I SA/Bk 240/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 14 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. W. PHU O. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2001 r. p o s t a n a w i a : odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. K. W. (dalej także jako "Skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego (k. 32). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada środków pieniężnych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Ponadto wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką dzieci. Źródło utrzymania rodziny wnioskodawcy stanowi dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej z żoną, w formie spółki cywilnej pod nazwą Salon [...] "M" s.c. M. i K. W., w której Skarżący ma udział w wysokości 5%. Pozostałe 95% udziałów posiada żona. Aktualna sytuacja majątkowa spółki jest trudna, gdyż przychód spółki od stycznia 2009 roku do czerwca 2009 roku wyniósł około 18.500,81 zł. Po odliczeniu kosztów (opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie, biuro rachunkowe, wynagrodzenia dla pracowników, zakup towarów handlowych i materiałów) spółka cywilna wykazuje stratę. W czerwcu 2009 roku strata ta wyniosła łączne około 27.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o pow. 120 m2 wraz z wydzieloną siedzibą firmy również o pow. 120 m2, nieruchomość rolna o powierzchni około 7 ha, a także dwa samochody osobowe wyprodukowane w 2009 r. - Honda oraz Renault – zakupiony dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu swego wniosku Skarżący wskazał, iż sytuacja finansowa jego spółki jest słaba, bowiem na rynku otwierane są kolejne zakłady kosmetyczne i fryzjerskie. Nadto wnioskodawca podniósł, że nie ma żadnych rezerwowych środków płatniczych, czy też możliwości uruchomienia kredytów oraz, ze aktualnie ma zaciągnięty kredyty w banku [...] na kwotę 80.000 zł Dodatkowo Skarżący podkreślił, iż miesięcznie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna - 263,89 zł, telefon – 156,26 zł, pozostałe media - 235,36 zł, zakup żywności – 300 zł na osobę, zakup środków czystości i ubrań – 200 zł na osobę, eksploatacja samochodów – 500 zł (pismo z 25 sierpnia 2009 r.). Wnioskodawca również podniósł, iż nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazał, iż bieżące utrzymanie rodziny pokrywane jest z prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą Salon [...] "M" s.c. M. i K. W. Wnioskodawca nie prowadzi działalności rolniczej i nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu, nie posiada też żadnych maszyn rolniczych. W listopadzie 2008 roku otrzymał jednak dopłatę z Unii Europejskiej na posiadaną nieruchomość rolną w wysokości około 3.000 zł. Końcowo K. W. wskazał, iż aktualnie wspólnie z żoną spłaca dwa kredyty: 30.000 zł – wysokość miesięcznych rat wynosi 1.345 zł spłacanych do lutego 2011 roku oraz 50.000 zł – wysokość miesięcznych rat wynosi 1.594 zł spłacanych do czerwca 2012 roku (k. 45). Wraz ze złożonym wnioskiem Skarżący przedłożył rozliczenie działalności spółki cywilnej za 6 miesięcy 2009 r., obliczenia do deklaracji na podatek dochodowy za miesiąc czerwiec 2009 r., potwierdzenie salda rachunku bankowego spółki cywilnej, kserokopie rachunków i faktur dokumentujących wysokość części ponoszonych wydatków, zestawienie obrotów i sald spółki z banku [...] za okres maj – sierpień 2009 r. oraz harmonogram spłat zaciągniętych kredytów. Postanowieniem z dnia 9 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Od rozstrzygnięcia referendarza sądowego Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł sprzeciw, w którym podtrzymał dotychczasowe stanowisko przedstawione we wniosku. Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, sytuacja, w jakiej znajduje się K. W. wskazuje, że spełnia on warunki konieczne do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2009 r. w całości. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako p.p.s.a.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy Skarżący jest reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia 28 sierpnia 2008 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane. W świetle brzmienia art. 246 § 3 p.p.s.a. pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do regulacji z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi, bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu okoliczności przytoczone przez Skarżącego w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie stanowią dostatecznego uzasadnienia do przyznania jemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja materialna Skarżącego pozwala na poniesienie kosztów postępowań sądowoadministracyjnych, nie tylko w niniejszej sprawie, które to kształtują się w wysokości 1783,00 zł należnych od wpisu do skargi, ale również w sprawach z skargi jego żony - wpis w kwocie 1117,00 zł, w sprawie sygn. akt I SA/Bk 239/09), oraz wpis w kwocie 863 zł w sprawie sygn. akt I SA/Bk 238/09). W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał bowiem, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dwójką dzieci. Źródłem utrzymania ich czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą Salon [...] "M" s.c. M. i K. W., którego 5% udziałowcem jest Skarżący zaś 95% udziałów należy do żony. Jednakże, jak wynika z rozliczenia za miesiące od stycznia do czerwca 2009 r. prowadzona działalność gospodarcza przynosi jedynie straty – łącznie około 27.380 zł. Ponadto Skarżący, mimo, iż nie prowadzi działalności rolniczej, w 2008 r. otrzymał dopłaty do gruntów rolnych z Unii Europejskiej w kwocie około 3000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 120 m2 oraz siedziba spółki cywilnej Salon [...] "M" s.c. M. i K. W. również o powierzchni 120 m2, nieruchomość rolna o powierzchni około 7 ha, a także samochody: Honda oraz Renault – zakupiony dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej w spółce cywilnej, oba rok produkcji 2009. Wskazane przez Skarżącego wydatki wynoszą łącznie 3 155,51 zł miesięcznie, tj. energia elektryczna - 263,89 zł, telefon – 156,26 zł, pozostałe media - 235,36 zł, zakup żywności – 300 zł na osobę, zakup środków czystości i ubrań – 200 zł na osobę, eksploatacja samochodów – 500 zł. Jednocześnie w piśmie z 25 sierpnia 2009 r. (k-44) Skarżący wskazał, iż bieżące utrzymanie rodziny pokrywane jest z działalności gospodarczej pod nazwą Salon [...] "M" s.c. M. i K. W., która jak wynika z rozliczenia za 2009 r. dołączonego do wniosku (PPF), przynosi straty. Ponadto rodzina Skarżącego spłaca dwa kredyty, których miesięczne raty w sumie wynoszą 2.939 zł. Skarżący wyjaśnił także, że nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności. Dokonując analizy wniosku Skarżącego i złożonych do sprawy dokumentów oraz okoliczności podniesionych w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego należy stwierdzić, iż sytuacja majątkowa Skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem faktycznym. Z jednej strony Skarżąca wskazuje, iż nie uzyskuje żadnych zysków z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej a nawet ponosi stratę w kwocie około 4 300 zł miesięcznie (26 019,81 zł: 6 miesięcy), z drugiej zaś jego miesięczne wydatki, na utrzymanie rodziny oraz spłatę bankowych kredytów zamykają się kwotą ponad 6 000 zł. Dodatkowo Skarżący oświadczył we wniosku oraz sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, że nie posiada żadnych oszczędności. Co ciekawe, Skarżący jednocześnie wskazuje, iż jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest prowadzona działalność gospodarcza pod nazwą Salon [...] "M" s.c. M. i K. W. oraz, że Skarżący nie posiada już znaczących środków pozwalających na pokrycie wpisu. Powyższe twierdzenia pozostają w wewnętrznej sprzeczności i przeczą zasadom doświadczenia życiowego, albowiem nie posiadając żadnych oszczędności i znaczących środków finansowych nie sposób wydatkować kwot rzędu 6000 zł miesięcznie na utrzymanie rodziny przy jednoczesnym wykazywaniu straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4300 zł. Przyjąć zatem należy, iż przedstawione okoliczności odnośnie dochodów Skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, niepubl.). Zaakcentować również należy, iż żona Skarżącego kredyty w łącznej kwocie 80 000 zł zaciągnęła w lutym i maju 2009 r., a zatem w okresach, w których prowadzona działalność gospodarcza przynosiła już straty. Tym samym przyjąć należy, iż sytuacja majątkowa rodziny Skarżącego jest na tyle dobra, że jego żona – M. W., działając racjonalnie liczyła się z koniecznością spłaty rat zaciągniętych kredytów (około 3000 zł miesięcznie) ponosząc jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą zaś być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadaniem Internetu, czy też utrzymaniem dwóch samochodów, jak należy przypuszczać z roku ich produkcji zakupionych w 2009 r.) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" - postanowienie z dnia 9.02.2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenie w zakresie wysokości osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.