I SA/Bk 241/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2012 r. sprawy ze skargi U. P. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 06.2001 r. do 07.2001 r. i od 05.2003 r. do 06.2003 r. oraz odmowy umorzenia składek za okres od 07.2003 r. do 10.2003 r. oddala skargę Decyzją z [...] sierpnia 2011 r., nr [....] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku Pana U. P. N. (w dalszej części zwanego jako "Skarżący"), utrzymał w mocy wydaną w I instancji decyzję z [...] kwietnia 2011 r., nr DDR [...], odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za poszczególne okresy 2001 i 2003 r. w łącznej kwocie 9.186,14 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 4 listopada 2011r., I SA/Bk 363/11 uchylił obie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd stwierdził, że organy nie dokonały analizy wystąpienia przypadków całkowitej nieściągalności należności, tj. nie przeprowadziły postępowania w tym kierunku. Ponadto Sąd uznał, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego przyjmując, że kwota 200 zł, jaka pozostaje Skarżącemu po opłaceniu miesięcznych wydatków, pozwala na spłatę zadłużenia wobec ZUS w wysokości ok. 10.000 zł. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2012r., nr [...] umorzył Skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.454,12 zł i odmówił umorzenia pozostałych należności z tego tytułu w łącznej kwocie 4.732,02 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] maja 2012r., nr [...]. Prezes ZUS uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 1 – 3 w zw. z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., w dalszej części powoływana w skrócie "u.s.u.s."), a także w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), które umożliwiałyby umorzenie ciążących na Skarżącym należności w całości. Organ zauważył, że w 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. M. umorzył prowadzoną wobec Skarżącego egzekucja zaległych składek. Nie oznacza to jednak, że zachodzi całkowita nieściągalność tych należności, gdyż Skarżący uzyskuje obecnie świadczenie w postaci renty inwalidzkiej, z którego może być prowadzona egzekucja, lub z której Skarżący mógłby dobrowolnie uiszczać zadłużenie w systemie ratalnym. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, że Skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu nieopłaconych składek wobec poszczególnych funduszy. Organ przyznał, że zapłata zadłużenia z uwagi na jego wysokość może przyczynić się do pogorszenia sytuacji Skarżącego, jednak nie stanowi to wystarczającego powodu do umorzenia długu w całości, a dodatkowo spłata jest możliwa w formie dobrowolnych wpłat lub w ramach układu ratalnego. W złożonej do Sądu skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z [...] maja 2012 r. Skarżący podniósł, że organ wydał to rozstrzygniecie bez dokładnego rozpatrzenia i uwzględnienia wszystkich okoliczności i dokumentów. Wskazał, że w grudniu 2011 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Ponadto prowadzona w 2005 r. egzekucja wykazała, że nie jest w stanie uregulować długu. Zarzucił, że ZUS nie domagał się od niego spłaty zaległości w czasie, gdy pracował. Skarżący wskazał, że opłacenie należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarzucił też organowi, że nie uwzględnił wyroku WSA oraz faktu braku możliwości zarobkowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W dodatkowym piśmie procesowym z [...] sierpnia 2012 r. Skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w skardze oraz wskazał, że jego sytuacja zdrowotna uległa dalszemu pogorszeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania tutejszego Sądu. Uchylając obie decyzje Prezesa ZUS Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 4 listopada 2011 r., w sprawie o sygn. I SA/Bk 363/11 nakazał organowi rozważenie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności i ocenę w granicach uznania administracyjnego, czy istnieje możliwość umorzenia należności oraz ponowną ocenę wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, przy uwzględnieniu dokonanej przez Sąd wykładni. W myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Orzekając ponownie w tej sprawie Sąd stwierdza, że organ w sposób prawidłowy odniósł się do wytycznych i zarzutów Sądu, zawartych w wyroku z 4 listopada 2011 r., a wydane w tym zakresie decyzje nie naruszaja prawa. W szczególności organ wnikliwie rozważył kwestię całkowitej nieściągalności należności. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem zasad określonych w ust. 2-4 tego artykułu. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustawodawca wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki, w których zachodzi owa całkowita nieściągalność zostały określone w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność zachodzi m.in. w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Analizując kwestię zaistnienia powołanej przesłanki organ prawidłowo ustalił, że zadłużenie Skarżącego wobec ZUS istotnie było przedmiotem egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. M. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z [...] czerwca 2005 r. wobec bezskuteczności egzekucji. Organ stwierdził jednak, że od tego czasu upłynęło już ponad 5 lat, a przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwalają na ponowne wszczęcie egzekucji po ujawnieniu majątku zobowiązanego lub źródeł dochodu (art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, t.j. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Stwierdzenie, że Skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu renty inwalidzkiej, z którego wcześniej nie prowadzono egzekucji, oraz fakt, że od umorzenia egzekucji minęło ponad 5 lat w ocenie Sądu upoważniało organ do przyjęcia, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W sprawie nie budzi zaś wątpliwości, że w przypadku Skarżącego nie występuje też żadna z pozostałych wymienionych w tym przepisie okoliczności. Organ rozważył też przesłanki umorzenia wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W przepisie § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje się, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również, w myśl tego przepisu, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powołany przepis rozporządzenia daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta ma jednak niewątpliwie charakter uznaniowy. Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza bowiem w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, lecz pozostawia to uznaniu organu. Ustawodawca zastrzegł bowiem, że w przypadku wystąpienia wymienionych w przepisie sytuacji Zakład może umorzyć należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie, w wyniku ponownej analizy przesłanek umorzenia wymienionych w § 3 ust. 1 ww rozporządzenia organ uznał za zasadne częściowe umorzenie zaległości Skarżącego, tj. do kwoty 4.454,12 zł. Umarzając część należności i odmawiając umorzenia w pozostałym zakresie organ uwzględnił pogarszający się stan zdrowia Skarżącego, stały dochód w postaci renty inwalidzkiej oraz to, że Skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, fakt orzeczenia trwałej całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem organu, okoliczności te nie uzasadniają jednak umorzenia należności w całości. W ocenie Sadu, takie rozstrzygniecie sprawy mieści się w granicach uznania administracyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes ZUS ocenił możliwość zastosowania w tej sprawie zarówno przepisów art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, jak i przepisów cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można zgodzić się ze Skarżącym, że organ nie dokonał prawidłowej i wszechstronnej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w przepisach cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przeczy temu treść uzasadnień decyzji wydanych w obu instancjach. Organ, przywołując normatywne przesłanki umorzenia należności ZUS, odniósł je do sytuacji osobistej i materialnej Skarżącego. Wskazał, że Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskuje, co prawda niewielkie, ale stałe dochody z tytułu pobieranego świadczenia rentowego, korzysta też z pomocy opieki społecznej uzyskując zasiłek celowy. Organ odniósł się też do stanu zdrowia Skarżącego i faktu orzeczonej trwałej całkowitej niezdolności do pracy przez Lekarza Orzecznika ZUS orzeczeniem z [...] grudnia 2011 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a jego ocena mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.