I SA/Bk 23/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Decyzjami z [...] października 2008 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił odpowiedzialność J. J. (dalej powoływany również jako skarżący) jako spadkobiercy części gospodarstwa rolnego za zaległości składkowe zmarłej siostry J. J. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 1996 r. do IV kwartału 1997 r. w kwocie 816,50 zł i za okres od I kwartału 1998 r. do IV kwartału 2007 r. w kwocie 4.459,50 zł, z czego odsetki za zwłokę wynosiły 2.215,00 zł. Na wniosek skarżącego, ze względu na jego trudną sytuację materialną organ w decyzji z [...] grudnia 2009 r. umorzył część zadłużenia w postaci odsetek, w pozostałym zaś zakresie wniosku nie uwzględnił. Decyzja ta została utrzymana w mocy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei WSA w Białymstoku, prawomocnym wyrokiem z 5 maja 2010 r. I SA/Bk 124/10, oddalił skargę J. J. na decyzję wydaną w postępowaniu odwoławczym. W piśmie z 24 września 2010 r. skarżący zwrócił się z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości zmarłej siostry, uzasadniając, że jest w trudnej sytuacji materialnej i finansowej spowodowanej niskimi dochodami z gospodarstwa rolnego, brakiem innych źródeł dochodu, a także poniesieniem strat związanych z upadkiem klaczy. Decyzją z [...] października 2010 r. znak [...] Prezes KRUS wskazując m.in. na treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), umorzył należności niezabezpieczone hipoteką za okres od III kwartału 2003 r. do IV kwartału 2007 r. w kwocie 1.100,40 zł. Jednocześnie odmówił umorzenia pozostałych należności. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS w decyzji z [...] grudnia 2010 r. znak [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że skarżący czerpie dochody z gospodarstwa rolnego nabytego po zmarłej siostrze. Ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, posiadającą dochód z emerytury. Skarżący nie posiada zobowiązań wobec innych instytucji i nie korzysta z pomocy społecznej. Wszelkie konieczne nakłady finansowe związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym związane z naprawą dachu, który uległ zniszczeniu na skutek upływającego czasu, nie stanowią w ocenie organu podstawy do umorzenia należności. Zdaniem organu, zdarzenie losowe, jakim był upadek klaczy, ograniczyło jednak możliwości płatnicze skarżącego, co stanowi podstawę do częściowego umorzenia zadłużenia. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że sytuacja materialna strony, co prawda trudna, niemniej jednak pozwala na spłatę pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. W piśmie z 15 grudnia 2010 r. zatytułowanym "Prośba", skarżący zakwestionował wysokość należności umorzonych decyzją z [...] października 2010 r. Jego zdaniem, w związku z rozliczeniem odsetek powinna zostać również wydana decyzja o ich wysokości. Skarżący wskazał, że zmuszony jest złożyć skargę do Sądu. W kolejnych pismach kierowanych do Sądu skarżący wyraził pogląd, że za okres, kiedy postępowanie było prowadzone, nie powinny być naliczane odsetki. Dodał, że wyjaśnienie sprawy leży w gestii KRUS, a nie Sądu. Wskazał także, że po otrzymaniu decyzji z [...] grudnia 2010 r. wystąpił z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty, który został uwzględniony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie podnosząc, że nie dotyczy ona decyzji, do której wydania organ byłby zobowiązany na podstawie przepisów prawa. Wskazał, że wskazywana przez skarżącego decyzja o wysokości odsetek nie może zostać wydana. Alternatywnie Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja Prezesa KRUS z [...] grudnia 2010 r. jest zgodna z prawem. Analizując treść pism kierowanych do KRUS oraz do Sądu należało przyjąć, że J. J. kwestionuje decyzję wydaną w związku z wnioskiem o umorzenie należności składkowych zmarłej siostry z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Co prawda w piśmie z 21 marca 2010 r. wskazał on na błędne przekazanie skargi przez KRUS do Sądu, jednak wcześniej wyraźnie odwoływał się do wydanych w tej sprawie decyzji z [...] października 2010 r. i [...] grudnia 2010 r. kwestionując wysokość umorzonych należności i twierdził, że "jest zmuszony złożyć skargę do Sądu". Skarga ta nie została cofnięta. W takim stanie rzeczy Sąd dokonał kontroli decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2010 r. Kontroli tej dokonano mając na uwadze, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zauważenia wymaga, że zgodnie z mającym zastosowanie w tej sprawie przepisem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie - tzw. "luz decyzyjny" - polegający na możliwości (a nie konieczności, obowiązku) umorzenia tych należności. Z uznaniem administracyjnym, a więc możliwością wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia, mamy jednak w tego typu sprawach do czynienia dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197). W toku postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie należności, skarżący uzasadniał swoje żądanie trudną sytuacją materialną, wskazując, że spłacenie istniejących należności przekracza jego możliwości finansowe. Organ rozpatrujący sprawę wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny. W sprawie ustalono, że skarżący rzeczywiście znajduje się w takiej sytuacji, która ogranicza jego możliwości płatnicze. Wzięto pod uwagę okoliczność utraty klaczy i częściowo umorzono zadłużenie. Ponadto w wyniku wizytacji przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego ustalono, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która pobiera świadczenie emerytalne z KRUS oraz, że nie posiada innych członków rodziny na utrzymaniu. Ponadto skarżący nie posiada zobowiązań finansowych w stosunku do innych instytucji oraz nie korzysta z pomocy społecznej. W tej sytuacji oraz wobec zastosowanej już wobec strony ulgi w spłacie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zmarłej siostry (zob. decyzja z [...] stycznia 2010 r. znak [...] i wyrok WSA z 5 maja 2010 r., I SA/Bk 124/10), organy zasadnie oceniły sytuację skarżącego, przyjmując, że nie jest na tyle trudna, aby nie pozwalała na spłatę pozostałej części zadłużenia w układzie ratalnym. Trafnie przy tym oceniono, że wydatek strony na naprawę dachu, stanowi normalną konsekwencję prowadzenia działalności rolniczej i nie uzasadnia umorzenia zaległości. Przedmiotowe zniszczenie dachu było, jak ustalono, następstwem upływu czasu, a nie zdarzeń losowych i nie stanowi ważnego interesu, o którym mowa w art. 41a ust. 1 o ubezpieczeniu społecznym rolników. W świetle tych okoliczności uznać należało, że decyzja o odmowie umorzenia części należności jest uzasadniona, nie wykracza poza swobodę uznania administracyjnego i nie nosi znamion dowolności. Jednocześnie wskazać trzeba, że organ pierwszej instancji w wydanej decyzji - dla potrzeb niniejszego postępowania - stwierdził, że kwota należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ciążących na skarżącym na dzień złożenia wniosku o ich umorzenie wynosiła 3.673,00 zł, z czego należność główna wynosiła 3.061,00 zł, a odsetki 612,00 zł. W wyniku częściowego uwzględnienia wniosku umorzone zostały należności w wysokości 1.100,40 zł, z czego należność główna wynosiła 916,40 zł, a odsetki 184 zł. W rozpatrywanej sprawie organ nie miał natomiast obowiązku określenia wysokości odsetek w odrębnej decyzji, albowiem stosownie do art. 53 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 40a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to rolnik nalicza odsetki za zwłokę od składek nieopłaconych w terminie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.