I SA/Bk 13/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2011 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do lipca i za wrzesień [...] roku p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką E. S. oraz córką H. A. S. ([...] lat). Źródło miesięcznego dochodu rodziny stanowi emerytura wnioskodawcy w wysokości 1.165,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) oraz emerytura E. S. w wysokości 1.348,06 zł. Córka H. A. S. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu studiów doktoranckich w kwocie 1.000 zł, które przeznacza w całości na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 185,64 zł; opłata za wodę – 46,54 zł (139.62 zł kwartalnie); wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę. Wnioskodawca jest osobą schorowaną, leczy się w Poradni C. oraz K. w Ł., miesięczny koszt zakupu lekarstw wynosi około 130 zł. E. S. leczy się w Poradni O. w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Ponadto, częściowo na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka - wnioskodawca pokrywa opłatę za jej akademik w kwocie 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi współwłasność w [...] części domu o powierzchni [...] m² (pozostałą cześć nieruchomości zajmuje rodzina syna, prowadząca oddzielne od skarżącego gospodarstwo domowe) oraz dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m2 i [...] m2. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, nie dysponuje przedmiotami, które mógłby spieniężyć, zajmowany dom o powierzchni [...] m2 został bowiem zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych (k. 224 - 227). Do wniosku A. S. dołączył: kserokopie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki, w tym koszty leczenia (k. 229 – 244 i k. 248 - 254), zaświadczenia o stanie zdrowia (k. 245 - 246). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 3.513,61 zł tj. emerytura skarżącego w kwocie 1.165,55 zł (k. 248), emerytura E. S. w wysokości 1.348,06 zł (k. 249) oraz wynagrodzenie córki z tytułu odbywania studiów doktoranckich w wysokości około 1.000 zł. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 2.680 zł (k. 225). H. A. S. pokrywa koszty swojego bieżącego utrzymania z otrzymywanego wynagrodzenia z tytułu odbywania studiów doktoranckich, korzysta z pomocy rodziców jedynie w zakresie opłat za akademik tj. 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi [...] udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni [...] m2, drugą część domu zajmuje syn wraz ze swoją rodziną (dom został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych). Obie rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Ponadto, wnioskodawca posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m2 i [...] m2, które obecnie są pustostanami, gdyż skarżący nie ma samochodu osobowego. A. S. nie posiada zgromadzonych oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych. W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. S. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legł przede wszystkim fakt, iż skarżący do [...] kwietnia 2008 roku prowadził działalność gospodarczą w postaci stacji paliw. Wnioskodawca z dniem [...] maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i W. Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł (k. 59). Znamiennym jest przy tym to, iż umowa darowizny została zawarta w okresie toczących się postępowań kontrolnych wynikających z rozliczeń działalności tej stacji paliw. W takiej sytuacji skarżący powinien brać pod uwagę ewentualność powstania zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Okoliczność, że wnioskodawca faktycznie zrezygnował z możliwości uzyskiwania dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa. Podkreślić przy tym należy, iż działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę nie uległa całkowitej likwidacji i nadal funkcjonuje, a uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, który w myśl art. 128 i 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obciążony jest w stosunku do skarżącego obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych (postanowienie NSA z dnia 04 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41/05, niepubl.). Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie stałych źródeł dochodów, charakter powstałych zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności, zbycie w drodze darowizny na rzecz osoby bliskiej (od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych) działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych, nie pozwalają na obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej Skarbu Państwa, a w konsekwencji na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym miejscu na marginesie jedynie należy wskazać, że w niniejszej sprawie A. S. składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, postępowanie w tej kwestii zostało zakończone postanowieniem NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10 oddalającym zażalenie skarżącego na odmowę przyznania prawa pomocy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji