I SA/Bk 246/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant referent Mateusz Kownacki, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2005 r. do listopada 2007 r. i od czerwca 2009 r. do grudnia 2012 roku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. J. (dalej: "Skarżący") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2005-11/2007 r. i 06/2009-12/2012 r. w łącznej kwocie 25.637,34 zł. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2016 r. Organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek możliwe jest wyłącznie w oparciu o przesłanki tzw. "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), bądź na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy ł Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie"), które uzależniają umorzenie należności od spełnienia wyjątkowych okoliczności związanych z sytuacją materialną lub zdrowotną zobowiązanego i jego rodziny. Tymczasem organ ustalił, że Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 3,5471 ha położonego w miejscowości N. oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych marki S. Zdaniem organu w przypadku Skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Badając zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 Rozporządzenia organ stwierdził, że choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła, 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. Organ uznał, że w przypadku Skarżącego nie jest spełniony ten drugi element, ponieważ Skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody w postaci emerytur. Zdaniem organu odwoławczego, nie zostały spełnione też inne okoliczności, o których mowa w cytowanym rozporządzeniu. Skarżący nie udowodnił, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków na leki wizyty lekarskie organ odmówił uznania, że kwota przeznaczana na ten cel wynosi ponad pięćset złotych, gdyż Skarżący żadnego dowodu na potwierdzenie tychże wydatków, a oświadczeniu Skarżącego Zakład odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wskazując, że Państwo jest gwarantem finansowania zabezpieczenia zdrowotnego. Z tego powodu wydatki w kwocie 190 zł na wizyty lekarskie uznano za nieudowodnione. Organ uznał, że w przypadku Skarżącego nie można mówić o ubóstwie. Kwota osiąganych dochodów pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Organ podkreślił, że Skarżący oceny swojej sytuacji finansowej dokonał składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny nr [...]. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny Skarżącego, w szczególności, że części z wydatków odmówił mocy dowodowej. Organ wskazał, że pozostałe podnoszone przez Skarżącego kwestie nie zostały wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy, gdyż nie odnoszą się do stanu majątkowego i potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny. W skardze do Sądu Skarżący wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach i o zasądzenie kosztów postępowania, rozstrzygnięciu ZUS zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. – art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia poprzez przyjęcie, że zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek i odsetek, pomimo, iż Skarżący należycie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego małżonki, z którą razem zamieszkuje, ponieważ egzekwowanie zaspokojenia zaległości, do której doszło bez jego winy pozbawia go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych z uwagi na to, że oboje z małżonką cierpią na przewlekłe choroby, które powodują konieczność wzajemnego sprawowania opieki i nie pozwalają na uzyskiwanie dochodu z innych źródeł poza emeryturą, która po uiszczeniu tylko życiowo uzasadnionych i koniecznych wydatków uniemożliwia opłacenie należności wraz z odsetkami, oraz przepisów postępowania, tj. – -art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji mogło prowadzić do błędnego niezastosowania wskazanego powyżej przepisu prawa materialnego, poprzez niedokładne ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego, a także nienależyte i niewyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia i brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne zbadanie sprawy oraz udokumentowanej sytuacji życiowej i materialnej. – W uzupełnieniu skargi wyznaczony z urzędu pełnomocnik Skarżącego zarzucił skarżonej decyzji naruszenie: – art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia poprzez przyjęcie, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji gdy przeprowadzone przez organ postępowanie nie wyjaśniło w sposób dostateczny sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego żony, a więc przesłanek niezbędnych do ustalenia przez organ możliwości zastosowania instytucji umorzenia postępowania, – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz dowolne i bezpodstawne przyjęcie, iż: a) ciężar udowodnienia istnienia przesłanek stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu składek spoczywa na skarżącym jako osobie zobowiązanej, w sytuacji gdy: organ poza dowodami z dokumentów, nie przeprowadził żadnych innych dowodów, choć zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej był do tego zobowiązany, w postępowaniu administracyjnym nie funkcjonuje stosowane przez organ pojęcie "ciężar dowodu obciążający stronę postępowania", organ ustalając stan faktyczny sprawy może jedynie podnosić, że w pewnych przypadkach nie był w stanie ustalić określonych faktów ze względu na brak współdziałania strony, nie może on jednak wskazywać, że strona pewnych faktów nie udowodniła, organ powinien wykazać, że pomimo podejmowania określonych prób przeprowadzenia dowodów zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, nie udało się tego dokonać. b) zaspokojone są podstawowe potrzeby życiowe skarżącego, a spłata zaległych kwot nie spowoduje drastycznych skutków dla Skarżącego i jego rodziny, w sytuacji gdy: organ w ogóle nie przeanalizował sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, albowiem stwierdził, że Skarżący nie udowodnił jakie wydatki ponosi, organ nie podjął nawet próby ustalenia rzeczywistych wydatków Skarżącego i jego żony, c) spłata zadłużenia ratalnego nie odbywa się z poważnym uszczerbkiem dla utrzymania Skarżącego w sytuacji, gdy ze złożonego do akt sprawy oświadczenia Skarżącego jednoznacznie wynika, że z uwagi na konieczność spłacania rat objętych umową ratalną z organem, nie jest w stanie ponosić wydatków na zakup wszystkich leków, odzieży, ubrań, środków czystości lub innych nieprzewidzianych wydatków, d) złożone przez Skarżącego oświadczenie o ponoszonych przez niego i żonę wydatkach nie posiada mocy dowodowej, w sytuacji gdy organ nie zgromadził jakichkolwiek innych dowodów wskazujących na ponoszenie przez Skarżącego wydatków w innej wysokości, niż wskazanej w ww. oświadczeniu, e) Skarżący jest w stanie uzyskiwać dochody niezbędne do spłaty zaległości wobec organu, albowiem ani on ani jego żona nie są osobami przewlekle chorymi, w sytuacji gdy z zaświadczeń lekarskich wydanych w dniu 30.01.2017r. wynika jednoznacznie, iż zarówno Skarżący jak i jego małżonka są osobami przewlekle chorymi, f) posiadanie stałego źródła dochodów przez Skarżącego i jego żonę w postaci emerytur pozwala na spłatę zobowiązań wobec ZUS, w sytuacji gdy: emerytury małżonków nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków, zaś stan zdrowia zarówno Skarżącego jak i jego żony nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy umożliwiającej spłatę zobowiązań wobec organu bez uszczerbku dla utrzymania rodziny., – art. 107 § 1 i 3 k.p.s. poprzez odmówienie mocy dowodowej oświadczeniu dot. ponoszonych wydatków złożonemu przez Skarżącego i brak jakiegokolwiek logicznego uzasadnienia w tym zakresie, brak jakiegokolwiek uzasadnienia w zakresie analizy wydatków ponoszonych przez Skarżącego i jego żonę na comiesięczne utrzymanie, zawarcie w uzasadnieniu decyzji informacji dotyczących wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do Skarżącego na rzecz ZUS i jednocześnie brak w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga, jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...), nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ustawodawca w cytowanym przepisie w sposób jasny i precyzyjny wskazał sytuacje, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog ustawowych przesłanek, które uprawniają organ do podjęcia decyzji o umorzeniu zobowiązań lecz nie oznaczają jeszcze obowiązku umorzenia. Jest to bowiem decyzja uznaniowa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący nie kwestionował ustaleń organu pierwszej instancji, nie wskazywał na okoliczności, z którymi ustawodawca wiąże usprawiedliwione powody umorzenia należności. A zatem należy uznać, iż ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 3,5471 ha położonego w miejscowości N. oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych. Bez znaczenia dla sprawy umorzenia należności pozostaje okoliczność faktycznego niekorzystania z tych pojazdów, ponieważ już samo posiadanie majątku uprawnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji z tych przedmiotów celem zaspokojenia swoich należności. W tej sytuacji organ II instancji zasadnie nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] listopada 2016 r., albowiem Skarżący nie udowodnił, że w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Umorzenie należności możliwe jest także w oparciu o wyjątkową sytuację zobowiązanego lub jego rodziny, mimo niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Kwestie te reguluje wspomniane wcześniej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141 póz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Za rodzinę, o której mowa w cytowanym przepisie, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. W tym miejscu należy zaznaczyć, że umorzenie należności na tej podstawie możliwe jest tylko wówczas, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na Skarżącym jako osobie zobowiązanej. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, że jedyny dochód rodziny stanowią emerytury Pana i żony (łącznie 2.940,19 zł). Spłata zaległości odbywa się z poważnym uszczerbkiem dla utrzymania, albowiem Skarżący musi ograniczać wydatki, np. na leki. Kwotę wszystkich wydatków Skarżący oszacował na 2.912,61 zł, z czego na leki i wizyty lekarskie oświadczył, iż przeznacza miesięcznie kwotę 530 zł. Organ II instancji zasadnie, zdaniem Sądu, odmówił uznania za udowodnioną okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła i 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. W przypadku Skarżącego, na co słusznie wskazuje organ, nie jest spełniony ten drugi element, ponieważ uzyskiwane są stałe dochody w postaci emerytur. Nie są także spełnione inne okoliczności, o których mowa w cytowanym rozporządzeniu. Skarżący nie udowodnił, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie udowodnił również, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków na leki wizyty lekarskie, należy wskazać, że zasadnie organ odmawia uznania, że kwota przeznaczana na ten cel wynosi ponad pięćset złotych. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na potwierdzenie tychże wydatków, a oświadczeniu Zakład słusznie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, bowiem Państwo jest gwarantem finansowania zabezpieczenia zdrowotnego. Z tego powodu wydatki w kwocie 190 zł na wizyty lekarskie należało uznać za nieudowodnione. W decyzji z dnia [...]/11/2016 r. organ wyjaśniał już kwestie tzw. zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Są to takie potrzeby, które odnoszą się do dostatecznych, aczkolwiek skromnych warunków bytowania, których niezaspokojenie może powodować trwałe zagrożenie dla dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego (ubóstwo). W ocenie Sądu, w przypadku Skarżącego nie mamy do czynienia z ubóstwem. Kwota osiąganych dochodów pozwala rodzinie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Podkreślenia wymaga to, że oceny swojej sytuacji finansowej dokonał Skarżący składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny nr 01037100050/2015. Sąd nie znajduje podstaw do stwierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny. Zakład udzielając Skarżącemu ulgi w spłacie zaległości, wyraził zgodę na zaproponowaną kwotę raty. Niezależnie jednak od tego, Skarżący może - w przypadku pogorszenia się sytuacji materialnej - złożyć do Zakładu wniosek o zmianę warunków umowy ratalnej lub o umorzenie tych zaległości. Musi jednak wykazać, przedkładając odpowiednie dowody, że spłata zaległości w dotychczas ustalonych ratach jest niemożliwa lub niemożliwa w ogóle. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, stan majątkowy, uzyskiwane dochody zapewniające zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i spłatę zobowiązań oraz stan zdrowia, organ II instancji nie podziela Pana argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i nie znajduje uzasadnienia do zmiany decyzji. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.