I SA/Bk 210/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 1 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. T. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że nie posiada żadnych środków, z których byłby w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 54.864 zł. Prowadzona działalność gospodarcza – w związku z prowadzonymi postępowaniami, na chwilę obecną jest zawieszona, co wiąże się z tym, że skarżący nie uzyskuje żadnego przychodu. Majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 1,21 ha oraz udział 1/10 w nieruchomości leśnej o powierzchni 2,48 ha został zajęty przez Urząd Skarbowy. Zabezpieczeniu poddano również konta bankowe oraz należności z tytułu zwrotu VAT. Skarżący podniósł, że nie podjął żadnej innej pracy zarobkowej i pozostaje na utrzymaniu dzieci. Wskazał też, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie pracuje i jest na utrzymaniu jego i dzieci. Postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na uiszczenie opłaty w wysokości 54.864 zł. Autor sprzeciwu przypomniał treść oświadczenia strony złożonego we wniosku i wskazał, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do przypuszczenia, że w najbliższej przyszłości ulegnie poprawie na tyle, aby ponieść koszty sądowe. Dodał, że stwierdzenie, iż żona pozostaje na utrzymaniu skarżącego i dzieci jest skrótem myślowym. Odwołując się do obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny płynącego z treści art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaznaczył, że skarżący wspiera małżonkę w miarę swoich możliwości, przez co nie należy rozumieć jedynie wsparcia finansowego. Pełnomocnik podniósł, że referendarz oparł rozstrzygnięcie na okolicznościach mających miejsce znacznie przed złożeniem wniosku, tj. ustanowienie pełnomocnika i opłacanie jego kosztów. Ustanowienie pełnomocnika miało na celu pomoc w dochodzeniu ochrony prawnej na tle skomplikowanej materii podatkowej, przy czym koszt ten nie wynosi tyle ile opłata od skargi. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że nie można odmówić prawa pomocy, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie, czy też ograniczenie prawa do sądu. Opłata od skargi jest sumą stanowiącą znaczny wydatek, który nawet dla osoby ze stałym, minimalnym dochodem, nie pozostaje bez wpływu na konieczne utrzymanie strony i rodziny. Nie znajduje ponadto uzasadnienia wskazywanie, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy procesowej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaliczyć te, które ze względu na stan ubóstwa i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podkreślić wreszcie należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Lakoniczne i budzące wątpliwości przedstawienie sytuacji finansowej wnioskującego o prawo pomocy może spotkać się z negatywnymi konsekwencjami w postaci stwierdzenia niewykazania przesłanek do jej udzielenia. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenie o jego sytuacji majątkowej budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Treść wniosku utrudnia w znacznej mierze określenie faktycznych źródeł dochodu skarżącego, który twierdzi, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i nie osiąga wraz z żoną żadnych dochodów, majątek nieruchomy oraz konto bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy, a poza tym nie posiada innego majątku czy też oszczędności i pozostaje na utrzymaniu syna, u którego mieszka. Z powyższego ma wynikać, że skarżącego i jego żonę utrzymują dzieci. Strona nie wskazuje jednak, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, u którego mieszka. Nieznane są ponadto wydatki skarżącego. Nieznane są również dochody i wydatki jego syna. Podkreślenia wymaga, że nie można wymagać, aby to Sąd prowadził postępowanie dowodowe, niejako wyręczając stronę w obowiązku na tyle szczegółowego przedstawienia i udokumentowania sytuacji majątkowej, aby możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. To bowiem wnioskodawca ma obowiązek wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie prawa pomocy. W ocenie Sądu, sposób sformułowania wniosku i informacje zawarte w sprzeciwie, stanowiące w gruncie rzeczy powtórzenie oświadczenia złożonego 23 lutego 2015 r. - pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie przedstawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, a wskazał jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej kondycji finansowej. Może to świadczyć o tym, że dysponuje środkami, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje również okoliczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru. Obrazuje to, że skarżący był w stanie wygospodarować środki na ten cel, przy czym treść wniosku i sprzeciwu nie wskazują aby usługa prawna była świadczona na jego rzecz nieodpłatnie. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania są wprawdzie znaczne (wpis sądowy w kwocie 54.864,00 zł), niemniej jednak wskazane wątpliwości odnoszące się do zgodności oświadczenia strony ze stanem rzeczywistym uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Zwolnienie od ich ponoszenia może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem dane przedstawione w rozpatrywanym wniosku nie mogą stanowić podstawy do udzielenia prawa pomocy, albowiem na ich podstawie Sąd nie jest w stanie ocenić rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości finansowych strony. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.