I SA/Bk 149/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2005 i 2006 p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Małżonkowie E. i A. S. (dalej powoływani również jako Wnioskodawcy lub Skarżący) wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego wskazując, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką H. S. Skarżący nie posiadają wolnych środków finansowych, którymi mogliby pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej. Wnioskodawcy nie posiadają także przedmiotów, które mogliby spieniężyć. Ponadto, Wnioskodawcy nie mają możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byliby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny są emerytury otrzymywane przez: A. S. - 1.162,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) i E. S. - 1.348,06 zł, a także wynagrodzenie za studia doktoranckie uzyskiwane przez H. S. w wysokości 1.000 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia -130 zł. Wnioskodawcy są osobami schorowanymi. A. S. pozostaje pod opieką poradni cukrzycowej oraz kardiologicznej w Ł., ponosi wydatki związane z zakupem lekarstw - około 150 zł miesięcznie. E. S. leczy się w poradni onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. H. S. pozostaje na częściowym utrzymaniu skarżących (wynagrodzenie za studia doktoranckie przeznacza na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki), wnioskodawcy natomiast pokrywają opłatę za akademik w kwocie 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi współwłasność w ½ części domu o powierzchni 153 m² (pozostałą cześć nieruchomości zajmuje rodzina syna, prowadząca oddzielne od skarżącego gospodarstwo domowe) oraz dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 20 m² i 18 m². W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Wnioskodawcy oświadczyli, że dnia 30 kwietnia 2008 r. A. S. przekazał prowadzoną działalność gospodarczą w zakresie stacji paliw synowi S. S., w związku z czym od dnia 1 maja 2008 r. przestał być wspólnikiem spółki, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca od dnia 1 sierpnia 2008 r. przeszedł na emeryturę. Małż. S. podnieśli również, iż nie uzyskują żadnych dochodów z tytułu posiadania dwóch garaży i obecnie są to pustostany, gdyż nie posiadają samochodów (k. 48 i k. 54). Postanowieniem z 24 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżący zaskarżyli powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Powtórzyli okoliczności przedstawione we wniosku. Ponadto Skarżący A. S. podniósł, że podstawą przekazania synowi prowadzonej działalności gospodarczej było uzyskanie wieku emerytalnego. Jego stan zdrowia nie pozwalał na dalsze prowadzenie tej działalności. Dodał, że przekształceń własnościowych posiadanych praw majątkowych dokonywał z widocznym planem biznesowym przekazania firmy na własność synowi na długo przed rozpoczęciem kontroli skarbowej. Nie zgodził się z twierdzeniem, iż wyzbywając się działalności gospodarczej, brał pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawców zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wziął przy tym pod uwagę, iż aktualnie Skarżący A. S. jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w kilkunastu sprawach zawisłych przed tut. Sądem (łącznie około 7.480 zł). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Skarżona w sprawie decyzja dotyczy podatku od nieruchomości za lata 2004 – 2006, w tym również od obiektów budowanych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Nieistotny jest przy tym fakt, że Skarżący obecnie działalności tej nie prowadzi. Dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie mają natomiast okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Otóż Skarżący A. S. z dniem 1 maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "S. [...] Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, Skarżący powinien jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, Skarżący w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienie NSA z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, LEX nr 479105). W takiej sytuacji fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Oceny takiej nie zmienia wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz wykazanych we wniosku wydatków na utrzymanie, w powiązaniu z wysokością wpisu w niniejszej sprawie oraz wpisów ustalonych w pozostałych sprawach Skarżącego zawisłych przed tut. Sądem. Skarżący uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu emerytur. Jeżeli strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna ona partycypować w kosztach postępowania. Ponadto, jak już wyżej wskazano, udzielenie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno dotyczyć tylko takich przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślenia przy tym wymaga, że Skarżący oprócz uzyskiwanego, chociaż relatywnie niedużego, ale stałego dochodu, posiadają też majątek, chociażby w postaci dwóch garaży (użytkowanie wieczyste), które jak wynika z jego oświadczenia, nie są wykorzystywane. Sąd zauważa, że majątek ten może przynosić stronie dochód, który pozwoliłby na ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W tych okolicznościach Sąd uznał, że Wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że w postępowaniu przed organami podatkowymi Skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika. W postępowaniu przed sądem strona występuje samodzielnie, niemniej jednak we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres do doręczeń, wskazuje adres tego pełnomocnika, co może wskazywać na istnienie dalszej współpracy. Z tego powodu mogą budzić wątpliwości twierdzenia o braku środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.