I SA/Bk 199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej jako byłego członka Zarządu L. Sp. zo.o. w likwidacji za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2007 r. i 2008 r., za odsetki za zwłokę od tych zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. V. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwójką dzieci w wieku 5 i 13 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód męża z tytułu umowy o pracę w wysokości 8.514,88 zł brutto miesięcznie. Skarżąca wskazała, że w skład majątku rodziny wchodzi należące do męża mieszkanie o powierzchni 53,85 m². Na jego zakup zaciągnięty został kredyt hipoteczny na okres 26 lat. Dodała, że jest aktualnie bez pracy i nie ma zdolności kredytowej, nie posiada także zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego z 13 czerwca 2013 r. do złożenia wyszczególnionych w nim oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z 17 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik podniósł, że na urzędowym formularzu skarżąca przedstawiła wszystkie dane dotyczące jej sytuacji majątkowej, w tym oświadczyła, że nie ma źródeł dochodu, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Pełnomocnik zakwestionował potrzebę przedstawienia sytuacji majątkowej męża skarżącej. Z ostrożności procesowej przedstawił jednak dokumenty dotyczące A. D.: rachunek za czynsz, faktury za gaz, prąd i internet, harmonogram spłaty kredytu, polisę opieki medycznej, zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, PIT-37 i PIT-38 za 2012 r. Wskazał, że miesięczne wydatki wynoszą około 3.250 zł (bez wyżywienia), a średni dochód męża skarżącej za okres marzec-maj 2013 r. to kwota 5.868 zł netto. Mąż skarżącej ponosi ponadto miesięcznie: opłaty za przedszkole syna (od 550 zł do 880 zł), koszty wyżywienia rodziny (od 500 do 1000 zł), koszty zakupu artykułów do higieny i środków czystości (ok. 100-300 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dodać przy tym należy, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Z uwagi na powyższe, do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaliczyć te, które ze względu na stan ubóstwa i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Oceniając przesłanki do udzielenia prawa pomocy trzeba uwzględnić nie tylko wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, ale również stan jej majątku, jak też sytuację majątkową osób współtworzących gospodarstwo domowe, w tym współmałżonka. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wskazany przepis nakłada na małżonków obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, w tym również i w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić wreszcie należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznanie wniosku nie mogło ograniczyć się tylko do oceny stanu majątkowego skarżącej, która oświadczyła, że pozostaje bez pracy i nie ma żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Wobec wskazania przez wnioskodawczynię osoby męża jako utrzymującego rodzinę zasadne zatem było zbadanie dochodów i wydatków rodziny przez pryzmat sytuacji majątkowej A. D. Uznać bowiem trzeba, że jego dochody i obciążenia wpływają na sytuację majątkową skarżącej. Z przedstawionych wraz ze sprzeciwem dokumentów wynika, że miesięczne stałe wydatki rodziny oscylują wokół kwoty 3.250 zł: opłata za czynsz - 646,18 zł, opłata za gaz -19,37 zł, opłata za TV i Internet - 101,89 zł, opłata za prąd - ok. 70 zł, spłata kredytu ok. 2.000 zł, rata za polisę ubezpieczeniową - 395 zł. Inne miesięczne wydatki wskazane zostały w nieregularnych wielkościach: opłaty za przedszkole syna (od 550 zł do 880 zł), koszty wyżywienia rodziny (od 500 do 1000 zł), koszty zakupu artykułów do higieny i środków czystości (ok. 100-300 zł). Z powyższego wynika, że miesięczne wydatki rodziny skarżącej to kwoty od 4.400 zł do ponad 5.400 zł w zależności od miesiąca. Zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach męża skarżącej wskazuje, że w okresie od marca do maja bieżącego roku, z tytułu umowy o pracę na czas nieokreślony, uzyskał on średniomiesięczne wynagrodzenie w wysokości 5.867,74 zł netto. W świetle powyższego, uiszczenie kosztów sądowych w tej sprawie, które na obecnym jej etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 500 zł, nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Mąż skarżącej osiąga stały miesięczny dochód, który pozwala na pokrycie miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny. Po odliczeniu wydatków pozostaje jeszcze wolna kwota środków finansowych w kwotach od około 470 zł do około 1470 zł. Sąd zwraca również uwagę, że wprawdzie wydatki na utrzymanie rodziny, polisę ubezpieczeniową, spłatę kredytu są istotne, tym niemniej koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżący posiada zdolność kredytową. Spłaca regularnie zaciągnięte zobowiązanie kredytowe. We wniosku nie zostało więc wykazane, że zdobycie przez skarżącą środków na sfinansowanie udziału w niniejszym postępowaniu sądowym jest utrudnione lub wręcz niemożliwe. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.