I SA/Bk 131/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za listopad i grudzień [...] roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. D. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką A. S., synem D. S. ([...] lata) oraz córką S. S. ([...] lata). Źródłem utrzymania rodziny pozostaje dochód uzyskiwany przez D. S. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (firma "D.") w wysokości około 2.500 zł miesięcznie. Osiągany dochód jest niejednolity, jego wysokość zmienia się w zależności od miesiąca. W związku ze złą kondycją finansową prowadzonego przedsiębiorstwa wnioskodawca zmuszony został do zaciągnięcia kredytów: kredyt odnawialny z zadłużeniem na rachunku I. – K. w kwocie 24.472,93 zł (odsetki miesięczne około 343 zł, termin spłaty do [...] listopada 2009 r.); karta kredytowa odnawialna z limitem 5.000 zł (odsetki miesięczne około 337,50 zł, termin spłaty do [...] października 2010 r.); kredyt gotówkowy z zadłużeniem 6.624,37 zł (rata 1.384,85 zł, termin spłaty do [...] lutego 2010 r.); kredyt obrotowy na rachunku bieżącym, odnawialnym z zadłużeniem w wysokości 246.713,53 zł (miesięczne odsetki – około 1.460 zł, spłata do dnia [...] stycznia 2010 r.). A. S. spłaca kredyt mieszkaniowy – 81.716,73 zł (rata 1.109,56 zł, termin spłaty do [...] września 2017 r.), kartę kredytową odnawialną z limitem 3.000 zł, (odsetki miesięczne około 202 zł, termin spłaty do dnia [...] września 2010 r.). Wykazane wydatki miesięczne rodziny wynoszą: energia elektryczna – 261 zł; woda – 85 zł; telefon – 60 zł; ogrzewanie – 670 zł; żywność – 200 zł; lekarstwa i opieka medyczna – 190 zł. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o powierzchni około [...] ha, na której prowadzi wraz ze współmałżonką gospodarstwo rolne ukierunkowane na uprawę roślin. W 2008 r. A. i D. S. otrzymali dopłaty do prowadzonych upraw w łącznej wysokości 668,44 zł. S. i D. S. studiują, pozostają na wyłącznym utrzymaniu rodziców (k. 31-33 i k. 36). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 14 maja 2010 r. (k. 34) wnioskodawca wyszczególnił aktualne wydatki rodziny w tym: energia elektryczna – 225,38 zł; woda – 104 zł; wyżywienie – 400 zł; koszty lekarstw i opieki medycznej – 180 zł. Mieszkanie przy ul. [...] Maja [...] w Ł. stanowi własność D. S. Obecnie małż. S. spłacają następujące zobowiązania pieniężne: kredyt odnawialny (20.000 zł) na rachunku I. – K., odsetki około 275 zł, termin spłaty [...] listopada 2010 r.; kredyt obrotowy na rachunku bieżącym (248.000 zł), rata spłaty wraz z odsetkami 3.900 zł, termin płatności do [...] stycznia 2011 r.; karta kredytowa (limit 5.000 zł), miesięczne odsetki od 50 do 200 zł, termin spłaty [...] października 2010 r.; karta kredytowa (limit 3.000 zł), miesięczne odsetki 150 zł, termin spłaty [...] września 2010 r.; kredyt mieszkaniowy (78.495,46 zł), rata spłaty – 1.111,93 zł, termin spłaty [...] września 2017 r. Roczny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi około 5.200 zł. Wnioskodawca nie posiada samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Małż. S. w 2009 r. otrzymali dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 998,75 zł (k. 42-43). Do akt sprawy skarżący dołączył: wyciągi z rachunków bankowych za okres od [...] lutego 2010 r. do [...] kwietnia 2010 r. (k. 38 – 54); decyzję o przyznaniu płatności do prowadzonego gospodarstwa rolnego z dnia [...] listopada 2010 r. (k. 55 – 56); zaświadczenie z I. – B. S.A. z dnia [...] marca 2010 r. poświadczające wysokość zaciągniętych kredytów (k. 57 – 58); rachunki i faktury (k. 59 i k. 70-72); dokumentację medyczną (k. 65 – 69, k. 71); zeznania podatkowe za 2009 r. (k. 60– 64). Na wstępie należy odnieść się do wniosku D. S. w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W sprawie niniejszej (jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy) skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia [...] grudnia 2006 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy (k. 19) i nie zostało odwołane. W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w sentencji. Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23 grudnia 2008 roku, II SA/Łd 848/08; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu D. S. wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej firma "D." handel samochodami używanymi z siedzibą w Ł., w kwocie 2.500 zł oraz dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (produkcja roślinna) w wysokości 5.200 zł rocznie (w przeliczeniu na poszczególne miesiące 433,33 zł). W 2009 r. przychód z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa "D." wyniósł 503.380,34 zł przy uzyskanym dochodzie 12.146,07 zł (k. 63-64). W wyniku analizy rachunku bankowego przedsiębiorstwa "D." ustalono, że w okresie od [...] lutego 2010 r. do [...] kwietnia 2010 r. na konto firmy wpłynęła łączna kwota 238.600 zł (k. 38-45). Wykazane wydatki miesięczne rodziny wynoszą od 1456 zł do około 1649 zł (energia elektryczna; woda; wyżywienie; koszty lekarstw i opieki medycznej) k. 31 i k. 36. Dodatkowo wnioskodawca spłaca raty zaciągniętych kredytów (odsetki i raty kapitałowe) w łącznej wysokości od 5.486,93 zł do 5.686,93 zł miesięcznie. Majątek rodziny stanowi: mieszkanie w Ł. przy ul. [...] Maja [...] oraz nieruchomość rolna o powierzchni około [...] ha. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna D. S. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł (k. 3). Analizując sytuację majątkową wnioskodawcy wzięto również pod uwagę, iż aktualnie jest on zobowiązany (A. i D. S.) do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie sygn. akt I SA/Bk 130/10 w wysokości 1.525 zł. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła przede wszystkim wysokość przychodu uzyskanego przez skarżącego w 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przedsiębiorstwo "D.") tj. 503.380,34 zł. Jest to kwota świadcząca o dużym potencjale finansowym wnioskodawcy nawet biorąc pod uwagę, że po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu dochód z tego tytułu wyniósł 12.146,07 zł. W tym miejscu należy również wskazać, iż w okresie od [...] lutego 2010 r. do [...] kwietnia 2010 r. na konto wzmiankowanej wyżej firmy wpłynęło łącznie 238.600 zł. Suma ta znacznie przewyższa wysokość wpisów sądowych w obu sprawach zawisłych obecnie przed tut. Sądem (z całą pewnością w części powinna zostać przeznaczona na ten cel), wystarcza również jak wskazano wyżej na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, spłatę rat i odsetek kredytów (skarżący nie wykazał istnienia zaległości w spłacie zaciągniętych zobowiązań pieniężnych), a także w pełni zaspokaja potrzeby rodziny związane z bieżącym utrzymaniem. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych ( vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8 ). Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). Powyższe okoliczności, a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, łączna kwota trzymiesięcznego wpływu środków finansowych na konto firmy "D.", w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej skarżącego i wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie D. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.