I SA/Bk 246/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wobec FUS, FUZ oraz FP za okres od listopada 1999 r. do lipca 2000 r., wrzesień 2000 r., czerwiec 2001 r, lipiec 2001 r., od czerwca 2002 r. do września 2002 r., od maja do sierpnia 2003 r., od kwietnia 2004 r. do stycznia 2005 r. oraz za grudzień 2007 r. oddala skargę. Pismem z [...] grudnia 2008 r. Pan J. S. (dalej również jako Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z ponowną prośbą o umorzenie niespłaconych, zaległych należności. Skarżący podał, że od dnia złożenia poprzedniego wniosku w tym przedmiocie, który nie został uwzględniony, a skarga na decyzję ZUS została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu i zgodnie z zaleceniami lekarzy, zabroniona jest praca wszelkiego rodzaju. Skarżący wskazał, że prowadzi działalność sezonową – sprzedaż części do maszyn rolniczych, głównie w sezonie żniwnym. Dochody z tego tytułu wystarczają jedynie na opłacanie bieżących składek ZUS, leków oraz przeżycie do następnego sezonu. Decyzją z [...] lutego 2009 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP za okres: listopad 1999 r. - lipiec 2000 r., wrzesień 2000 r., czerwiec 2001 r. - lipiec 2001 r., czerwiec 2002 r. - wrzesień 2002 r., maj 2003 r. - sierpień 2003 r., kwiecień 2004 r. - styczeń 2005 r., grudzień 2007 r. w wysokości łącznej 8.691,16 zł. Organ pierwszej instancji przyjął, iż nie zachodzą uzasadnione przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). Organ uwzględnił wysokość zobowiązań, dotychczasowy brak prowadzonej egzekucji należności z tytułu składek, a przede wszystkim możliwość spłaty należności w formie układu ratalnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaznaczył, iż istnieje możliwość przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek poprzez egzekucję z nieruchomości położonej w gminie M., której właścicielem jest Skarżący. Na nieruchomości O/ZUS w B. dokonał bowiem zabezpieczenia przedmiotowego zadłużenia w postaci wpisu hipotecznego. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Nie przedłożono bowiem jakiejkolwiek istotnej informacji potwierdzającej znaczne pogorszenie się sytuacji materialno - finansowej, czy też potwierdzającej fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ pierwszej instancji wskazał, że sam Skarżący przyznał, iż w tym zakresie jego sytuacja życiowa nie uległa zmianie. Organ ustalił, że w 2003 r. Skarżący osiągnął dochód w kwocie łącznej kwocie 4.680,26 zł, w 2004r. dochód w kwocie łącznej 4.558,01 zł, w 2005 r. dochód w kwocie łącznej 21.604,60 zł, w 2007 r. poniósł natomiast stratę w kwocie łącznej 3.961,15 zł, zaś w 2008 r. uzyskał dochód w kwocie łącznej 8.967,68 zł. Ustalono również, że poza ZUS strona posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w Banku Spółdzielczym w M. Zobowiązanie regulowane jest w ratach kwartalnych po 4.000,00 zł (ostatnia rata - korygująca wpłata w kwocie 14.000,00 zł). Przewidywany termin spłaty kredytu upłynął z dniem 31 marca 2009 r. W oparciu o powyższe oraz uwzględniając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną w przedmiocie poprzedniego wniosku strony z 24 października 2007 r. oraz wyrok WSA w Warszawie z 15 lipca 2008 r. V SA/Wa 872/08, Zakład uznał w niniejszej sprawie, iż obecna sytuacja finansowa Skarżącego pozwala na spłatę przedmiotowych należności, chociażby w ratach, bez narażenia egzystencji jego rodziny. Podkreślił, iż wcześniej strona regulowała w ten sposób zobowiązania wobec ZUS zawierając w dniu [...] czerwca 2005 r. umowę nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Nadmienił, iż istnieje możliwość renegocjacji warunków spłaty poprzez wydłużenie okresu spłaty, a przez to zmniejszenie wysokości poszczególnych rat z dostosowaniem ich wysokości do aktualnych możliwości płatniczych Skarżącego. Skarżący nie podjął jednak w tym zakresie nawet próby negocjacji warunków spłaty. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w ocenie ZUS nie potwierdził także, iż stan zdrowia strony uniemożliwia pozyskanie dochodu na spłatę przedmiotowych zobowiązań. Nie stwierdzono wobec Skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Nie stwierdzono też stopnia niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] kwietnia 2009 r. znak: [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu słusznie przyjęto, iż w sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim wysokość zobowiązań z tytułu składek w stosunku do posiadanego przez Skarżącego majątku w postaci nieruchomości położonej w gminie M. Dokonane zabezpieczenie w postaci hipoteki umożliwia przymusowe dochodzenie zobowiązań poprzez egzekucję z powyższej nieruchomości w trybie egzekucji administracyjnej lub sądowej. Ponadto prawo własności umożliwia sprzedaż nieruchomości w trybie pozaegzkucyjnym, czy też zamianę na inną, a w konsekwencji na uregulowanie przedmiotowych należności. W rezultacie posiadany majątek potwierdza wypłacalność strony. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skoro istnieje możliwość skutecznego egzekwowania przedmiotowych należności, tym bardziej należy przyjąć, iż Skarżący posiada możliwość dokonywania dobrowolnych wpłat tytułem spłaty zadłużenia bądź też w formie układu ratalnego. Zdaniem Prezesa ZUS, także przesłanki przewidujące umorzenie należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie zostały wykazane w niniejszej sprawie. Ocena możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dokonywana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu, iż występują przewidziane w przepisach prawa przesłanki do umorzenia należności. Niezadowolenie strony z powodu negatywnego rozstrzygnięcia jest oczywiste, ale nie oznacza to jeszcze, iż decyzja posiada wadę, która stanowiłaby podstawę do jej zmiany lub uchylenia. W skardze złożonej do tut. Sądu Pan J. S. wskazał, że choruje na przewlekłe choroby, o czym świadczy dokumentacja lekarska w aktach sprawy. Dodał, że ma ukończone 63 lata, nie może więc podjąć pracy na cały etat i nie jest w stanie uregulować zaległych należności ZUS. Dochody jakie uzyskuje z działalności sezonowej, trwającej 3-4 miesiące wystarczają jedynie na leki oraz utrzymanie w granicach skrajności. W związku z powyższym Skarżący prosi Sąd o wnikliwe i przychylne rozpatrzenie prośby w celu umorzenia ww. należności. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Już z przywołanych regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (zob. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07LEX nr 368197, wyrok WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. W rozpatrywanej sprawie organ rozważył przesłanki całkowitej nieściągalności należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) i słusznie przyjął, że owa całkowita nieściągalności należności nie występuje. Wywody organu o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Słusznie organ zauważył, że nie została nawet wszczęta egzekucja administracyjna należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazano przy tym, że strona posiada nieruchomości, pozwalające na przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności w drodze egzekucji. Wysokość obciążeń hipotecznych ww. nieruchomości nie przekracza wartości nieruchomości, co umożliwia odzyskanie przez ZUS zaległych należności. Dlatego też trudno jest mówić o zaistnieniu stanu całkowitej nieściągalności tych należności, co wyłącza możliwość ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym przypadku szczegółowe zasady umarzania tych należności reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § 3 ust. 1 rozporządzenie wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowo wymienia się przypadki, które wskazują na takie okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tej sprawie organ administracyjny prawidłowo ocenił sytuację Skarżącego pod kątem wymienionych przesłanek. Analizując przedstawione i udokumentowane przez stronę okoliczności, organ właściwie uznał, że stan jego zdrowia nie pozbawia go możliwości osiągania dochodu. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego stan chorobowy był diametralnie odmienny od tego, który istniał w momencie składania poprzedniego wniosku o umorzenie należności oraz aby istniała konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem jego rodziny. Z akt sprawy wynika natomiast, że w dalszym ciągu prowadzi on sezonową działalność przez okres 3-4 miesięcy w roku. Mimo więc twierdzeń Skarżącego, że jego stan zdrowia wyklucza podejmowanie jakiejkolwiek pracy, nie zakończył on jednak prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie zlikwidował tej działalności, a jedynie - z uwagi na jej sezonowy charakter - zawiesił jej prowadzenie na okres od 12 grudnia 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. Świadczy to o tym, że jego stan zdrowia nie jest na tyle trudny, aby uniemożliwiał mu osiąganie dochodu. Zdaniem Sądu, decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Samo niezadowolenia Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Cytowane przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek wskazują, że zastosowanie tego dobrodziejstwa ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Sytuacja majątkowa strony nie jest natomiast na tyle trudna, aby uzasadniała zastosowanie wnioskowanego umorzenia. Istnieje jednak możliwość renegocjowania wcześniej zawartego układu ratalnego, na co zresztą organy zwróciły uwagę w niniejszej sprawie. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, orzeczono jak w sentencji, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).