I SA/Bk 142/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Z. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2006 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2003 r. p o s t a n a w i a : 1. Przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200,00 zł (słownie: dwieście złotych). 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. We wniosku z 18 sierpnia 2008 r. Pan Z. D. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Wskazał, że w dniu [...] maja 2008 r. na konto bankowe Urzędu Skarbowego w M. wpłacił kwotę [...] zł na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za 2003 r. Dodał, że uiszczenie tej należności wymagało zaciągnięcia pożyczek oraz, że wyzbył się w ten sposób majątku, z którego może zaspokoić wpis sądowy oraz pokryć koszty zastępstwa. Z wniosku wynika, że Z. D. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema córkami. Wnioskodawca uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości 1.500 zł miesięcznie, jego córki otrzymują rentę rodzinną w wysokości po 283 zł każda. Posiada mieszkanie o pow. 60 m2 oraz samochody - Renault [...] i Renault [...] (jako środki trwałe w prowadzonej działalności gospodarczej). W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu, wystosowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."), wnioskodawca oświadczył, że wydatki ponoszone w związku z utrzymaniem rodziny wynoszą miesięcznie 2.696,44 zł. Na wydatki te składają się opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, telefon, koszty dojazdów, wyżywienie, środki czystości, pomoce szkolne, opłaty za obiady szkolne, ubezpieczenia na życie i w ramach III filaru, kursy j. angielskiego dla dziecka. Wnioskodawca wskazał, że w celu uiszczenia kwoty [...] zł na poczet zaległości podatkowej, zaciągnął kredyt. Z tego tytułu spłaca miesięcznie 580 zł odsetek. Dodatkowo skarżący przedstawił wyliczenie dochodu miesięcznego za okres od stycznia 2008 r. do końca sierpnia 2008 r. (24.651,17 zł netto). Oświadczył, że małżonka nie korzysta z pomocy osób trzecich lub instytucji i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Do pisma dołączono kserokopię zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu w 2007 r., wydruk z zestawienia z księgi przychodów i rozchodów za 2008 r., kserokopie rachunków, potwierdzające ponoszone wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpoznając przedmiotowy wniosek strony Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W doktrynie i orzecznictwie wyrażono pogląd, że w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna ona partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej i rodziny (por. np. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 866/2004 niepublikowane, J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepublikowane). W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą kryteria oceny są szczególnie ostre. Zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią osoby te, przewidując potrzebę realizacji swoich praw przed sądem, zobowiązane są do uwzględnienia kosztów sądowych w procedurze planowania wydatków. Istota prowadzenia działalności gospodarczej wiąże się bowiem także, ze swego rodzaju ryzykiem ponoszenia różnych kosztów, w tym kosztów postępowań sądowych. Analiza oświadczenia Z. D. oraz dokumentacji dołączonej do wniosku wskazuje, że wnioskodawca w 2007 r. osiągnął dochód w kwocie 19.578, 51 zł (vide: PIT-36 za 2007 r.). Z dokumentacji przedłożonej wraz z wnioskiem wynika, że w pierwszych ośmiu miesiącach 2008 r. strona osiągnęła dochód brutto w kwocie 37.433,55 zł. Wraz z wnioskodawcą pozostaje przy tym na jego utrzymaniu w gospodarstwie domowym małżonka oraz dwójka małoletnich dzieci. Z. D. oświadczył, iż miesięczne wydatki jego rodziny z tytułu czynszu za mieszkanie i garaż, opłat za telefon i energię elektryczną oraz kosztów wyżywienia i pomocy szkolnych, jak też ubezpieczenia na życie i z tytułu III Filaru wynoszą 2.696,44 zł. Zauważenia również wymaga, że wnioskodawca dokonał wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł. Środki na powyższą wpłatę uzyskał z kredytu. Z tego tytułu miesięcznie spłaca bankowi 580 zł odsetek. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności dają podstawę do uznania, że wnioskodawca jest w stanie ponieść część kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis od skargi kasacyjnej wynosi 986 zł). Uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Środki majątkowe, którymi dysponuje, pozwalają, aby partycypował w kosztach postępowania. Niemniej jednak z uwagi na koszty utrzymania rodziny oraz przedstawione wyżej okoliczność związane z uiszczeniem pokaźnej kwoty na poczet zaległości podatkowej, strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Stąd też spełnia ustawowe przesłanki, do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Wniosek okazał się zatem zasadny w części zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Odnośnie wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika, Sąd pragnie zwrócić jednakże uwagę na przepis art. 246 § 3 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy Pan Z. D. pozostaje w stosunku prawnym z doradcą podatkowym W. A. Pełnomocnictwo zostało udzielone 23 sierpnia 2005 r. i do dnia dzisiejszego nie zostało odwołane. W tym stanie rzeczy, stosując przepisy art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 246 § 3 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.