I SA/Bk 210/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 6 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. T. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że nie posiada żadnych środków, z których byłby w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 54.864 zł. Prowadzona działalność gospodarcza – w związku z prowadzonymi postępowaniami, na chwilę obecną jest zawieszona, co wiąże się z tym, że skarżący nie uzyskuje żadnego przychodu. Majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 1,21 ha oraz udział 1/10 w nieruchomości leśnej o powierzchni 2,48 ha został zajęty przez Urząd Skarbowy. Zabezpieczeniu poddano również konta bankowe oraz należności z tytułu zwrotu VAT. Skarżący podniósł, że nie podjął żadnej innej pracy zarobkowej i pozostaje na utrzymaniu dzieci. Wskazał też, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie pracuje i jest na utrzymaniu jego i dzieci. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenie o jego sytuacji majątkowej budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Treść wniosku utrudnia w znacznej mierze określenie faktycznych źródeł dochodu Skarżącego, który twierdzi, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i nie osiąga wraz z żoną żadnych dochodów, majątek nieruchomy oraz konto bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy, a poza tym nie posiada innego majątku czy też oszczędności i pozostaje na utrzymaniu syna, u którego mieszka. Z powyższego ma wynikać, że Skarżącego i jego żonę utrzymują dzieci. Strona nie wskazuje jednak, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, u którego mieszka. Nieznane są ponadto wydatki Skarżącego. Nieznane są również dochody i wydatki jego syna. W ocenie Sądu, sposób sformułowania wniosku i informacje zawarte w sprzeciwie, stanowiące w gruncie rzeczy powtórzenie oświadczenia złożonego 23 lutego 2015 r. - pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie przedstawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, a wskazał jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej kondycji finansowej. Może to świadczyć o tym, że dysponuje środkami, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika Skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r., I FZ 164/15 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał, że przy rozpoznawaniu złożonego wniosku uwadze Sądu pierwszej instancji umknęło, że okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Jednakże Sąd I instancji nie skorzystał z możliwości skierowania do Skarżącego wezwania o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. i odgórnie przyjął, że Skarżący nie przestawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej. Jednocześnie NSA wskazał, że nie ulega oczywiście wątpliwości, że oświadczenia strony zawarte w przedmiotowym wniosku nie stanowią wystarczającej przesłanki przemawiającej za zasadnością wniosku i trudno na ich postawie stwierdzić, w jakim stopniu wpływają one na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, jednakże, jak już wyżej wskazano, dla takich sytuacji ustawodawca przewidział tryb, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. celem uzupełnienia tego oświadczenia. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, Sąd pierwszej instancji powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które umożliwiłyby dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając wniosek, na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżący został wezwany do udokumentowania wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z jednoczesnym: - podaniem wysokości uzyskiwanych dochodów przez Skarżącego i wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - wyjaśnieniem, czy wnioskodawca posiada samochód osobowy, jeżeli tak wskazaniem marki, roku produkcji oraz kosztów jego eksploatacji, - podaniem wysokości poszczególnych wydatków (prąd, woda, telefon, czynsz, zakup żywności, raty spłacanych kredytów, lekarstw - wyjaśnieniem w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (żona, dzieci) posiadają rachunki bankowe, w przypadku ich posiadania przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków. Skarżący został jednocześnie pouczony, że niezłożenie wymaganych oświadczeń i dokumentów skutkować może odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z dnia 23 lipca 2015 r., Skarżący oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów, co potwierdza informacja PIT za czerwiec 2015 r. Zaznaczył, że żona nie posiada żadnych rachunków bankowych, zaś jego rachunki bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy. Oświadczył także, że nie posiada samochodu osobowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania sądowego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i rodzinną. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie ograniczył się do oświadczenia, które nie wniosło niczego nowego do oceny jego sytuacji majątkowej w porównaniu do tej przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności Skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów (za wyjątkiem kserokopii PIT 5 -L za czerwiec 2015 r.) świadczących o wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatkach czy posiadanych rachunkach bankowych. Owszem, z oświadczenia Skarżącego wynika, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej (dowód – kserokopie PIT 5-L za czerwiec 2015 r.) jednakże nie świadczy to o tym, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. W szczególności Skarżący nie przedstawił zaświadczenia, że on lub (i) też jego małżonka są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, dowodów skazujących z jakiego tytułu korzystają z ubezpieczenia zdrowotnego, zeznań PIT z tytułu osiągniętego przychodu za 2014 r., dokumentów (rachunków) potwierdzających miesięczne wydatki, wysokości spłacanych kredytów czy też wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego. Fakt, że rachunki te zostały, jak twierdzi Skarżący zajęte przez urząd skarbowy, nie oznacza że Skarżący nie mógł wystąpić do banku o wystawienie wyciągów z tychże rachunków i przedłożyć ich sądowi. Złożone w piśmie z dnia 23 lipca 2015 r. oświadczenia Skarżącego w żadnym zakresie nie usuwają wątpliwości dotyczących wiarygodności oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej Skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem NSA w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2015 r. wyraźnie stwierdził, że nie ulega oczywiście wątpliwości, że oświadczenia strony zawarte w przedmiotowym wniosku nie stanowią wystarczającej przesłanki przemawiającej za zasadnością wniosku i trudno na ich postawie stwierdzić, w jakim stopniu wpływają one na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Tym samym należało stwierdzić, że mimo prawidłowego wezwania skierowanego do Skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a., w dalszym ciągu istnieją poważne wątpliwości w zakresie wiarygodności oświadczeń składanych przez Skarżącego, które uniemożliwiają przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że powyższe stanowisko jest także prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, NSA stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, sposób sformułowania wniosku i informacje zawarte w oświadczeniu z dnia 23 lipca 2015 r. pozwalają na stwierdzenie, że Skarżący nie przedstawił, mimo wezwania do nadesłania konkretnych dokumentów, wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, co uniemożliwiało pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.