I SA/Bk 1098/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.) sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej na rok 2015 oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora P. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] września 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w sprawie przyznania M. W. (dalej również jako Skarżąca) płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na 2015 r. Z akt wynika, że Skarżąca w dniu [...] czerwca 2015 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2015, w tym przyznanie kosztów transakcyjnych, w ramach realizacji: Pakietu 1, Wariantu 1.1 - Uprawy rolnicze w okresie konwersji do działek rolnych o łącznej powierzchni 4,09 ha; Pakietu 5, Wariantu 5.1 - Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji o łącznej powierzchni 0,52 ha; pakietu 6, wariantu 6.1 - Trwałe użytki zielone w okresie konwersji do działek rolnych o łącznej powierzchni 2,68 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, po rozpatrzeniu wniosku, w dniu [...] czerwca 2016 r. wydał decyzję, na mocy której przyznał Skarżącej płatność ekologiczną na rok 2015 w ramach wariantów 5.1 i 6.1, kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego oraz odmówił przyznania płatności w ramach realizacji wariantu 1.1 i nałożył sankcję. Ponadto, w powyższej decyzji organ pierwszej instancji ustalił obszar gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym dla wariantu 1.1 - 1,81 ha, dla wariantu 5.1 - 0,52 ha oraz dla wariantu 6.1 - 2,68 ha. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie uznał, że słusznie wykluczone zostały z płatności ekologicznej w ramach realizacji wariantu 1.1 działki rolne B3 i C1 o łącznej powierzchni 2,28 ha, bowiem uprawy prowadzone na przedmiotowych działkach rolnych nie znajdują się w wykazie roślin objętych płatnością ekologiczną stanowiącym załącznik nr 4 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 370 ze zm. – dalej: "rozporządzenie ekologiczne"). Według organów różnice procentowe między powierzchnią deklarowaną w pakiecie 1, wariancie 1.1 (4,09 ha) a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej (1,81 ha) przekroczyły 100%. Zdaniem organu odwoławczego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo zastosował art. 19 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 181/48 z 20.6.2014) i odmówił przyznania płatności oraz nałożył sankcje. Organ pierwszej instancji słusznie również odmówił zwrotu kosztów transakcyjnych. W tym zakresie organy powołały się na treść § 16 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 64 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE z dnia 20 grudnia 2013 r. L 347, s. 549 ze zm.). W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej, niezgodność deklaracji powierzchni przez rolnika nie była wynikiem błędu oczywistego (tj. takiego, który musi być wykryty na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie płatności i danych zawartych w dokumentach dołączonych do wniosku), ani wynikiem błędu organu. Skarżąca nie wykazała skutecznie w toku postępowania, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie we wniosku nieprawidłowych danych. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i złożyła skargę do tut. Sądu. W uzasadnieniu wskazała, że stwierdzona nieprawidłowość powstała wskutek omyłki popełnionej przez wypełniającego wniosek doradcę rolnośrodowiskowego. Zdaniem strony do jej przypadku odnoszą się punkty 3 i 4 art. 64 ust. 2 rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 1306/2013. Podniosła, że stan faktyczny prowadzenia gospodarstwa jest zgodny z wymogami projektu Rolnictwo Ekologiczne i spełnia wszystkie wymogi do związanych z tym dopłat. Skarżąca zarzuciła ponadto, że nie poinformowano jej o konieczności wystąpienia z żądaniem czynnego udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że kontrola sądowa decyzji administracyjnych sprowadza się do oceny, czy jest ona zgodna z obowiązującym prawem. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji pod względem słuszności celowości czy też sprawiedliwości społecznej. Oceniając skargę według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw. Skarżąca kwestionuje odmowę przyznania płatności w ramach realizacji wariantu 1.1 i nałożenie sankcji. Analiza akt sprawy oraz argumentów zawartych w skardze nie wskazuje jednak aby działanie organów sprzeczne było z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 349 ze zm.), w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Stosownie do art. 27 ust. 2 ww. ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z przedstawionej regulacji wynika, że w postępowaniu dotyczącym przedmiotowej płatności obowiązki organu w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego zostały w istotny sposób zmodyfikowane w stosunku do regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ma wątpliwości, że obowiązki organu zostały ograniczone do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Modyfikacji uległy ponadto obowiązki organów w zakresie zasady informowania wyrażonej w art. 9 Kpa oraz zasady zapewniania stronom czynny udział w każdym stadium postępowania wyrażonej w art. 10 Kpa. W postępowaniu o przyznanie pomocy finansowej ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, obowiązki organów w zakresie udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnianie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, uzależnione zostały od zgłoszenia przez stronę takiego żądania w tym zakresie. W rozpatrywanym przypadku Skarżąca nie zwróciła się do organu o udzielanie pouczeń, o których mowa wyżej. Organ nie miał ponadto obowiązku poinformowania Skarżącej o konieczności wystąpienia z żądaniem czynnego udziału w postępowaniu. Składając wniosek o płatność Skarżąca oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem (sekcja IX wniosku "Oświadczenia i Zobowiązania"), a więc również prawo do żądania od organu niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych oraz prawo do żądania zapewnienia czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Jeżeli takiego żądania strona nie złożyła, zarzuty stawiane w tym zakresie w skardze nie mogły zostać uwzględnione. Sąd podziela stanowisko organów odnośnie zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego skutkujących odmową przyznania płatności w ramach pakietu 1, wariantu 1.1. W tym zakresie organy słusznie odwołały się do treści art. 19 ust. 2 rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, z którego wynika, że w przypadku, gdy różnica między powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną przekracza 50 %, w odniesieniu do danej grupy upraw nie przyznaje się żadnej pomocy obszarowej ani wsparcia obszarowego. Ponadto beneficjent podlega dodatkowej karze równej kwocie pomocy lub wsparcia odpowiadającej różnicy między obszarem zgłoszonym a obszarem zatwierdzonym zgodnie z art. 18, potrącanej zgodnie z art. 19 ust. 3 w ciągu kolejnych trzech lat kalendarzowych z płatności realizowanych przez ARiMR. W sprawie ustalone zostało, że obszar gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym dla pakietu 1 , wariantu 1.1. wynosi 1,81 ha. Obszar 2,28 ha słusznie wykluczono z płatności, bowiem w dacie składnia wniosku uprawy prowadzone na działkach rolnych B3 i C1 (peluszka i pszenżyto) nie znajdowały się w wykazie roślin objętych płatnością ekologiczną w pakiecie 1 stanowiącym załącznik nr 4 do rozporządzenia ekologicznego. Według tego załącznika wymienione rośliny mogły zostać zakwalifikowane do płatności w ramach pakietu 5. Wobec nie spełnienia warunków do uzyskania płatności w ramach pakietu 1, wariantu 1.1. organy w pełni zasadnie również odmówiły Skarżącej zwrotu kosztów transakcyjnych. Podstawę prawną ku temu stanowił § 16 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, zgodnie z którym, rolnikowi może corocznie zostać przyznana kwota przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. e rozporządzenia nr 1305/2013, poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego, jeżeli są spełnione warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach danego pakietu lub wariantu. Sąd pragnie podkreślić, że skutki błędów popełnionych we wniosku o płatność obciążają wnioskodawcę, także w przypadku, gdy przy jego sporządzaniu korzystał z pomocy profesjonalnego doradcy. Skorzystanie z pomocy profesjonalisty przy wypełnianiu wniosku, jakkolwiek wskazuje na dobre intencje w zakresie poprawności ubiegania się o płatności, to nie zwalnia wnioskodawcy od odpowiedzialności za błędy popełnione przez profesjonalny podmiot przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności. Strona poza skorzystaniem z pomocy doradcy mogła również uzyskać pomoc w wypełnianiu wniosku w instytucjach wspierających rolników bądź mogła wystąpić o udzielenie niezbędnych informacji do odpowiedniej ARiMR. Ryzyko związane z błędnym wypełnieniem wniosku obciąża samego wnioskodawcę (por. wyroki NSA z dnia 14 lipca 2015 r. II GSK 1481/14 oraz WSA w Lublinie z dnia 5 lipca 2016 r. III SA/Lu 42/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W zaskarżonej decyzji przeanalizowano przypadki, w których rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1306/2013 wyłącza nakładanie kar administracyjnych. Przepis art. 64 ust. 2 tego aktu stanowi, że nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy: a) niezgodność jest wynikiem działania siły wyższej; b) niezgodność jest wynikiem oczywistych błędów, o których mowa w art. 59 ust. 6; c) niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu oraz w przypadku gdy błąd ten nie mógł zostać w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna; d) dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1, lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby; e) niezgodność jest nieznaczna, w tym w przypadku gdy wyrażona jest w formie progu, który ma zostać ustalony przez Komisję na podstawie ust. 7 lit. b); f) zachodzą inne przypadki, w których nałożenie kary nie jest właściwe; przypadki te mają być określone przez Komisję zgodnie z ust. 6 lit. b). Strona twierdzi, że do jej sytuacji odnoszą się przypadki wymienione w pkt c i d. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo zaś wskazał, że w niniejszej sprawie przepis ten nie znajduje zastosowania. Przede wszystkim stwierdzona podczas kontroli administracyjnej niezgodność nie była wynikiem błędu organu. Ponadto, Skarżąca nie wykazała przekonująco, że błąd był wynikiem okoliczności niezawinionych przez nią. Ponownie wymaga podkreślenia, że korzystanie przy sporządzaniu wniosku o płatność z pomocy doradcy nie wyłącza odpowiedzialności aplikującego o pomoc za błędy popełnione przez profesjonalistę. Nadmienić także trzeba, że Skarżąca miała wiedzę, że we wniosku wystąpił błąd. Zarówno w odwołaniu od decyzji Kierownika BP, jak też w skardze do Sądu przyznała, że wystąpienie błędu potwierdziła Agencja Certyfikująca wizytująca gospodarstwo w dniu [...] sierpnia 2015 r. Błąd ten miał polegać m.in. na umieszczeniu pszenżyta ozimego zasianego na działce C1 w pakiecie 1 zamiast w pakiecie 5. Mając taką wiedzę Skarżąca powinna pisemnie poinformować organ o zaistniałym stanie rzeczy. Tym bardziej, że we wniosku zobowiązała się do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności, jak też o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy zmiana ta dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw (sekcja IX "Oświadczenia i Zobowiązania" – zobowiązanie nr 1a i 1b). Właściwe poinformowanie organu o nieprawidłowościach występujących we wniosku pozwoliłoby na odstąpienie od zastosowania kar administracyjnych. Stosownie bowiem do treści do art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014, kar administracyjnych przewidzianych w niniejszym rozdziale (w tym tej zastosowanej w rozpatrywanym przypadku na podstawie art. 19 ust. 2) nie stosuje się w odniesieniu do części wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność, co do których beneficjent poinformował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest nieprawidłowy lub stał się niepoprawny od czasu jego złożenia, chyba że właściwy organ powiadomił wcześniej beneficjenta o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub o jakichkolwiek niezgodnościach we wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność. Podane przez beneficjenta informacje, o których mowa w ust. 1, powodują dostosowanie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność do faktycznej sytuacji. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.