /m.in. wymienienie imienia i nazwiska nabywcy/. Przepis art. 23 powołanej ustawy określa szczegółowo, jakie grunty /działki pod budowę i działki zabudowane/ mogą być oddawane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Ratio legis wydania wymienionej decyzji - jak można się domyślać - ma na względzie umożliwienie kontroli co do prawidłowości działania organów administracji państwowej przy dysponowaniu na rzecz osób fizycznych nieruchomościami państwowymi jako mieniem ogólnonarodowym. Stąd więc Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 25 kwietnia 1964 r. III CO 12/64 /OSNCP 1964, z. 12 poz. 244/, podjętej w czasie obowiązywania analogicznego przepisu art. 20 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, stwierdził, iż decyzja stanowiąca podstawę do zawarcia umowy notarialnej o ustanowienie użytkowania wieczystego kończy fazę postępowania administracyjnego i stanowi konieczną przesłankę zawarcia umowy, przy czym jednak skutki cywilnoprawne powstają z umowy, a nie z decyzji. Przy ustanowieniu użytkowania wieczystego na podstawie art. 231 par. 3 Kc występuje wiele odmienności. Przepis ten m.in. przesądza o obowiązku oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, zastrzegając Skarbowi Państwa jedynie prawo wyboru między trzema możliwościami, z których pozostałe dwie polegają na przeniesieniu własności nieruchomości za wynagrodzeniem albo nabyciu budynku /lub innego urządzenia/ za cenę odpowiadającą odszkodowaniu w wypadku wywłaszczenia. W związku z tym Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 29 kwietnia 1970 r. III CRN 79/70 /OSNCP 1970, z. 12 poz. 32/ trafnie stwierdził, że gdyby jednak Skarb Państwa w ramach przysługującego mu uprawnienia nie dokonał wyboru jednej z wymienionych możliwości, wówczas samoistny posiadacz może mu wyznaczyć w tym celu odpowiedni termin, po którego bezskutecznym upływie przejdzie na niego uprawnienie do dokonania wyboru /art. 365 par. 3 Kc/. Realizacja roszczeń cywilnoprawnych z art. 231 par. 3 Kc może nastąpić albo przez zawarcie odpowiedniej umowy, albo też w drodze orzeczenia sądu /art. 64 Kc, art. 1047 Kpc/. Sąd Najwyższy w związku z tym stwierdził w orzeczeniu z dnia 4 maja 1970 r. II CR 264/70 /OSPiKA 1972 poz. 167/, że jeżeli kilku współposiadaczy wzniosło budynek na gruncie stanowiącym przedmiot własności państwowej, a organ administracyjny ustanowił prawo użytkowania wieczystego tylko na rzecz jednego z nich, to pozostali współbudujący mogą na drodze sądowej dochodzić ustanowienia również dla nich użytkowania wieczystego. Z kolei w orzeczeniu z dnia 23 kwietnia 1965 r. I CR 73/65 /OSPiKA 1966 poz. 167/ Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że z wydania przez organ administracyjny wewnętrznego orzeczenia, w którym postanowiono zawrzeć z określoną osobą umowę wieczystego użytkowania, nie wynika dla tej osoby cywilnoprawny obowiązek zawarcia takiej umowy. Z rozważań tych wynika, że ze względu na ratio legis art. 35 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz szczególny tryb oddania w użytkowanie wieczyste gruntów przez Skarb Państwa osobom fizycznym, przewidziany w art. 231 par. 3 Kc, dyspozycja tego pierwszego przepisu co do obligatoryjności wydania decyzji, określającej osobę nabywcy i przedmiot zbycia, nie dotyczy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste w tym szczególnym trybie. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji uchwały.