I SA/Bk 260/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 września 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy oddala skargę. Wnioskiem z 30 grudnia 2010 r. Pan W. S. (dalej także jako skarżący), zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ oraz FP z uwagi na trudną sytuację materialno-finansową. Decyzją z dnia [...] lutego 2011r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ oraz FP w łącznej kwocie 12 532,59 zł w oparciu o art. 28 ust 3a i 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako "u.s.u.s.") oraz § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r. Nr 141 poz. 1365). W prowadzonym postępowaniu ustalono, iż skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu osiąga dochód w wysokości około 1000,00 zł miesięcznie oraz, że małżonka skarżącego zatrudniona jest w [...] uzyskuje wynagrodzenie (za listopad 2010 r. w wysokości 3 508,08 zł brutto, za grudzień 2010 r. w wysokości 3 470,76 zł brutto, za styczeń 2011 r. w wysokości 4 381,03 zł brutto). Organ ustalił także, że skarżący wraz z małżonką są właścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu położonego w B. Ustalono także, że skarżący posiada zadłużenie wobec [...] Bank S.A. Oddział w B. w wysokości 7 710,57 zł. Uzasadniając odmowę umorzenia zaległości, organ wskazał, że przedłożona dokumentacja medyczna potwierdziła, iż skarżący wymaga kontynuacji leczenia, jednakże jego stan zdrowia nie uniemożliwia uzyskania dochodu na podjęcie spłaty zobowiązań. Podkreślił, że nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do podjęcia zatrudnienia ani stopnia niepełnosprawności. W dalszym ciągu skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2011 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że umorzenie tych należności - zgodnie z brzmieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów - ma charakter fakultatywny - co oznacza, że organ ma prawo podjąć decyzję o ich umorzeniu, nie ma natomiast takiego obowiązku. Nawet spełnienie przesłanek określonych przepisami regulujących kwestie umorzenia składek jedynie otwiera możliwość ich umorzenia, ale nie obliguje organu do ich umorzenia, w każdej bowiem sytuacji rozważony winien być także interes funduszy, na które składki są przeznaczane. W ocenie organu, w sprawie nie zostały przez skarżącego wykazane przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w szczególności nie wykazał on, że jego stan majątkowy i rodzinny nie pozwala na opłacenie tych należności bez narażenia własnej egzystencji, przy czym zapłata zobowiązań spowoduje egzystencjalną ruinę bytu jego rodziny, nie zaś jedynie, gdy wywoła uciążliwości i trudności w spłacie. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych organ uznał, bowiem niezbędne minimum, a nie coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Odnosząc się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności dotyczących konieczności sprawowania dodatkowej opieki nad chorą matką, organ stwierdził, że dołączona do wniosku dokumentacja medyczna potwierdza wprawdzie, iż matka skarżącego, z uwagi na wiek oraz zdiagnozowane schorzenia wymaga opieki, brak jest jednak podstaw do przyjęcia, iż stan zdrowia matki nie pozwala skarżącemu na uregulowanie zadłużenia. Podniesiono, że dalszym ciągu skarżący prowadzi działalność gospodarczą, zaś jego matka posiada własne źródło dochodów w postaci świadczenia emerytalnego, dodatku pielęgnacyjnego i konsumpcyjnego oraz ryczałtu energetycznego w kwocie łącznej 1.947,24 zł netto miesięcznie. Powyższe świadczenia pozwalają zarówno na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych matki skarżącego jak też na zakup niezbędnych leków. Odnośnie podnoszonego przez skarżącego argumentu o prawdopodobnych kolejnych zabiegach chirurgicznych oraz o możliwości ponoszenia w przyszłości dodatkowych kosztów, organ wskazał, że powyższe nie może uzasadniać umorzenia przedmiotowych zobowiązań, bowiem rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie, organ powinien dokonać oceny aktualnego stanu finansowo - majątkowego osoby wnioskującej, a nie dokonywać prognozowania tegoż stanu w przyszłości. Na powyższą decyzję, skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której zarzucił, iż wydane decyzje naruszają przepisy zawarte w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a w szczególności art. 7, art. 22, art. 32 oraz przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9. Zdaniem skarżącego, uzasadnienia decyzji obu instancji stoją w sprzeczności z intencjami zawartymi w art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., a co za tym idzie stoją w sprzeczności z intencjami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem skarżącego w/w przepisy powinny być stosowane wprost bez zbędnych wybiegów niemających związku z danym przepisem prawa. Uzasadnienia obydwu decyzji, w opinii skarżącego, zawierają dowolną interpretację przepisów wymyśloną przez urzędników ZUS-u, której skarżący nie podziela. Skarżący podniósł, że z wyjaśnień Centrali ZUS widać, iż skarżący jest jak najbardziej osobą spełniająca kryteria do zastosowania instytucji umorzenia. W treści skargi skarżący przedstawił także swoje stanowisko odnośnie prawidłowego rozumienia znaczenia treści w/w przepisów prawa jak również stwierdza, iż jego rzeczywiste wydatki są ponad dwukrotnie wyższe od jego przychodów z ostatnich miesięcy zaś deficyt pokrywany jest ze skromnych nauczycielskich dochodów żony. Powołuje się również na przewlekłe choroby, na które cierpi, oraz w związku z tym brak możliwości zarobkowania. Ponadto skarżący nie podzielił interpretacji zaprezentowanej przez ZUS, co do uznaniowego charakteru decyzji umorzeniowych. W swoich wywodach wskazuje, iż żaden przepis prawa nie zabrania ubiegania się o umorzenie przy jednoczesnym prowadzeniu jednoosobowej działalności gospodarczej. Nadmienia także, iż ZUS wysyłał korespondencję na adres domowy skarżącego podczas jego nieobecności oraz pobytu w szpitalu sanatoryjnym w K. oraz czasowe zawieszenia działalności gospodarczej związane były z jego stanem zdrowia oraz urlopami zdrowotnymi. Zdaniem skarżącego kwoty zaległości należne ZUS-owi są dla niego zabójcze, wobec jego obecnej sytuacji zdrowotnej, są natomiast nic nieznaczące wobec interesu społecznego. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd administracyjny w przypadku zaskarżenia decyzji, bada jej zgodność z przepisami prawa i nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, Sąd nie są, więc organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i w przypadku orzeczeń wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust.2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach dopuszczono także możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określone zostały w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako: "rozporządzenie". Przedmiotem sporu są ustalenia organu w zakresie wystąpienia uzasadnionego przypadku pozwalającego na umorzenie należności ZUS, w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, którego doprecyzowanie znajduje się w przepisach rozporządzenia. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wbrew przekonaniu skarżącego z przywołanych przepisów bezsprzecznie wynika, że rozstrzygnięcia dotyczące umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, przejawiającego się w możliwością, a nie koniecznością umorzenia tych należności. Przy, czym co ważne do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. jak i w rozporządzeniu. Przewidziana w art.28 ust.2 u.s.u.s. grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia w przypadku ich całkowitej nieściągalności, ma charakter precyzyjny, natomiast w przypadku przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości w uzasadnionych przypadkach, doprecyzowanych w §3 rozporządzenia, pozostawiono organowi szersze granice swobodnej oceny. Jednakże dopiero stwierdzenie przez organ istnienia, co najmniej jednej z ww. przesłanek, powoduje konieczność rozważenia, czy zaległość może być umorzona, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem przyznania wnioskowanej ulgi (por. wyroki: NSA sygn. II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie, III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił brak istnienia, w omawianej sprawie, przesłanek pozwalających na umorzenie należności wobec ZUS. Wywody Prezesa ZUS mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W podjętych rozstrzygnięciach prawidłowo oceniono sytuację skarżącego w odniesieniu do przesłanek uzasadniających umorzenie należności zawartych w przepisach rozporządzenia. W szczególności nie stwierdzono, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 u.s.u.s. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność zobowiązanego obejmuje jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Odpowiedzialność ta powstaje z mocy prawa. Prawidłowo, więc ustalając sytuację ekonomiczną skarżącego oprócz dochodów skarżącego organ uwzględnił także dochody uzyskiwane przez małżonkę. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odmawiając umorzenia należności wziął pod uwagę wartość posiadanej nieruchomości, jak też wysokość dochodów uzyskiwanych przez małżonków, w tym także w latach ubiegłych. Dokonując oceny sytuacji ekonomicznej skarżącego oraz jego rodziny organ stwierdził, że opłacenie zaległości nie pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (rozumiane jako niezbędne minimum) oraz wskazał, że jego sytuacja materialna wskazuje, że ma on również możliwość stopniowej spłaty zaległości z tytułu składek chociażby w ramach układu ratalnego. Tym samym nie zachodzi w sprawie przesłanka pozwalająca na umorzenie należności ZUS, w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ oceniając przedłożoną w trakcie postępowania dokumentację medyczną prawidłowo uznał, że skarżący nie udowodnił, że stan jego zdrowia pozbawia go możliwości pozyskiwania dochodu. Przy tym organ trafnie zauważył, że skarżący cały czas prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochód brutto w granicach 1000 zł miesięcznie, co również wskazuje, że przewlekła choroba zobowiązanego, której organ nie kwestionuje, nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Podniesiona przez organ okoliczność prowadzenia pozarolniczej działalności nie wskazuje na dyskryminację w życiu społecznym i gospodarczym (art.22 i art.32 Konstytucji RP), lecz stanowi jedynie wzmocnienie argumentacji o braku wystąpienia przesłanki, o której mowa w §3 pkt 3 rozporządzenia, warunkującej możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy także z organem, iż w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił także dowodów potwierdzających, iż też stan zdrowi jego matki wymaga sprawowania nad nią opieki pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tym samym nie zachodzi w sprawie także i przesłanka pozwalająca na umorzenie należności ZUS, w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Biorąc pod uwagę argumentację strony skarżącej prezentowaną w toku postępowania podkreślić należy, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji, w tym także związane z możliwością ponoszenia w przyszłości dodatkowych kosztów z uwagi na prawdopodobieństwo poddania się kolejnym zabiegom, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS, po ich faktycznym poniesieniu. Wniosek w tym zakresie może być, bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył zasady praworządności (art.7 Konstytucji RP, art.6 k.p.a.), bowiem swoje rozstrzygnięcie oparł na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, do którego następnie zastosował właściwy przepis prawa. Końcowo trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z zasadą prawdy materialnej, o której mowa w art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady prawdy materialnej zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. To, czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Owa ocena powinna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Tym samym nie naruszył przepisów art.6, art.7 i art.8 k.p.a. Za niezasadny uznano także zarzut naruszenia art.9 k.p.a., który zobowiązuje organy do udzielania informacji faktycznej i prawnej. Z akt sprawy wynika, bowiem, że organ pouczył skarżącego o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek i wzywał skarżącego do przedłożenia stosowanych dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona, bowiem organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę. W szczególności organ miał podstawy by przyjąć, że w sprawie nie występuje przesłanka "uzasadnionego przypadku" pozwalająca umorzyć należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Samo niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Na marginesie wskazać należy, że w toku przedmiotowego postępowania skarżący nie może kwestionowania wysokości należności wobec ZUS. Celem przedmiotowego postępowania było, bowiem jedynie ustalenie istnienia przesłanek umożliwiających organowi podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości, a nie ich wysokość (stwierdzona prawomocnymi decyzjami). W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa podniesionych w skardze, w tym także norm Konstytucji RP, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.