I SA/Bk 242/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lipca 2010 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek na FUZ oddala skargę Decyzją z [...] stycznia 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., rozpatrując wniosek Pana W. S. (dalej również jako Skarżący, Wnioskodawca), odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek na FUS za II 2000 r. w kwocie 417,00 zł, FUZ za XII 1999 r. - VIII 2002 r. w kwocie 4.021,00 zł i FP za II 2000 r. w kwocie 30,00 zł. Z kolei w zakresie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek na FUZ za III, VIII, X, XI 1999 r. organ umorzył postępowanie z uwagi na fakt wygaśnięcia zobowiązania z powodu przedawnienia. Organ przyjął, iż nie zachodzą uzasadnione przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). Podniósł, że nie prowadzono jeszcze egzekucji. Ponadto istnieje majątek o wartości znacznie przekraczającej wysokość należności z tytułu składek. Organ ustalił, że Wnioskodawca jest wraz z małżonką współwłaścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w B. P. Ponadto małżonkowie są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego położonego w B.. Wnioskodawca jest także współwłaścicielem samochodu marki [...], rok produkcji 1993. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Zakład podniósł, że Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o sytuacji materialnej, wystąpieniu schorzeń o przewlekłym charakterze uniemożliwiającym spłatę zadłużenia, potwierdzających całkowitą niezdolność strony do podjęcia zatrudnienia, czy też potwierdzających fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...]uchylił ww. decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek wobec FUS za II 2000 r., wobec FUZ za okres: XII 1999 r. - II 2000 r. i wobec FP za miesiąc II 2000 r. w kwocie łącznej 884,00 zł i umorzył postępowanie pierwszej instancji z powodu wygaśnięcia zobowiązania wskutek jego przedawnienia. W pozostałym zakresie, odmawiającym umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek wobec FUZ za okres: III 2000 r. - VIII 2002 r. w łącznej kwocie 3.584,00 zł, Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes ZUS potwierdził, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s., bowiem nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, układowe lub upadłościowe wobec jego osoby. Strona posiada majątek zarówno ruchomy, jak i nieruchomy, z którego możliwa jest egzekucja należności z tytułu składek. Nie jest więc oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Prezes ZUS potwierdził również, że Skarżący nie wykazał przesłanek z cytowanego rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Dodał, że Skarżący miał możliwość brania czynnego udziału w toku prowadzonego postępowania. Nie przedłożył jednak żadnych dokumentów. Wobec powyższego Zakład wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające celem ustalenia jego stanu majątkowego. Odnosząc się do zarzutów, iż przez 9 lat Zakład nie podjął kroków w celu wyjaśnienia sprawy dotyczącej prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, organ odwoławczy wskazał, że to na Skarżącym jako osobie prowadzącej działalność - ciążył obowiązek przesyłania do Zakładu dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. Zakład nie był w stanie ustalić prawidłowego salda, ponieważ na koncie płatnika składek brak było prawidłowych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. Dopiero w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w 2008 r. ustalono faktyczny okres prowadzenia działalności gospodarczej. Natychmiast po wyjaśnieniu wszelkich okoliczności Zakład wezwał stronę do zapłaty długu, wskazując, że możliwe jest rozłożenie go na raty. Poza tym Prezes ZUS stwierdził, że okoliczność ta - jako nie odnosząca się do stanu majątkowego i rodzinnego - nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Reasumując organ wskazał, że spłata zaległości wobec ZUS nie doprowadzi do sytuacji, w której Skarżący nie będzie miał środków na utrzymanie rodziny. W zaskarżonej decyzji Zakład wskazał, iż spłata zadłużenia możliwa jest w układzie ratalnym, dostosowując ich ilość oraz wysokość do obecnych możliwości finansowych strony. Ponadto wnosząc o umorzenie odsetek Skarżący wskazał, że jest w stanie dokonać spłaty należności głównej w systemie ratalnym. W skardze złożonej do tut. Sądu Pan W. S. zarzucił decyzji Prezesa ZUS naruszenie zasad praworządności i wniósł o stwierdzenie jej nieważności bądź ewentualnie o jej uchylenie w całości. Skarżący kwestionując postępowanie organu, który z urzędu wszczął postępowanie w celu ustalenia jego stanu majątkowego podniósł, że na podstawie art. 61 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 z późn.zm.) organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony, jednak uprzednio Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie takie umorzyć. Ponadto Skarżący zakwestionował postępowanie organu, który przez 9 lat nie podjął kroków w celu wyjaśnienia sprawy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jego zdaniem ZUS powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w 1999 r., kiedy to pojawiły się na koncie nieprawidłowości w postaci wpłat, których nie można było powiązać z dokumentami zgłoszeniowymi i rozliczeniowymi. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (zob. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07LEX nr 368197, wyrok WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. W tego typu sprawach organ administracji jest więc zobowiązany do wszechstronnego rozważenia (oceny), w świetle całokształtu materiału sprawy, czy nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Wyniki tej oceny muszą zostać należycie uzasadnione, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i przeciw wystąpieniu przesłanek warunkujących zastosowanie omawianej ulgi. W szczególności organy powinny z należytą starannością przekazać stronie motywy, jakimi kierowały się przy wydawaniu decyzji odmawiającej umorzenia. Motywy te muszą znajdować logiczne uzasadnienie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ rozważył przesłanki całkowitej nieściągalności należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) i słusznie przyjął, że owa całkowita nieściągalności należności nie występuje. Wywody organu o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Słusznie organ zauważył, że nie została nawet wszczęta egzekucja administracyjna należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazano przy tym, że strona posiada udziały w nieruchomości, pozwalające na przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności w drodze egzekucji. Dlatego też trudno jest mówić o zaistnieniu stanu całkowitej nieściągalności tych należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co wyłącza możliwość ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym przypadku szczegółowe zasady umarzania tych należności reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § 3 ust. 1 rozporządzenie wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowo wymienia się przypadki, które wskazują na takie okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Cytowane przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek wykazania wymienionych w rozporządzeniu przesłanek spoczywa na składającym wniosek o umorzenie należności. Skarżący w toku prowadzonego postępowania zachowywał się jednak biernie, nie przedkładając żadnych dokumentów wskazujących na wystąpienie przesłanek do umorzenia należności. Z tego powodu organ z urzędu podjął kroki w celu pozyskania dowodów świadczących o sytuacji materialnej Wnioskodawcy. Nie oznacza to jednak, jak zdaje się to odczytywać Skarżący, że w sprawie tej postępowanie zostało wszczęte z urzędu bez jego wymaganej zgody. Wbrew stanowisku Skarżącego, postępowanie w sprawie wszczęte zostało na jego wniosek datowany na [...] lipca 2009 r. Natomiast część czynności tego postępowania została podjęta z urzędu, jak to już wyżej zauważono z powodu biernej postawy strony. Efektem tych czynności było zaś uzyskanie informacji o dochodzie osiągniętym przez Skarżącego i jego małżonkę za 2007 i 2008 r., o posiadanych przez małżonków S. nieruchomościach i ruchomościach. W takich okolicznościach Sąd za prawidłową uznaje ocenę sytuacji materialnej Skarżącego, która nie wskazuje, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał ponadto przesłanki istnienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy nie wynika, również aby Skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, co uzasadniałoby umorzenie ww. należności. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Należy, więc uznać, że mieści się ono w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W tej sprawie organ administracyjny prawidłowo ocenił sytuację Skarżącego pod kątem przesłanek wymienionych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych jak też w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. Sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała zastosowanie wnioskowanego umorzenia. Istnieje jednak możliwość zawarcia układu ratalnego, pozwalającego na stopniowe zmniejszenie zadłużenia wobec ZUS, na co zresztą organy zwróciły uwagę w niniejszej sprawie. Odnosząc się do twierdzeń dotyczących braku winy Skarżącego w powstaniu zadłużenia Sąd zauważa, że w świetle brzmienia cytowanych wyżej przepisów, okoliczności powstania zaległości nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu o udzielnie ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Głównym punktem odniesienia jest natomiast aktualna sytuacja życiowa zobowiązanego, która została przez organy zbadana w aspekcie przesłanek umorzenia. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, orzeczono jak w sentencji, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).