III RN 12/01

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Roberta M. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 24 listopada 1998 r. (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za okres od kwietnia do września 1997 r. po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 1999 r., III SA 8318/98 - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Urząd Skarbowy w P. decyzją z dnia 26 czerwca 1998 r. określił Robertowi M. podatek od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 1997 r., kwotę zaległości za powyższe miesiące, a ponadto odsetki za zwłokę. Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 24 listopada 1998 r. uchyliła decyzję organu 1 instancji w części dotyczącej określenia podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 1997 r. oraz określiła jego wysokość w kwocie 648 zł; w części dotyczącej kwoty zaległości podatkowej za kwiecień i maj 1995 r. oraz określiła zaległość podatkową za maj 1997 r. w kwocie 756 zł, a także w części dotyczącej odsetek za zwłokę za kwiecień i maj 1997 r. W pozostałym zakresie decyzję utrzymała w mocy. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 grudnia 1999 r., III SA 8318/98, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu 1 instancji w części dotyczącej ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. W pozostałym zakresie skargę Roberta M. oddalił. Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 42 i art. 48 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, co spowodowało niedopełnienie obowiązku zawiadomienia strony postępowania o wyznaczeniu rozprawy, naruszając konstytucyjne prawo do sądu /art. 45 Konstytucji RP/. Skarżący wywiódł w uzasadnieniu, że prawo do sądu w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, obejmuje zarówno prawo dostępu do sądu, jak i rzetelnego postępowania sądowego. Za rzetelne postępowanie sądowe uważa się postępowanie, w którym zapewniony zostaje stronom rzeczywisty udział, oparty na kontradyktoryjności postępowania. Ta zasada została przez NSA naruszona w zaskarżonym wyroku. Robert M. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 24 listopada 1998 r. Skarżący nie był obecny na rozprawie w dniu 28 grudnia 1999 r., ponieważ zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy na ten dzień nie zostało mu doręczone z winy Sądu, gdyż zostały wysłane jedynie do Izby Skarbowej w W. oraz do byłego pełnomocnika skarżącego - adwokata Andrzeja K. W dniu wysłania zawiadomienia nie był on już pełnomocnikiem strony. Spowodowało to pozbawienie strony prawa udziału w rozprawie przed NSA, co narusza konstytucyjne prawo do sądu /art. 45 Konstytucji RP/. W aktach sprawy NSA znajdowało się zawiadomienie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez adwokata Andrzeja K. z dnia 16 lutego 1999 r. oraz wniosek skarżącego z dnia 17 lutego 1999 r. o przesyłanie bezpośrednio na jego adres korespondencji w związku z wypowiedzeniem pełnomocnictwa przez adwokata. Obydwa pisma znajdowały się w aktach sądowych sprawy, gdy w dniu 24 listopada 1999 r. wydano zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy, na podstawie którego zawiadomiono o terminie rozprawy jedynie Izbę Skarbową i byłego pełnomocnika skarżącego. Takie zaniechanie rażąco naruszało prawo strony do sądu. Sąd miał obowiązek zachowania należytej staranności dla skierowania zawiadomienia do strony postępowania. Naruszenie przez Sąd zasady wyrażonej w art. 48 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z związku z art. 40 Kpa uniemożliwiło stronie postępowania przedstawienie stanowiska w sprawie oraz argumentacji, która za nim stała. W takim stanie rzeczy oddalenie przez NSA skargi Roberta M., powodujące pozbawienie prawa do obrony, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W dniu 17 lutego 1999 r. adwokat Andrzej K. zawiadomił NSA, że nie jest już pełnomocnikiem skarżącego. Robert M. w dniu 19 lutego 1999 r. potwierdził wypowiedzenie pełnomocnictwa przez adwokata Andrzeja K. i wniósł o "przysyłanie przyszłej korespondencji" na jego adres. Mimo to w dniu 24 listopada 1999 r. zarządzono zawiadomienie o terminie rozprawy tylko /byłego/ pełnomocnika skarżącego, a następnie w dniu 28 grudnia 1999 r. NSA na rozprawie stwierdził prawidłowość zawiadomienia skarżącego i wydał zaskarżony wyrok. W ten sposób doszło do naruszenia art. 42 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy o NSA, a także art. 40 par. 2 Kpa oraz art. 94 Kpc w związku z art. 59 ustawy o NSA. W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 94 par. 2 Kpc /w związku z art. 59 ustawy o NSA/, według którego adwokat, który wypowiedział pełnomocnictwo obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Między zawiadomieniem Sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, a zarządzeniem wyznaczającym rozprawę minęło ponad dwa tygodnie, a nadto należy przyjąć, że skarżący zwolnił pełnomocnika od obowiązku działania na jego rzecz. Oznacza to, że o terminie jedynej rozprawy, na której zapadł zaskarżony wyrok skarżący nie był zawiadomiony, skoro nie zawiadomiono go osobiście, a jedynie zawiadomiono jego byłego pełnomocnika, który nie działał już na jego rzecz. Usprawiedliwia to zarzut naruszenia wskazanych w rewizji nadzwyczajnej art. 42 i art. 48 ustawy o NSA, a także art. 45 ust. 1 Konstytucji /por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 1997 r., III RN 93/97 - OSNAPU 1998 nr 15 poz. 445/. Przede wszystkim oznacza to, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania polegająca na pozbawieniu skarżącego możności obrony jego praw /art. 379 pkt 5 Kpc/, którą Sąd Najwyższy uwzględnia z urzędu /art. 393[11] par. 1 Kpc/. W ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że brak prawidłowego zawiadomienia strony o terminie jedynej rozprawy, jaka miała miejsce w postępowaniu, stanowi tego rodzaju wadliwość postępowania, która pozbawia stronę możności obrony jej praw /por. orzeczenie SN z dnia 20 października 1937 r., C.I. 313/37 - GSW 1938 nr 33-34 str. 482; orzeczenie SN z dnia 13 grudnia 1937 r., C.II. 1564/36 - RPEiS 1938 nr 3 str. 677; wyrok SN z dnia 25 października 1963 r., III CR 142/63 - OSNCP 1964 z. 7-8. poz. 165; wyrok SN z dnia 18 marca 1981 r., I PRN 8/81, OSNCP 1981 z. 10 poz. 201; wyrok SN z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98 - OSN 2000 z. 12 poz. 220/. Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 393[13] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 10 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./.